Viterbo
Viterbo
Viterbo | |
|---|---|
| Comune di Viterbo | |
 Palazzo dei Papi në Viterbo | |
 Coat of arms | |
  Viterbo Vendndodhja në Itali | |
| Koordinatat: 42°25′08″N 12°06′34″E / 42.41889°N 12.10944°E | |
| Shteti | Italia |
| Rajoni | Lacio |
| Provinca | Viterbo (VT) |
| Qeverisja | |
| • Kryetarja | Chiara Frontini |
| Sipërfaqja | |
• Total | 404,23 km2 (15,607 sq mi) |
| Lartësia | 326 m (1,070 ft) |
| Popullsia (1 janar 2025)[1] | |
• Total | 66.393 |
| Emërtimi i banorëve | viterbezë |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Kodi postar | 01100 |
| Kodi telefonik | 0761 |
| Shenjta mbrojtëse | Shën Roza e Viterbos |
| Dita festive | 4 shtator |
| Faqja zyrtare | comune |
Viterbo është një qytet dhe komunë në Italinë qendrore, në pjesën veriore të rajonit të Lacios, kryeqendra e provincës së Viterbos. Qyteti njihet gjerësisht si Qyteti i Papëve (Città dei Papi), sepse në shekullin XIII ishte seli papnore, dhe është një nga qendrat historike, termale dhe universitare më të rëndësishme të Italisë qendrore.[2][3][4]
Gjeografia
Viterbo ndodhet në pjesën veriore të Lacios, në një pllajë të valëzuar pranë Maleve Çimini, në një territor me origjinë vullkanike midis zonave të Vulsinëve dhe Çiminëve. Qyteti ngrihet në 326 metra mbi nivelin e detit, ndërsa territori komunal ka një sipërfaqe prej 404,23 km².[3][1]
Qyteti dhe rrethinat e tij njihen edhe për praninë e ujërave termale. Burimet zyrtare turistike të rajonit e përshkruajnë zonën e Viterbos si një nga pellgjet termale më të mëdha të Italisë.[5]
Historia
Viterbo ka origjinë të lashtë dhe lidhet me substratin etrusk të Tuscias. Në Mesjetë qyteti fitoi rëndësi të madhe politike dhe fetare dhe në shekullin XIII u bë seli e papëve, duke u lidhur ngushtë me historinë e papatit dhe të Kishës në Italinë qendrore.[2][3][4]
Ndërtesa simbol e këtij roli është Palazzo dei Papi, që ruan edhe Aula del Conclave, e njohur për konklavën shumë të gjatë të shekullit XIII. Qendra historike e Viterbos, veçanërisht zona e San Pellegrino, ruan ende sot një nga pamjet mesjetare më të plota e më karakteristike të Italisë qendrore.[6][4]
Demografia
Viterbo kishte 66.393 banorë më 1 janar 2025.[1]
Qyteti është qendra më e madhe urbane e provincës dhe ka një profil të fortë administrativ, kulturor dhe universitar. Emri i banorëve të tij është viterbesi.[1]
Ekonomia
Ekonomia e Viterbos mbështetet kryesisht në shërbimet, administratën publike, turizmin, termalizmin dhe arsimin e lartë. Burimet turistike zyrtare e paraqesin qytetin si një qendër arti, kulture dhe mirëqenieje, me një rol të rëndësishëm edhe për termat dhe për ofertën historiko-kulturore të Tuscias.[4][5]
Prania e Universitetit të Tuscias i jep qytetit një rol të veçantë edhe në jetën ekonomike dhe sociale, duke forcuar profilin e tij si qytet universitar.[7][8]
Monumentet dhe kultura
Viterbo ruan një trashëgimi monumentale shumë të pasur. Ndër monumentet dhe hapësirat më të njohura të qytetit janë Palazzo dei Papi, katedralja e Shën Lorencit, Palazzo dei Priori dhe lagjja mesjetare e San Pellegrino.[6][9][4]
Qyteti është i njohur edhe për identitetin e tij kulturor të lidhur me historinë papnore, me traditat qytetare dhe me ngjarje të rëndësishme si San Pellegrino in Fiore, që zhvillohet në qendrën historike.[10]
Arsimi dhe kërkimi shkencor
Viterbo është një nga qendrat universitare më të rëndësishme të Lacios verior. Università degli Studi della Tuscia u krijua me ligj në vitin 1979 dhe sot përfaqëson institucionin kryesor të arsimit të lartë dhe të kërkimit shkencor në qytet.[7]
Në qytet ndodhen selia e rektoratit dhe disa nga komplekset më të rëndësishme universitare, si ai i Santa Maria in Gradi.[11]
Transporti
Transporti publik urban në Viterbo menaxhohet nga Francigena s.r.l., shoqëria multiservizësh e qytetit, e cila garanton rrjetin urban të autobusëve.[12]
Qyteti shërbehet nga dy stacione hekurudhore kryesore, Viterbo Porta Fiorentina dhe Viterbo Porta Romana, të dyja me nga tre binarë për shërbimin e udhëtarëve.[13][14]
Viterbo lidhet gjithashtu me Roman edhe nëpërmjet hekurudhës Roma-Civita Castellana-Viterbo të menaxhuar nga Cotral.[15]
Sporti
Sporti ka një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Viterbos. Komuna menaxhon impiantet sportive publike dhe programimin e përdorimit të tyre në bashkëpunim me shoqatat sportive dhe institucionet vendore.[16]
Impianti më i njohur i qytetit është Stadio Enrico Rocchi, i lidhur tradicionalisht me futbollin viterbez dhe me ekipin e qytetit.[17]
Feja dhe traditat qytetare
Shenjta mbrojtëse e qytetit është Shën Roza e Viterbos dhe festa e saj kremtohet më 4 shtator.[1]
Tradita më e njohur qytetare është Trasporto della Macchina di Santa Rosa, që zhvillohet çdo vit më 3 shtator në nder të shenjtes mbrojtëse. Kjo festë është pjesë e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të UNESCO-s në kuadër të kremtimeve të mëdha italiane me struktura procesionale të mbajtura mbi supe.[18][19]
Shih edhe
- Lacio
- Italia
- Provinca e Viterbos
- Shën Roza e Viterbos
- Palazzo dei Papi
Referime
- 1 2 3 4 5 "Comune di Viterbo (VT) - CAP, dati, popolazione e amministrazione" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 14 prill 2026.
- 1 2 "Viterbo" (në anglisht). Encyclopaedia Britannica. Marrë më 14 prill 2026.
- 1 2 3 "Viterbo" (në italisht). Treccani. Marrë më 14 prill 2026.
- 1 2 3 4 5 "Viterbo" (në italisht). Visit Lazio. Marrë më 14 prill 2026.
- 1 2 "Terme Viterbo e dintorni" (në italisht). Visit Lazio. Marrë më 14 prill 2026.
- 1 2 "Palazzo dei Papi" (në italisht). Comune di Viterbo. Marrë më 14 prill 2026.
- 1 2 "La nostra storia" (në italisht). Università degli Studi della Tuscia. Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Viterbo città universitaria, integrato protocollo intesa tra comune e Unitus" (në italisht). Comune di Viterbo. Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Palazzo dei Priori" (në italisht). Comune di Viterbo. Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "San Pellegrino in Fiore 2025" (në italisht). Comune di Viterbo. Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Complesso di Santa Maria in Gradi" (në italisht). Comune di Viterbo. Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Trasporto pubblico" (në italisht). Francigena. Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Viterbo Porta Fiorentina" (në italisht). Rete Ferroviaria Italiana. Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Viterbo Porta Romana" (në italisht). Rete Ferroviaria Italiana. Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Ferrovia Roma–Viterbo" (në italisht). Cotral. Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Gestione Impianti sportivi e sport" (në italisht). Comune di Viterbo. Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Affidamento stadio Enrico Rocchi alla Viterbese, la sindaca Frontini: un traguardo storico per la città" (në italisht). Comune di Viterbo. Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Celebrations of big shoulder-borne processional structures" (në anglisht). UNESCO. Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Macchina di Santa Rosa, a Viterbo un evento unico al mondo riconosciuto dall'UNESCO patrimonio immateriale dell'umanità" (në italisht). Comune di Viterbo. Marrë më 14 prill 2026.
Lidhje të jashtme
