Zogjaj

Zogjaji është një fshat në komunën Shupenzë në rrethin e Bulqizës të Shqipërisë.

Fshati Zogje i Dibrës, është një ndër 19 fshatrat e Grykes se Vogel ne perendim te qytetit Diber. Gjendet ne fundin e grykes qe vjen e ngushtohet vazhdimisht ne formen e nje hinke ne rreze te maleve qe ngrihen pothuajse ne te gjitha anet e kesaj, duke u quajtur nga vendasit edhe si Gropa e Zogje. Kurorat e maleve qe rrethojne kete gryke (grope) i japin fshatit nje pamje interesante e te bukur, me nje kurore te veshur me dushk ne pjeset e poshtme, duke vijuar me lart me brezat e ahut e pishes, te cilat bashke me livadhet e kullotat alpine perbejne nje pasuri te jashtezakoneshme per banoret e ketij fshati.

Fshati Zogjaj permendet per here te pare ne defterin Osman te 1467 me 5 shtepi ku vendasit merrenin me blegtori,mbjelljen e thekres,grurit dhe elbit (misri nuk njihej ne ato kohe ne Arberi) si dhe me prodhimin e veres.Sipas tradites gojore ketu eshte vendosur fillimisht Nikolle Zoku me tre djemte e tij Markun,Lleshin, dhe Leken te ardhur nga Mirdita, mendohet si pasoje e hasmerive apo ndjekjeve te pushtuesve osman te cilet kryen masakra te medha kunder popullsise arberore ne ate periudhe. Nga keto tre djem linden degezime te fiseve Markja,Lleshi e Leka ku me vone dolen fise te tjera si Daci,Kaja,Suti e Krrusa. Gjate historise ka qenje nje pike qendrese kundra pushtuesve osman gjate kryengritjes kunder Hajredin Pashes me 1843-1844, dhe me vone per qendresen kunder pushtuesve serb gjate Lufterave Ballkanike, te cilet kryen vrasje dhe djegie shtepishe ndaj banoreve.Ne Zogjaj kane lindur atdhetaret e medhenj dibran Sale Markja prijes i Grykes se Vogel gjate kryengritjes anti-osmane,Cen Leka bashkepuntori i tij, si dhe Ramiz Daci. Nga ky fshat vjen edhe Haxhi Lleshi.

Ne fshat jane dy lagje te medha: Gropa e Zogje, ku jane te vendosura shtepite e fiseve: Markja, Leka, Lleshi, Kaja, Suti e Krrusa. Ndersa fiset Suti, Kaja e Lila shtrihen ne vendin e quajtur Xhiteca e Sute, ne rreze te kodres se Shalave ne livadhe te Epra,ku eshte vendbanimi i hershem i ketij fisi.Banoret i perkasin besimit Islam.

Kulla e Markes është ndërtuar në vitet 1830-1840. Ështe vendosur në hyrje të fshatit, në një bazament shkëmbor në pjesën fundore të kodrës që ulet ngadalë në tarracat e krijuara enkas për ndërtimin e shtëpive të fshatit. Kulla është e lartë 15.4 m. Themeli është lëshuar 7 m i gjatë dhe 6.10 m i gjerë, trashësia e mureve është 0.85 m, ndërsa muret e avllisë i ka 1 m të gjerë.

Nëpërmjet një kalldrëmi mund të hysh në katin e parë të kullës 4 katëshe në një dhomë me një dritare, që shërbente për ruajtjen e drithit e bulmetit, në katin e dytë dhe të tretë ngjitesh nëpërmjet shkallëve nga jashtë (pjesa jugore e kullës), ndërsa në katin e katërt ngjitesh nëpërmjet dhomës së katit të tretë. Në çati ngjitesh nëpërmjet një baxhoje në dhomën e katit të katërt. Sipërfaqja e çatisë është 43.10 m2. me dy oxhaqe mnë lindje dhe një oxhak në perëndim të saj. Në dhomat e kullës hynë nëpërmjet 3 dyerve, të gjitha me hark prej guri. Në kullë ka 7 dritare dhe 10 frëngji-kati parë ka një dritare dhe tre katet e tjerë kanë nga dy dritare, ndërsa të gjitha frëngjitë janë në dhomën e katit të katërt, prej të cilave 8 janë në faqen perëndimore të dhomës dhe 2 janë në atë veriore. Frëngjitë e faqes perëndimore janë çifte paralele-një poshtë e një lart, nga ku mund të hapnin zjarr 8 luftëtarë njëkohësisht, një ulur dhe një në këmbë sipas çifteve. Frëngjitë kanë përmasa: 0.4 x 0.3 m x 0.4 m në thellësi të murit. Dhe kanë dalje nga ku mund të qitësh pushkë. Vetë dalja e frëngjisë është 0.2 x 0.1m. Në çdo dhomë ka oxhak.