Furnariidae

Furnariidae
Furnarius rufus
Classificazione scientifica
DominioEukaryota
RegnoAnimalia
SottoregnoEumetazoa
SuperphylumDeuterostomia
PhylumChordata
SubphylumVertebrata
SuperclasseTetrapoda
ClasseAves
SottoclasseNeornithes
SuperordineNeognathae
OrdinePasseriformes
SottordineTyranni
InfraordineFurnariides
FamigliaFurnariidae
Gray, 1840
Generi
vedi testo

I Furnariidi (Furnariidae Gray, 1840) sono una famiglia di uccelli passeriformi diffusi in America centrale e Sud America.[1]

Descrizione

Sono uccelli passeriformi di taglia medio-piccola (da 10 a 26 cm di lunghezza, 8-109 g di peso); i maschi sono leggermente più grandi delle femmine. Il piumaggio, pressoché simile in entrambi i sessi, non è molto appariscente, essendo compreso in una gamma di colori che va dal grigio-brunastro al verde-olivastro, dal rossastro al nero, spesso con pattern abbastanza complessi di strisce e macchie di colori differenti. L'unica eccezione è rappresentata dal frontearancio coronato (Metopothrix aurantiaca) che presenta un piumaggio vivace che va dal giallo al verde. In alcune specie i maschi in fase riproduttiva esibiscono macchie colorate sulla gola. Il becco e le zampe sono scuri nella maggior parte delle specie.[2]

Nido di Furnarius rufus

La conformazione e la lunghezza del becco sono estremamente variabili, in funzione delle abitudini alimentari. La coda è in genere corta e arrotondata; alcune specie possono averla molto lunga, spesso con la punta delle penne irrigidita, utilizzata come appoggio per arrampicarsi. Le ali sono generalmente corte ed arrotondate.

Biologia

Sono uccelli monogami e territoriali. Entrambi i sessi provvedono alla costruzione del nido, alla cova e all'allevamento della prole.
Il nome scientifico della famiglia deriva dal costume di alcune specie di costruire nidi di fango simili a piccoli forni. A questa caratteristica fanno riferimento anche i nomi comuni inglese (ovenbirds) e spagnolo (horneros). Non tutte le specie della famiglia tuttavia hanno questa usanza: alcune costruiscono i loro nidi in cavità naturali degli alberi o della roccia, altri realizzano nidi a forma di cupola con materiali vegetali.[2]

Distribuzione e habitat

La famiglia è diffusa nella ecozona neotropicale del Nuovo Mondo, dal Messico alle propaggini meridionali del Sud America.[2]

L'habitat della gran parte delle specie è rappresentato dalla foresta tropicale di bassa quota ma ci sono specie adattate alla vita in ambienti aridi e semi-desertici di alta quota, altre che prediligono gli ambienti dunali costieri o le paludi salmastre, altre infine che popolano i campi coltivati e le aree urbane. Alcune specie esigono habitat molto particolari: p.es il codaspinosa dell'araucaria (Leptasthenura setaria) si trova solo sugli alberi di Araucaria angustifolia, mentre il rampichino delle palme (Berlepschia rikeri) popola esclusivamente boschetti di palme.

Il loro range altitudinale va dal livello del mare sino ai 4500 m.

Tassonomia

La famiglia Furnariidae comprende i seguenti generi e specie:[1]

Geositta peruviana
Upucerthia albigula
Cinclodes fuscus
Furnarius cinnamomeus
Aphrastura spinicauda
Leptasthenura andicola
Asthenes modesta
Asthenes anthoides
Schoeniophylax phryganophilus
Synallaxis ruficapilla
Synallaxis frontalis
Synallaxis albescens
Cranioleuca erythrops
Cranioleuca pallida
Certhiaxis cinnamomeus
Phacellodomus erythrophthalmus
Limnornis curvirostris
Margarornis squamiger
Anabacerthia variegaticeps
Syndactyla rufosuperciliata
Philydor rufum
Thripadectes rufobrunneus
Automolus leucophthalmus
Xenops rutilans
Dendrocincla turdina
Xiphocolaptes albicollis
Dendrocolaptes sanctithomae
Xiphorhynchus flavigaster
  • genere Geositta
    • Geositta poeciloptera (zu Wied-Neuwied, 1830)
    • Geositta cunicularia (Vieillot, 1816)
    • Geositta punensis Dabbene, 1917
    • Geositta antarctica Landbeck, 1880
    • Geositta tenuirostris (Lafresnaye, 1836)
    • Geositta maritima (d'Orbigny & Lafresnaye, 1837)
    • Geositta peruviana Lafresnaye, 1847
    • Geositta saxicolina Taczanowski, 1875
    • Geositta rufipennis (Burmeister, 1860)
    • Geositta isabellina (Philippi & Landbeck, 1864)
    • Geositta crassirostris Sclater, 1866
  • genere Ochetorhynchus
    • Ochetorhynchus ruficaudus Meyen, 1834
    • Ochetorhynchus andaecola (d'Orbigny & Lafresnaye, 1838)
    • Ochetorhynchus phoenicurus (Gould, 1839)
    • Ochetorhynchus melanurus (Gray, GR, 1846)
  • genere Upucerthia
    • Upucerthia validirostris (Burmeister, 1861)
    • Upucerthia albigula Hellmayr, 1932
    • Upucerthia dumetaria Geoffroy Saint-Hilaire, I, 1832
    • Upucerthia saturatior Scott, 1900
  • genere Geocerthia
  • genere Tarphonomus
    • Tarphonomus harterti (von Berlepsch, 1892)
    • Tarphonomus certhioides (d'Orbigny & Lafresnaye, 1838)
  • genere Cinclodes
    • Cinclodes pabsti Sick, 1969
    • Cinclodes antarcticus (Garnot, 1826)
    • Cinclodes fuscus (Vieillot, 1818)
    • Cinclodes albidiventris Sclater, 1860
    • Cinclodes comechingonus Zotta & Gavio, 1944
    • Cinclodes albiventris (Philippi & Landbeck, 1861)
    • Cinclodes olrogi Nores & Yzurieta, 1979
    • Cinclodes excelsior Sclater, 1860
    • Cinclodes aricomae (Carriker, 1932)
    • Cinclodes atacamensis (Philippi, 1857)
    • Cinclodes palliatus (Tschudi, 1844)
    • Cinclodes oustaleti Scott, 1900
    • Cinclodes patagonicus (J.F.Gmelin, 1789)
    • Cinclodes taczanowskii von Berlepsch & Stolzmann, 1892
    • Cinclodes nigrofumosus (d'Orbigny & Lafresnaye, 1838)
  • genere Furnarius
  • genere Sylviorthorhynchus
    • Sylviorthorhynchus desmursii Des Murs, 1847
  • genere Aphrastura
    • Aphrastura spinicauda (J.F.Gmelin, 1789)
    • Aphrastura masafuerae (Philippi & Landbeck, 1866)
  • genere Leptasthenura
    • Leptasthenura fuliginiceps (d'Orbigny & Lafresnaye, 1837)
    • Leptasthenura yanacensis Carriker, 1933
    • Leptasthenura platensis Reichenbach, 1853
    • Leptasthenura aegithaloides (Kittlitz, 1830)
    • Leptasthenura striolata (Pelzeln, 1856)
    • Leptasthenura pileata Sclater, 1881
    • Leptasthenura xenothorax Chapman, 1921
    • Leptasthenura striata (Philippi & Landbeck, 1863)
    • Leptasthenura andicola Sclater, 1870
    • Leptasthenura setaria (Temminck, 1824)
  • genere Asthenes
    • Asthenes perijana (Phelps Jr, 1977)
    • Asthenes fuliginosa (Lafresnaye, 1843)
    • Asthenes vilcabambae (Vaurie, Weske & Terborgh, 1972)
    • Asthenes coryi (von Berlepsch, 1888)
    • Asthenes griseomurina (Sclater, 1882)
    • Asthenes palpebralis (Cabanis, 1873)
    • Asthenes helleri (Chapman, 1923)
    • Asthenes harterti (von Berlepsch, 1901)
    • Asthenes moreirae (Miranda-Ribeiro, 1905)
    • Asthenes pyrrholeuca (Vieillot, 1817)
    • Asthenes baeri (von Berlepsch, 1906)
    • Asthenes pudibunda (Sclater, 1874)
    • Asthenes ottonis (von Berlepsch, 1901)
    • Asthenes heterura (von Berlepsch, 1901)
    • Asthenes modesta (Eyton, 1852)
    • Asthenes humilis (Cabanis, 1873)
    • Asthenes dorbignyi (Reichenbach, 1853)
    • Asthenes arequipae (P.L.Sclater & Salvin, 1869)
    • Asthenes huancavelicae Morrison, 1938
    • Asthenes berlepschi (Hellmayr, 1917)
    • Asthenes luizae Vieillard, 1990
    • Asthenes wyatti (P.L.Sclater & Salvin, 1871)
    • Asthenes sclateri (Cabanis, 1878)
    • Asthenes anthoides (King, 1831)
    • Asthenes hudsoni (Sclater, 1874)
    • Asthenes urubambensis (Chapman, 1919)
    • Asthenes flammulata (Jardine, 1850)
    • Asthenes virgata (Sclater, 1874)
    • Asthenes maculicauda (von Berlepsch, 1901)
  • genere Pseudasthenes
    • Pseudasthenes humicola (Kittlitz, 1830)
    • Pseudasthenes patagonica (d'Orbigny, 1839)
    • Pseudasthenes cactorum (Koepcke, 1959)
    • Pseudasthenes steinbachi (Hartert, 1909)
  • genere Schoeniophylax
    • Schoeniophylax phryganophilus (Vieillot, 1817)
  • genere Synallaxis
    • Synallaxis candei d'Orbigny & Lafresnaye, 1838
    • Synallaxis kollari Pelzeln, 1856
    • Synallaxis scutata Sclater, 1859
    • Synallaxis unirufa Lafresnaye, 1843
    • Synallaxis castanea Sclater, 1856
    • Synallaxis fuscorufa Sclater, 1882
    • Synallaxis ruficapilla Vieillot, 1819
    • Synallaxis whitneyi Pacheco & Gonzaga, 1995
    • Synallaxis infuscata Pinto, 1950
    • Synallaxis cinnamomea Lafresnaye, 1843
    • Synallaxis cinerascens Temminck, 1823
    • Synallaxis subpudica Sclater, 1874
    • Synallaxis frontalis Pelzeln, 1859
    • Synallaxis azarae d'Orbigny, 1835
    • Synallaxis courseni Blake, 1971
    • Synallaxis albescens Temminck, 1823
    • Synallaxis beverlyae Hilty & Ascanio, 2009
    • Synallaxis albigularis Sclater, 1858
    • Synallaxis hypospodia Sclater, 1874
    • Synallaxis spixi Sclater, 1856
    • Synallaxis rutilans Temminck, 1823
    • Synallaxis cherriei Gyldenstolpe, 1930
    • Synallaxis erythrothorax Sclater, 1855
    • Synallaxis brachyura Lafresnaye, 1843
    • Synallaxis tithys Taczanowski, 1877
    • Synallaxis propinqua Pelzeln, 1859
    • Synallaxis macconnelli Chubb, 1919
    • Synallaxis moesta Sclater, 1856
    • Synallaxis cabanisi von Berlepsch & Leverkühn, 1890
    • Synallaxis gujanensis (J.F.Gmelin, 1789)
    • Synallaxis maranonica Taczanowski, 1879
    • Synallaxis albilora Pelzeln, 1856
    • Synallaxis zimmeri Koepcke, 1957
    • Synallaxis stictothorax Sclater, 1859
  • genere Siptornopsis
    • Siptornopsis hypochondriaca (Salvin, 1895)
  • genere Gyalophylax
    • Gyalophylax hellmayri (Reiser, 1905)
  • genere Hellmayrea
  • genere Cranioleuca
    • Cranioleuca marcapatae Zimmer, 1935
    • Cranioleuca albiceps (d'Orbigny & Lafresnaye, 1837)
    • Cranioleuca vulpina (Pelzeln, 1856)
    • Cranioleuca dissita Wetmore, 1957
    • Cranioleuca vulpecula (P.L.Sclater & Salvin, 1866)
    • Cranioleuca sulphurifera (Burmeister, 1869)
    • Cranioleuca subcristata (Sclater, 1874)
    • Cranioleuca pyrrhophia (Vieillot, 1818)
    • Cranioleuca henricae Maijer & Fjeldsā, 1997
    • Cranioleuca obsoleta (Reichenbach, 1853)
    • Cranioleuca pallida (zu Wied-Neuwied, 1831)
    • Cranioleuca semicinerea (Reichenbach, 1853)
    • Cranioleuca albicapilla (Cabanis, 1873)
    • Cranioleuca erythrops (Sclater, 1860)
    • Cranioleuca demissa (Salvin & Godman, 1884)
    • Cranioleuca hellmayri (Bangs, 1907)
    • Cranioleuca curtata (Sclater, 1870)
    • Cranioleuca antisiensis (Sclater, 1859)
    • Cranioleuca baroni (Salvin, 1895)
    • Cranioleuca gutturata (d'Orbigny & Lafresnaye, 1838)
    • Cranioleuca muelleri (Hellmayr, 1911)
  • genere Certhiaxis
    • Certhiaxis cinnamomeus (J.F.Gmelin, 1788)
    • Certhiaxis mustelinus (Sclater, 1874)
  • genere Thripophaga
    • Thripophaga cherriei von Berlepsch & Hartert, 1902
    • Thripophaga macroura (zu Wied-Neuwied, 1821)
    • Thripophaga fusciceps Sclater, 1889
    • Thripophaga berlepschi Hellmayr, 1905
  • genere Phacellodomus
    • Phacellodomus rufifrons (zu Wied-Neuwied, 1821)
    • Phacellodomus inornatus Ridgway, 1887
    • Phacellodomus sibilatrix Sclater, 1879
    • Phacellodomus striaticeps (d'Orbigny & Lafresnaye, 1838)
    • Phacellodomus striaticollis (d'Orbigny & Lafresnaye, 1838)
    • Phacellodomus maculipectus Cabanis, 1883
    • Phacellodomus dorsalis Salvin, 1895
    • Phacellodomus ruber (Vieillot, 1817)
    • Phacellodomus erythrophthalmus (zu Wied-Neuwied, 1821)
    • Phacellodomus ferrugineigula (Pelzeln, 1858)
  • genere Clibanornis
    • Clibanornis dendrocolaptoides (Pelzeln, 1859)
  • genere Spartonoica
    • Spartonoica maluroides (d'Orbigny & Lafresnaye, 1837)
  • genere Phleocryptes
  • genere Limnornis
    • Limnornis curvirostris Gould, 1839
  • genere Limnoctites
    • Limnoctites rectirostris (Gould, 1839)
  • genere Anumbius
  • genere Coryphistera
  • genere Siptornis
  • genere Metopothrix
    • Metopothrix aurantiaca P.L.Sclater & Salvin, 1866
  • genere Xenerpestes
    • Xenerpestes minlosi von Berlepsch, 1886
    • Xenerpestes singularis (Taczanowski & von Berlepsch, 1885)
  • genere Premnornis
    • Premnornis guttuliger (Sclater, 1864)
  • genere Premnoplex
  • genere Roraimia
    • Roraimia adusta (Salvin & Godman, 1884)
  • genere Acrobatornis
    • Acrobatornis fonsecai Pacheco, Whitney, BM & Pedreira Gonzaga, 1996
  • genere Margarornis
    • Margarornis rubiginosus Lawrence, 1865
    • Margarornis stellatus P.L.Sclater & Salvin, 1873
    • Margarornis bellulus Nelson, 1912
    • Margarornis squamiger (d'Orbigny & Lafresnaye, 1838)
  • genere Pseudoseisura
    • Pseudoseisura cristata (von Spix, 1824)
    • Pseudoseisura unirufa (d'Orbigny & Lafresnaye, 1838)
    • Pseudoseisura lophotes (Reichenbach, 1853)
    • Pseudoseisura gutturalis (d'Orbigny & Lafresnaye, 1838)
  • genere Pseudocolaptes
    • Pseudocolaptes lawrencii Ridgway, 1878
    • Pseudocolaptes johnsoni Lönnberg & Rendahl, 1922
    • Pseudocolaptes boissonneautii (Lafresnaye, 1840)
  • genere Berlepschia
  • genere Anabacerthia
    • Anabacerthia variegaticeps (Sclater, 1857)
    • Anabacerthia striaticollis Lafresnaye, 1840
    • Anabacerthia amaurotis (Temminck, 1823)
  • genere Syndactyla
    • Syndactyla guttulata (Sclater, 1858)
    • Syndactyla subalaris (Sclater, 1859)
    • Syndactyla rufosuperciliata (Lafresnaye, 1832)
    • Syndactyla ruficollis (Taczanowski, 1884)
    • Syndactyla dimidiata (Pelzeln, 1859)
    • Syndactyla roraimae (Hellmayr, 1917)
  • genere Simoxenops
    • Simoxenops ucayalae (Chapman, 1928)
    • Simoxenops striatus (Carriker, 1935)
  • genere Ancistrops
    • Ancistrops strigilatus (von Spix, 1825)
  • genere Hyloctistes
    • Hyloctistes subulatus (von Spix, 1824)
    • Hyloctistes virgatus (Lawrence, 1867)
  • genere Philydor
    • Philydor ruficaudatum (d'Orbigny & Lafresnaye, 1838)
    • Philydor fuscipenne Salvin, 1866
    • Philydor erythrocercum (Pelzeln, 1859)
    • Philydor erythropterum (Sclater, 1856)
    • Philydor lichtensteini Cabanis & Heine, 1859
    • Philydor novaesi Teixeira & Gonzaga, 1983
    • Philydor atricapillus (zu Wied-Neuwied, 1821)
    • Philydor rufum (Vieillot, 1818)
    • Philydor pyrrhodes (Cabanis, 1849)
  • genere Anabazenops
    • Anabazenops dorsalis (P.L.Sclater & Salvin, 1880)
    • Anabazenops fuscus (Vieillot, 1816)
  • genere Cichlocolaptes
    • Cichlocolaptes leucophrus (Jardine & Selby, 1830)
  • genere Thripadectes
    • Thripadectes ignobilis (P.L.Sclater & Salvin, 1879)
    • Thripadectes rufobrunneus (Lawrence, 1865)
    • Thripadectes melanorhynchus (Tschudi, 1844)
    • Thripadectes holostictus (P.L.Sclater & Salvin, 1876)
    • Thripadectes virgaticeps Lawrence, 1874
    • Thripadectes flammulatus (Eyton, 1849)
    • Thripadectes scrutator Taczanowski, 1874
  • genere Automolus
    • Automolus ochrolaemus (Tschudi, 1844)
    • Automolus infuscatus (Sclater, 1856)
    • Automolus paraensis Hartert, 1902
    • Automolus leucophthalmus (zu Wied-Neuwied, 1821)
    • Automolus lammi Zimmer, 1947
    • Automolus melanopezus (Sclater, 1858)
    • Automolus rubiginosus (Sclater, 1857)
    • Automolus rufipileatus (Pelzeln, 1859)
    • Automolus rufipectus Bangs, 1898
  • genere Hylocryptus
    • Hylocryptus erythrocephalus Chapman, 1919
    • Hylocryptus rectirostris (zu Wied-Neuwied, 1831)
  • genere Sclerurus
    • Sclerurus mexicanus Sclater, 1857
    • Sclerurus rufigularis Pelzeln, 1868
    • Sclerurus albigularis P.L.Sclater & Salvin, 1869
    • Sclerurus caudacutus (Vieillot, 1816)
    • Sclerurus scansor (Ménétries, 1835)
    • Sclerurus guatemalensis (Hartlaub, 1844)
  • genere Lochmias
  • genere Heliobletus
    • Heliobletus contaminatus von Berlepsch, 1885
  • genere Microxenops
  • genere Xenops
    • Xenops tenuirostris Pelzeln, 1859
    • Xenops minutus (Sparrman, 1788)
    • Xenops rutilans Temminck, 1821
  • genere Megaxenops
    • Megaxenops parnaguae Reiser, 1905
  • genere Pygarrhichas
    • Pygarrhichas albogularis (King, 1831)
  • genere Dendrocincla
  • genere Deconychura
    • Deconychura longicauda (Pelzeln, 1868)
    • Deconychura stictolaema (Pelzeln, 1868)
  • genere Sittasomus
    • Sittasomus griseicapillus (Vieillot, 1818)
  • genere Glyphorynchus
  • genere Drymornis
    • Drymornis bridgesii (Eyton, 1849)
  • genere Nasica
  • genere Dendrexetastes
    • Dendrexetastes rufigula (Lesson, 1844)
  • genere Hylexetastes
    • Hylexetastes perrotii (Lafresnaye, 1844)
    • Hylexetastes uniformis Hellmayr, 1909
    • Hylexetastes brigidai Cardoso da Silva, Novaes & Oren, 1995
    • Hylexetastes stresemanni Snethlage, E, 1925
  • genere Xiphocolaptes
    • Xiphocolaptes promeropirhynchus (Lesson, 1840)
    • Xiphocolaptes albicollis (Vieillot, 1818)
    • Xiphocolaptes falcirostris (von Spix, 1824)
    • Xiphocolaptes major (Vieillot, 1818)
  • genere Dendrocolaptes
    • Dendrocolaptes sanctithomae (Lafresnaye, 1852)
    • Dendrocolaptes certhia (Boddaert, 1783)
    • Dendrocolaptes hoffmannsi Hellmayr, 1909
    • Dendrocolaptes picumnus Lichtenstein, 1820
    • Dendrocolaptes platyrostris von Spix, 1824
  • genere Dendroplex
    • Dendroplex picus (J.F.Gmelin, 1788)
    • Dendroplex kienerii (Des Murs, 1856)
  • genere Xiphorhynchus
    • Xiphorhynchus obsoletus (Lichtenstein, 1820)
    • Xiphorhynchus fuscus (Vieillot, 1818)
    • Xiphorhynchus atlanticus (Cory, 1916)
    • Xiphorhynchus pardalotus (Vieillot, 1818)
    • Xiphorhynchus ocellatus (von Spix, 1824)
    • Xiphorhynchus chunchotambo (Tschudi, 1844)
    • Xiphorhynchus elegans (Pelzeln, 1868)
    • Xiphorhynchus spixii (Lesson, 1830)
    • Xiphorhynchus guttatus (Lichtenstein, 1820)
    • Xiphorhynchus susurrans (Jardine, 1847)
    • Xiphorhynchus flavigaster Swainson, 1827
    • Xiphorhynchus lachrymosus (Lawrence, 1862)
    • Xiphorhynchus erythropygius (Sclater, 1860)
    • Xiphorhynchus triangularis (Lafresnaye, 1842)
  • genere Lepidocolaptes
    • Lepidocolaptes leucogaster (Swainson, 1827)
    • Lepidocolaptes souleyetii (Des Murs, 1849)
    • Lepidocolaptes angustirostris (Vieillot, 1818)
    • Lepidocolaptes affinis (Lafresnaye, 1839)
    • Lepidocolaptes lacrymiger (Des Murs, 1849)
    • Lepidocolaptes squamatus (Lichtenstein, 1822)
    • Lepidocolaptes falcinellus (Cabanis & Heine, 1859)
    • Lepidocolaptes albolineatus (Lafresnaye, 1846)
  • genere Drymotoxeres
  • genere Campylorhamphus
    • Campylorhamphus trochilirostris (Lichtenstein, 1820)
    • Campylorhamphus falcularius (Vieillot, 1822)
    • Campylorhamphus pusillus (Sclater, 1860)
    • Campylorhamphus procurvoides (Lafresnaye, 1850)

Note

  1. 1 2 (EN) F. Gill e D. Donsker (a cura di), Family Furnariidae, in IOC World Bird Names (ver 14.2), International Ornithologists’ Union, 2024. URL consultato l'8 maggio 2014.
  2. 1 2 3 Camfield A., Furnariidae, su Animal Diversity Web, 2004. URL consultato il 22 maggio 2014.

Bibliografia

Altri progetti

Collegamenti esterni

Controllo di autoritàGND (DE) 1032553510 · J9U (EN, HE) 987007555560605171