Academica

CWPN Academica

Typ strony	wypożyczalnia cyfrowa
Strona internetowa

Academica – administrowany przez Bibliotekę Narodową polski system cyfrowych wypożyczeń międzybibliotecznych pełniący także funkcję biblioteki cyfrowej. Celem Academiki jest zastąpienie tradycyjnej formy wypożyczeń międzybibliotecznych, polegającej na przesyłaniu pocztą publikacji drukowanych, wypożyczeniami cyfrowymi^[1.1]. System opiera się na zasobach Repozytorium Cyfrowego Biblioteki Narodowej.

Academica została stworzona w ramach projektu „Cyfrowa Wypożyczania Publikacji Naukowych Academica”, który był realizowany przez Bibliotekę Narodową, pod egidą Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej i przy współpracy Naukowej i Akademickiej Sieci Komputerowej w latach 2010-2014^[2][1.1]. Projekt powstał pod auspicjami Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej i był finansowany w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, Działanie 2.3: Inwestycje związane z rozwojem infrastruktury informatycznej nauki^[3.1]. Realizacja projektu kosztowała ok. 34 miliony PLN, z czego ok. 29 milionów PLN pochodziło z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego^[4].

W ramach projektu zakupiono 8 nowoczesnych skanerów, w tym 6 skanerów automatycznych do książek i mikrofilmów oraz wyposażenie repozytorium cyfrowego umożliwiającego bezpieczne długookresowe przechowywanie dokumentów cyfrowych^[5][6].

Oficjalne otwarcie systemu miało miejsce 18 grudnia 2014^[7]. W dniu uruchomienia Academiki w systemie dostępnych było ponad pół miliona publikacji (wliczając ówczesny zasób POLONY)^[8][9].

Po zakończeniu projektu, w ramach którego zaprojektowano i zrealizowano Academikę, jej zasoby zasiliło 700 tys. artykułów naukowych, zeskanowanych i opracowanych w ramach projektu „Zintegrowana Platforma Polskich Czasopism Naukowych Merkuriusz”. Merkuriusz realizowany był między wrześniem 2014 r. i styczniem 2016 r.^[3.2][10] Finansowanie odbywało się w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, Działanie 2.3: Inwestycje związane z rozwojem infrastruktury informatycznej nauki, a partnerem projektu była Biblioteka Główna Politechniki Warszawskiej.

W październiku 2016 roku rozpoczęły się prace nad projektem "e-usługa OMNIS", w ramach którego ma nastąpić integracja Academiki z POLONĄ, a użytkownicy systemu uzyskają dostęp do nowych funkcjonalności^[11][12].

Do sierpnia 2018 do systemu przyłączyło się ponad 620 instytucji.

Academica udostępnia cyfrowe wersje publikacji ze szczególnym naciskiem na publikacje przydatne w kształceniu i pracy naukowej za pośrednictwem terminali znajdujących się w polskich bibliotekach, muzeach, archiwach, instytucjach oświatowych i instytutach badawczych, które przyłączyły się do systemu oraz na stronie academica.edu.pl. Tryb dostępu jest zależny od statusu prawnoautorskiego publikacji. Strona academica.edu.pl umożliwia wyświetlanie publikacji znajdujących się w domenie publicznej i udostępnionych na licencjach niewyłącznych lub Creative Commons. Dostęp terminalowy umożliwia korzystanie z publikacji chronionych prawem autorskim.

W porównaniu do tradycyjnego polskiego systemu wypożyczeń międzybibliotecznych, z którego korzystać mogą tylko określone typy bibliotek^[13], Academica jest dostępna dla instytucji kultury i oświaty niezależnie od ich rozmiaru^[14][15].

W przeciwieństwie do klasycznych wypożyczeń międzybibliotecznych korzystanie z Academiki nie wymaga oczekiwania na przesłanie publikacji pocztą, lecz umożliwia jej natychmiastowe wyświetlenie na terminalu^[1.2].

Przyłączenie się do systemu i dalsze z niego korzystanie jest bezpłatne. Rejestracja użytkowników odbywa się na podstawie karty bibliotecznej lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość.

Ze względu na wymogi prawnoautorskie, w przypadku publikacji chronionych prawem autorskim, z danej publikacji w tym samym czasie korzystać może tylko jedna osoba. System umożliwia składanie rezerwacji, które gwarantują, że czytelnik może skorzystać z publikacji w wygodnym dla siebie terminie^[16].

Podstawę prawną udostępniania zasobów cyfrowych w systemie Academica stanowią tzw. licencje ustawowe, zawarte w art. 28 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, którego ustęp 1. pkt 3 stanowi, że „instytucje oświatowe, uczelnie, instytuty badawcze prowadzące działalność, o której mowa w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 736), instytuty naukowe Polskiej Akademii Nauk prowadzące działalność, o której mowa w art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 2017 r. poz. 1869 i 2201), biblioteki, muzea oraz archiwa znajdujących się na terenie tych jednostek” mogą udostępniać za pośrednictwem terminali ulokowanych w tych instytucjach wcześniej zdigitalizowane zbiory.

Z art. 28 ust. 2 wynika, że udostępnianie cyfrowej postaci publikacji za pośrednictwem terminali nie może skutkować zwiększeniem liczby udostępnianych egzemplarzy. Z tego względu Academica umożliwia dostęp do każdej publikacji nie większej liczbie czytelników, niż liczba posiadanych w postaci fizycznej egzemplarzy, które nie są w inny sposób udostępniane (jak ma to miejsce w przypadku egzemplarzy archiwalnych – przeznaczonych do wieczystej archiwizacji). Udostępnianie odbywa się zatem podobnie jak w przypadku międzybibliotecznych wypożyczeń publikacji papierowych, choć bez konieczności oczekiwania na transport zamówionej publikacji.

• Academica: Cyfrowa wypożyczalnia międzybiblioteczna książek i czasopism naukowych – strona internetowa
• Podręcznik Administratora CWPN Academica
• Podręcznik Czytelnika CWPN Academica
• Filmy instruktażowe dotyczące CWPN Academica
• Zapis wideo szkolenia poświęconego CWPN Academica
• Academica - elektroniczny system wypożyczeń międzybibliotecznych (film promocyjny)