Adelmeria

*Adelmeria*
	; Adelmeria gigantifolia
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	imbirowce
Rodzina	imbirowate
Rodzaj	Adelmeria
	Nazwa systematyczna
	Adelmeria Ridl.; Leafl. Philipp. Bot. 2: 603 (1909)
	Typ nomenklatoryczny
	Adelmeria bifida Ridl. [≡ Adelmeria paradoxa (Ridl.) Merr.]
Synonimy
	Elmeria Ridl.
	Elmeria Ridl.

Adelmeria Ridl. – rodzaj roślin z rodziny imbirowatych (Zingiberaceae). Obejmuje 9 gatunków występujących endemicznie w Filipinach^[3].

Morfologia

Pokrój: Wieloletnie rośliny zielne^[5].

Pędy: Kłącze z cienkimi lub grubymi, brązowymi łuskami. Pęd ulistniony wzniesiony lub mniej więcej łukowato wygięty. Nibyłodyga o długości 1–5 m, u nasady nabrzmiała i czerwonawa^[5].

Liście: Pochwa liściowa gładka lub siateczkowata, naga do owłosionej, całobrzega. Języczek liściowy głęboko lub płytko dwuwrębny, łatki nierównej wielkości, nagie do owłosionych, jajowate do szerokojajowatych lub podługowate do podługowato-trójkątnych, przyrośnięte do lub odchodzące od pochwy, całobrzegie, z wiekiem postrzępione. Blaszka liściowa siedząca do ogonkowej, jeśli ogonkowa, to ogonek walcowaty, nagi do lekko owłosionego. Blaszki od wąskojajowatych, eliptycznych, podługowatych do równowąskich, skórzaste do niemal skórzastych, u nasady tępe do zbiegających lub zaokrąglonych, całobrzegie, nagie lub owłosione, pofalowane^[5].

Kwiaty: Zebrane po 2–3 w dwurzędki złożone w ścieśniony, jajowaty do podługowatego, wzniesiony lub podnoszący się kłos, wyrastający wierzchołkowo na ulistnionym pędzie. Osie kwiatostanu skrócone, mięsiste. Podsadka podobna do liścia. Podsadki duże, trwałe, gęsto dachówkowato ułożone, podługowato-jajowate do podługowato-odwrotnie jajowatych, nagie i skórzaste po obu stronach, orzęsione na brzegach. Podkwiatki woreczkowate, nagie z wyjątkiem owłosionego, 2–3-ząbkowanego wierzchołka, cienkie, delikatne, brązowe. Kwiaty siedzące lub prawie siedzące, wystające w ½ do ¾ swojej długości ponad podsadkę. Listki zewnętrznego okółka okwiatu nagie, niekiedy nieco rozdęte na 2–3-ząbkowanym, owłosionym wierzchołku. Listki wewnętrznego okółka zrośnięte w dłuższą rurkę, na zewnątrz nagie do lekko owłosionych, wewnątrz nagie lub owłosione. Trzy łatki podługowato-jajowate, jajowate lub równowąsko-podługowate, nagie, kapturkowate, środkowa często większa od pozostałych. Warżka dwudzielna lub całobrzega; jeśli dwudzielna, to łatki są odwrotnie jajowate lub równowąsko-podługowate, nagie lub lekko owłosione u nasady, mięsiste, wygięte na zewnątrz w czasie kwitnienia. Dwa boczne prątniczki przypominają ząbki umieszczone u nasady warżki. Funkcjonalny pręcik z nitką o długości 0,5–2 mm (niemal siedzący). Główka pręcika podługowata, dwupylnikowa, pękająca podłużnie, bez grzebienia (wyrostka). Szyjka słupka smukła do nitkowatej, naga, owłosiona lub kosmata. Znamię słupka kubeczkowate. Dwa miodniki spłaszczone, kulistawe. Zalążnia trójkomorowa, dolna, odwrotnie jajowata do jajowatej, naga, skórzasta^[5].

Owoce: Niepękające, odwrotnie jajowate, nagie, skórzaste do półskórzastych, z trwałym kielichem. Nasiona kulistawe, brązowe z białą osnówką^[5].

Biologia i ekologia

Rozwój: Większość gatunków kwitnie między marcem i majem, w czasie pory suchej. U niektórych gatunków (np. Adelmeria oblonga) obserwowano jednopienność. Pierwsze kwiaty dwurzędki były funkcjonalnie męskie i posiadały szczątkową szyjkę słupka, nie sięgającą do pylników. Kolejne kwiaty były funkcjonalnie żeńskie^[5]. Z uwagi na umiejscowienie miodników u nasady rurki okwiatowej o długości 2–4 cm, najprawdopodobniejszymi zapylaczami tych roślin są motyle. Ponadto w kwiatach obserwowano liczne mrówki, ale ich rola jako zapylaczy jest wątpliwa. Niepękające owoce Adelmeria zawierają nasiona z osnówką o słodko-kwaśnym smaku. Prawdopodobnie oznacza to, że nasiona są rozsiewane przez ptaki lub nietoperze^[5].

Siedlisko: Większość gatunków zasiedla tropikalne wilgotne lasy górskie, na wysokości powyżej 1000 m n.p.m., głównie na wyspie Luzon. Najwięcej gatunków występuje w górach Mingan w łańcuchu górskim Sierra Madre^[5]. Niektóre gatunki (A. paradoxa i A. pinetorum) zasiedlają lasy sosnowe, a niektóre preferują wilgotne siedliska w pobliżu strumieni, wąwozów lub rzek^[5].

Systematyka

Według Angiosperm Phylogeny Website uznawany za synonim Alpinia^[2]. Gatunki wyodrębione przez Ridleya w 1909 r. do rodzaju Adelmeria zostały włączone do Alpinia przez Ludwiga Loesenera w 1930 r. Wyniki badań filogenetycznych gatunków umieszczonych pierwotnie w Adelmeria wykazały, że gatunki te tworzą grupę monofiletyczną wewnątrz kladu Alpinia eubractea plemienia Alpinieae. Również cechy morfologiczne odróżniają Adelmeria od większości gatunków znajdujących się w kladzie Alpinia eubractea: dwuwrębne języczki, ścieśnione kwiatostany, woreczkowate podkwiatki, siedzące kwiaty, bezgrzebieniowe pylniki i jajowate owoce. Na tej podstawie Adelmeria została przywrócona jako osobny takson w 2019 roku^[5].

Wykaz gatunków^[3]

Adelmeria alpinum Elmer
Adelmeria dicranochila Docot & Banag
Adelmeria gigantifolia (Elmer) Elmer
Adelmeria isarogensis Docot & Banag
Adelmeria leonardoi Docot & Banag
Adelmeria oblonga Merr.
Adelmeria paradoxa (Ridl.) Merr.
Adelmeria pinetorum Ridl.
Adelmeria undulata Docot & Banag

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-08-22] (ang.).
1 2 3 4 5 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-08-22]. (ang.).
↑ Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2026-08-22]. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Rudolph Valentino A. Docot, Cecilia I. Banag, Axel Dalberg Poulsen. Reinstatement and revision of the genus Adelmeria (Zingiberaceae) endemic to the Philippines. „Taxon”. 68 (3), s. 499–521, 2019. ISSN 0040-0262.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-08-22] (ang.).

[kew-3] 1 2 3 4 5 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-08-22]. (ang.).

[ing-4] Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2026-08-22]. (ang.).

[rev-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Rudolph Valentino A. Docot, Cecilia I. Banag, Axel Dalberg Poulsen. Reinstatement and revision of the genus Adelmeria (Zingiberaceae) endemic to the Philippines. „Taxon”. 68 (3), s. 499–521, 2019. ISSN 0040-0262.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]