Dwurzędka

Dwurzędka z góry i z boku
Dwurzędka u opiołka z rodziny ogórecznikowatych

Dwurzędka (łac., ang. scorpioid cyme, cincinnus) – rodzaj kwiatostanu z grupy wierzchotek jednoramiennych. Ma kwiat na szczycie pędu. Rozgałęzia się naprzemiennie z kąta liścia po jednej stronie osi, a następnie z kąta liścia po drugiej stronie, przy czym kwiaty osadzone są w dwóch rzędach. Widziana z góry jest mniej więcej zygzakowata i zwijająca się[1]. W języku angielskim cincinnus jest pojęciem niejednoznacznym i może też oznaczać kwiatostan, w którym każdy kolejny kwiat wyrasta z kąta przysadki poprzedniego kwiatu[2].

Różni się od skrętka, który rozgałęzia się po jednej stronie osi kwiatostanu. Różni się od wachlarzyka, który rozgałęzia się naprzemiennie, ale kwiaty wyrastają w nim w jednej płaszczyźnie i z góry są ułożone w linii prostej[1].

W wierzchotkach jednoramiennych możliwe jest również występowanie stopniowych przejść między różnymi ich typami. Pewne stadia przejścia od wachlarzyka do dwurzędki można zaobserwować w rozgałęzieniach kwiatostanu Acis autumnalis i Elegia capensis. Spłaszczone dwurzędki występują też u kliwia z rodziny amarylkowatych[3].

Terminologia

W polskiej literaturze przedmiotu dwurzędka jest ujmowana w definicji skrętka, opisującego kwiatostany zygzakowate z góry[4] lub w definicji wachlarzyka, opisującego kwiatostany rozgałęziające się naprzemiennie[5][6].

W „Botanice szkolnej dla klas wyższych” Józefa Rostafińskiego z 1886 roku dwurzędka (łac. bostryx, niem. Schraubel)[a] opisuje kwiatostan o ulistnieniu skrętoległym, w którym liście stoją w 3, 5 lub więcej szeregach, będący wachlarzykiem, w którym kolejno po sobie następujące osie rozchodzą się we wszystkich kierunkach, tworząc kwiatostan niepłaski, w którym jednak kwiaty wyraźnie tworzą dwa rzędy, jak u lulka[7].

W artykule opublikowanym w „Rozprawach Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Akademii Umiejętności” z 1914 roku cincinnus, jako typ grzbietobrzusznej wierzchotki jednoramiennej, nazwany został wierzch(n)otką niedźwiadkowatą[8].

W podręczniku akademickim do botaniki Zygmunta Wóycickiego z 1924 roku jako dwurzędkę (cincinus) opisano odmianę wierzchotki jednodzielnej, w której gałęzie boczne zjawiają się na przemian z jednej i drugiej strony osi środkowej[9].

Przykłady

Przykładem roślin, u których występują kwiatostany o typie dwurzędki, jest rząd ogórecznikowców[10], w tym rodzina ogórecznikowatych[11]. Rośliny z tej rodziny tworzą również specyficzne dwurzędki, imitujące grono ze względu na prostowanie osi zachodzące równocześnie z zawiązywaniem się pojedynczego kwiatu, zwane w literaturze angielskojęzycznej dwurzędkami typu „boragoid”[12][13]. Innym specyficznym typem dwurzędkowego kwiatostanu u ogórecznikowatych jest podwójna dwurzędka, która występuje, gdy odpowiedni układ tworzy się na odgałęzieniach wierzchotki dwuramiennej[12][14].

Uwagi

  1. ↑ Nazwy w językach obcych autor prawdopodobnie zamienił ze skrętkiem, jednak taka informacja nie znajduje się w dołączonym do pracy spisie błędów

Przypisy

  1. 1 2 Peter F. Stevens, Glossary Q-Z, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-08-19] (ang.).
  2. ↑ Henk J. Beentje: The Kew plant glossary: an illustrated dictionary of plant terms. Wyd. 2. Richmond: Kew publishing, 2012, s. 23. ISBN 978-1-84246-604-9.
  3. ↑ Focko Weberling: Morphology of Flowers and Inflorescences. 1992, s. 214–215. ISBN 978-0-521-43832-2.
  4. ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2008, s. 663. ISBN 978-83-01-14342-8.
  5. ↑ Alicja Szwejkowska, Jerzy Szwejkowski: Botanika. Wyd. 2. T. 1: Morfologia. 2003, s. 292. ISBN 978-83-01-13946-9.
  6. ↑ Tadeusz Młynek: Botanika dla Wyższych Szkół Rolniczych. Wyd. 1. Wrocław: PWN, 1966.
  7. ↑ Józef Rostafiński: Botanika szkolna dla klas wyższych. Kraków: Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych, 1886, s. 94–95.
  8. ↑ Janina Małkowska. O młodoliściach Angiopteris Teysmanniana. „Rozprawy Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Akademii Umiejętności”. 14B (2), s. 190, 1914.
  9. ↑ Zygmunt Wóycicki: Botanika. Część I. Warszawa: Wydawnictwo Koła Medyków Studentów Uniwersytetu Warszawskiego, 1924, s. 96–97.
  10. ↑ Peter F. Stevens, Boraginales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-08-21] (ang.).
  11. ↑ Matt H. Buys, Hartmut H. Hilger. Boraginaceae cymes are exclusively scorpioid and not helicoid. „TAXON”. 52 (4), s. 719–724, 2003-11. DOI: 10.2307/4135544.
  12. 1 2 Focko Weberling: Morphology of Flowers and Inflorescences. 1992, s. xvi. ISBN 978-0-521-43832-2.
  13. ↑ M. Weigend (i inni): Boraginaceae. W: Klaus Kubitzki, Joachim W. Kadereit, Volker Bittrich: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 14: Flowering Plants. Eudicots: Aquifoliales, Boraginales, Bruniales, Dipsacales, Escalloniales, Garryales, Paracryphiales, Solanales (except Convolvulaceae), Icacinaceae, Metteniusaceae, Vahliaceae. Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 2016, s. 44–45. DOI: 10.1007/978-3-319-28534-4. ISBN 978-3-319-28534-4. (ang.).
  14. ↑ L. Watson, M. J. Dallwitz: The Families of Flowering Plants - Boraginaceae Juss.. Universität Hamburg. [dostęp 2026-08-21].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.