Aleksandr Boszniak

Aleksandr Boszniak

Александр Карлович Бошняк

Data i miejsce urodzenia	4 sierpnia?/15 sierpnia 1786 Uszakowo
Data i miejsce śmierci	1831 Bar
Zawód, zajęcie	urzędnik, przyrodnik amator, tajny agent
Narodowość	rosyjska
Alma Mater	Uniwersytet Moskiewski
Rodzice	Karl Iwanowicz Boszniak, Nadieżda Aleksandrowna z d. Aże
Krewni i powinowaci	Konstantin Boszniak (brat), Iwan Boszniak (brat), Iwan Boszniak (dziadek)
Odznaczenia

Aleksandr Karłowicz Boszniak (Aleksander Boszniak, ros. Александр Карлович Бошняк, ur. 15 sierpnia^?/26 sierpnia 1786 w Uszakowie k. Nierechty, zm. 1831 w Barze) – rosyjski urzędnik, tajny agent i przyrodnik.

Urodził się w rodzinie ziemiańskiej w majątku Jesipowo^[1] we wsi Uszakowo k. Nierechty w guberni kostromskiej. Jego ojcem był Karł Iwanowicz Boszniak, oficer, a matką Nadieżda Aleksandrowna Aże^[2]. Jego rodzina miała pochodzenie bałkańskie^[3]. W 1793 roku dostał się do konnego pułku lejbgwardii, gdzie uzyskał stopień wachmistrza^[2] i poznał Iwana de Witta^[3]. W 1799 dostał się do pensji dla szlachciców działającej przy moskiewskim uniwersytecie^[2], gdzie zaprzyjaźnił się z Wasilijem Żukowskim^[1]. W 1804 roku został junkrem kolegium ds. zagranicznych w moskiewskim archiwum, od 1807 asesor kolegium w Wiatce, a w 1808 rozpoczął pracę w ministerstwie spraw wewnętrznych w nadzorze manufaktur^[2]. W czasie inwazji Napoleona był członkiem konnej policji guberni kostromskiej^[1]. Złamawszy nogę, nie brał udziału w walkach^[3]. W latach 1816–1820 przewodniczył szlachcie powiatu nieriechckiego w guberni kostromskiej^[2]. W tym czasie napisał powieść^[3].

W 1820 roku przeniósł się do otrzymanego w spadku majątku w Kateryniwce w guberni chersońskiej, gdzie został agentem Iwana de Witta^[2]. Towarzyszył mu m.in. podczas inspekcji w Odessie, gdzie de Witt spotykał się ze swoją oficjalną kochanką i tajną agentką Karoliną Sobańską. Sobańska, wdając się w romanse z zesłańcami do kolonizowanej przez imperium Odessy, pozyskiwała informacje dla tajnej policji. W okresie agenturalnej działalności Boszniaka byli to poeci postrzegani przez aparat państwowy jako podejrzani: początkowo Aleksandr Puszkin, później Adam Mickiewicz^[3]. Jedną z okazji do szpiegowania była inspekcja, którą prowadził de Witt na Krymie, przy okazji której Sobańska z rodziną i przyjaciółmi, w tym Mickiewiczem, odbyli wyprawę krajoznawczą, której efektem stał się tom „Sonety krymskie”^[4]. W ten sposób Boszniak stał się jednym z towarzyszy podróży, którym Mickiewicz zadedykował sonety^[3]. Puszkin i Mickiewicz sympatyzowali z dekabrystami, ale nie ma dowodów na to, aby uzyskane w tym czasie przez Sobańską i Boszniaka informacje im zaszkodziły^[3]. W 1825 roku Boszniak sam wstąpił do Towarzystwa Południowego – grupy dekabrystów^[1], szpiegując jego działaczy – Władimira Lichariewa i Wasylija Dawydowa, przeciwko którym złożył zeznania w 1826 roku^[2]. Oprócz przyznania pensji, został nagrodzony orderem Św. Anny II Klasy z brylantami^[1]. W tym samym roku został oddelegowany do Pskowa w celu szpiegowania Puszkina. Kiedy na mocy traktatu adrianopolskiego utworzono marionetkowe państwo wołosko-mołdawskie, w latach 1829–1830 został wiceprzewodniczącym jego dywanu w Bukareszcie. W latach 1830–1831 towarzyszył de Wittowi w pacyfikacji powstania listopadowego. W czasie powrotu zmarł w Barze Podolskim. Jako przyczynę śmierci podano gorączkę. Plotek o jego zabójstwie nie potwierdzono^[2].

Był przyrodnikiem amatorem szczególnie zainteresowanym botaniką. W 1815 roku podjął botaniczną wyprawę na niedawno przyłączone do Rosji tereny krajów bałtyckich, Białorusi i Ukrainy. Jej efektem były dzienniki „Дневные записки путешествия А.Бошняка в разные области западной и полуденной России” wydane w dwóch tomach w latach 1820 i 1821. W 1820 roku został członkiem Moskiewskiego Towarzystwa Badaczy Przyrody. W 1826 roku wydał przegląd rosyjskich ogrodów botanicznych „Отечественные записки”^[1]. Po jego śmierci towarzystwo odkupiło jego zielnik i bibliotekę, w tym 335 niepublikowanych kolorowych ilustracji botanicznych^[3]. Oprócz 254 okazów zielnikowych otrzymało 70 pudełek z preparatami owadów^[5]. Jego zbiory trafiły do zielnika Uniwersytetu Moskiewskiego^[3].

Aktywność przyrodnicza była pretekstem do działalności wywiadowczej. Daty i miejsce zbioru części okazów zielnikowych wskazują na przebywanie w tym samym czasie i miejscu, co Puszkin. Boszniak, towarzysząc de Wittowi, był przedstawiany jako przyrodnik wykorzystujący jego ekspedycje jako okazję do zbiorów. Interesowała go przede wszystkim flora eksplorowanych terenów, ale Mickiewiczowi został przedstawiony jako entomolog^[3] i literat^[6].

Na jego cześć Carl von Meyer nadał nazwę nowemu rodzajowi roślin i gatunkowi Boschniakia glabra^[7] (później przemianowanemu na Boschniakia rossica).