Aleksandryt

Aleksandryt
	Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	Al2BeO4
Twardość w skali Mohsa	8,5
Przełam	muszlowy, nierówny, nieregularny
Łupliwość	wyraźna
Pokrój kryształu	tabularny lub pryzmatyczny
Układ krystalograficzny	rombowy, dwupiramidalny
Właściwości mechaniczne	kruchy
Gęstość	3,64-3,77 g/cm³
	Właściwości optyczne
Barwa	zielony, niebieskozielony, fioletowy, czerwony, purpurowy
Rysa	biała
Połysk	szklisty
Współczynnik załamania	1.745 - 1.756 (dwuosiowy)

Aleksandryt – minerał, kamień szlachetny, rzadka, przezroczysta odmiana chryzoberylu^[3]. W zależności od oświetlenia zmienia barwę: w świetle dziennym jest zielony, w sztucznym oświetleniu – czerwony (zjawisko fluorescencji spowodowane obecnością metali chromu^[3] i żelaza w kryształach aleksandrytu). Nazwany na cześć przyszłego cara Aleksandra II^[4] w 1842. Został odkryty przypadkowo, w dolinie rzeki Tokowaja, w pobliżu Jekaterynburga na Uralu, podczas poszukiwania szmaragdów. Wykazuje niską dyspersję wynoszącą 0,015. Wykazuje dwójłomność na poziomie 0.008 - 0.012. Przezroczysty do półprzezroczystego. Może być nieprzezroczysty i zawierać inkluzje (efekt kociego oka). Wykształca bliźniaki, szczególnie spłaszczone w kształcie serca^[2].

Występowanie

Występuje w skałach metamorficznych i pegmatytach. Towarzyszą mu najczęściej flogopit, biotyt, chryzoberyl, szmaragd, klinochlor, fluoryt, kwarc, korund, szafir oraz rubin^[1]. Może występować w złożach okruchowych. Najcenniejsze aleksandryty pochodzą ze złóż:

Na Uralu (Rosja), gdzie odkryto je w latach trzydziestych XIX wieku (1834). Złoża na Uralu są obecnie prawie całkowicie wyeksploatowane. Tu znaleziono najpiękniejszą i największą grupę kryształów aleksandrytu – druzę składającą się z 22 kryształów o masie 5 kg.
Na Sri Lance – Latpandura. Tu znaleziono największy, pojedynczy kryształ, po przecięciu i oszlifowaniu zachował masę 66 karatów, przechowywany jest w Smithsonian Institution w Waszyngtonie).
W Brazylii – Minas Gerais, Bahia
W Birmie – Mogok
Na Madagaskarze – Tsarasatro, Ambatosoratra
Na Tasmanii
W USA
W Zimbabwe^[2]
w Tanzanii^[2]

Zastosowanie

kamień jubilerski (łatwo pęka podczas cięcia i polerowania)
kamień kolekcjonerski

Dzięki zastosowaniu nowoczesnych technologii udało się wyprodukować syntetyczny aleksandryt, który jest wykorzystywany:

w laserach
do produkcji iluminatorów w statkach kosmicznych oraz sztucznych satelitach

W przestrzeni kosmicznej nie ma ochrony przed szkodliwym promieniowaniem ultrafioletowym i innymi promieniowaniami kosmicznymi. Aleksandryt ma zdolności do odfiltrowywania różnych części widma światła. To właśnie ta właściwość wywołuje zmiany jego barwy.

Przypisy

1 2 Alexandrite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2026-04-19] (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 Alexandrite.
1 2 Podręczny słownik chemiczny, RomualdR. Hassa (red.), JanuszJ. Mrzigod (red.), JanuszJ. Nowakowski (red.), Katowice: Videograf II, 2004, s. 21, ISBN 83-7183-240-0, OCLC 749698778 .
↑ Bania, Zbigniew, Jędryczko, Małgorzata, Sztuka świata. T. 17, Słownik terminów : A -K, Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 21, ISBN 978-83-213-4726-4 .

Bibliografia

Kazimierz Maślankiewicz: Kamienie szlachetne. Wyd. 3 popr. i uzup. Warszawa: Wydawnictwo Geologiczne, 1982.
Michał Sachanbiński: Vademecum zbieracza kamieni szlachetnych i ozdobnych. Warszawa: Wydawnictwo Geologiczne, 1984. ISBN 83-220-0199-1.

[mindat-1] 1 2 Alexandrite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2026-04-19] (ang.).

[”strona1”-2] 1 2 3 4 5 6 7 Alexandrite.

[psc-3] 1 2 Podręczny słownik chemiczny, RomualdR. Hassa (red.), JanuszJ. Mrzigod (red.), JanuszJ. Nowakowski (red.), Katowice: Videograf II, 2004, s. 21, ISBN 83-7183-240-0, OCLC 749698778 .

[Bania-4] Bania, Zbigniew, Jędryczko, Małgorzata, Sztuka świata. T. 17, Słownik terminów : A -K, Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 21, ISBN 978-83-213-4726-4 .

[1]

[2]

[3]

[4]