Alice Kober

Alice Elizabeth Kober (ur. 23 grudnia 1906 w Nowym Jorku, zm. 16 maja 1950 tamże) – amerykańska filolożka klasyczna, znana przede wszystkim z badań nad odczytaniem pisma linearnego B. Studiowała w Hunter College i na Uniwersytecie Columbia, a od 1930 aż do śmierci wykładała filologię klasyczną w Brooklyn College. W latach 40. XX wieku opublikowała swoje trzy główne prace na temat tego pisma, wykazując w nich obecność fleksji (odmiany wyrazów przez końcówki). Jej odkrycie pozwoliło wywnioskować związki fonetyczne między poszczególnymi znakami bez przypisywania im konkretnych wartości głoskowych (czyli bez ustalania, jaką głoskę oznacza dany znak) i stało się kluczowym krokiem na drodze do ostatecznego odczytania pisma^[1][2.1].

Alice Elizabeth Kober urodziła się w Nowym Jorku 23 grudnia 1906 w rodzinie węgierskich Żydów, imigrantów Franza i Kathariny Kober. Rodzina mieszkała w Yorkville, a Franz pracował jako tapicer mebli, później jako dozorca w kamienicy czynszowej. Alice miała młodszego o dwa lata brata, Williama^[2.2]. Kober uczyła się w Hunter College High School, gdzie w 1924 zdobyła stypendium w wysokości 100 dolarów rocznie^[2.2]. Następnie podjęła studia w Hunter College, gdzie specjalizowała się w filologii klasycznej^[a] i w 1928 ukończyła je z wyróżnieniem magna cum laude^[3][2.2]. To właśnie podczas studiów licencjackich Kober po raz pierwszy zetknęła się z tzw. pismami minojskimi^[b], do których zaliczano wówczas pismo linearne B^[2.2][2.3]. Po ukończeniu studiów rozpoczęła studia podyplomowe na Uniwersytecie Columbia, jednocześnie ucząc w katedrze filologii klasycznej w Hunter College^[3]. W 1929 uzyskała tam tytuł magistra, a w 1932 – doktorat^[4]. Jej rozprawa doktorska, napisana pod kierunkiem Charlesa Knappa, dotyczyła określeń barw u poetów greckich od Homera do 146 roku p.n.e., z pominięciem epigramatyków^[5].

Jako doktorantka, oprócz filologii klasycznej, Kober uczęszczała także na zajęcia z matematyki, chemii i astronomii^[3]. Po obronie doktoratu zdobywała doświadczenie archeologiczne, biorąc udział w badaniach terenowych w Kanionie Chaco organizowanych przez Uniwersytet Nowego Meksyku w 1936, a w 1939 – w Grecji z Amerykańską Szkołą Studiów Klasycznych w Atenach^[3]. Uczyła się wielu języków. Oprócz opanowania greki, łaciny, francuskiego, niemieckiego i staroangielskiego^[2.4], w 1941 i 1942 uczęszczała na kursy sanskrytu w Linguistic Institute, a w latach 1942–1945 – na Uniwersytecie Yale. Uczyła się też hetyckiego, staroperskiego, tocharskiego, staroirlandzkiego, akadyjskiego, sumeryjskiego, chińskiego i baskijskiego^[3]. Pod koniec 1946, po rozpoczęciu stypendium Fundacji Guggenheima, studiowała kilka języków starożytnej Azji Mniejszej, w tym karyjski, hatycki, hurycki, licyjski i lidyjski^[2.5].

Kober nigdy nie wyszła za mąż. Całe dorosłe życie poświęciła pracy dydaktycznej i wieloletnim badaniom nad pismem linearnym B^[2.6].

Od 1930 do śmierci w 1950 Kober wykładała w Brooklyn College^[3]. W 1936 objęła tam stanowisko assistant professor, w przybliżeniu odpowiadające polskiemu adiunktowi, a w 1950 – stanowisko associate professor, zbliżone do profesora uczelni^[6]. Brooklyn College był przede wszystkim uczelnią dydaktyczną, a nie badawczą, a Kober prowadziła pełny wymiar zajęć, dzieląc gabinet z czterema innymi osobami^[2.7]. Od 1944 zajmowała się też przepisywaniem podręczników i egzaminów alfabetem Braille’a dla wszystkich niewidomych studentów Brooklyn College^[2.8].

Kober należała do wielu organizacji zawodowych, w tym American Classical League, Archaeological Institute of America (gdzie zasiadała w komitecie redakcyjnym czasopisma „American Journal of Archaeology”), American Philological Association i Linguistic Society of America^[6][4][3]. Od początku lat 40. XX wieku była opiekunką naukową oddziału stowarzyszenia honorowego Eta Sigma Phi (dla studentów filologii klasycznej) w Hunter College^[2.9]. W 1948 została pracownikiem naukowym muzeum Uniwersytetu Pensylwanii^[2.10]. Kuratorem działu śródziemnomorskiego tego muzeum był archeolog John Franklin Daniel, z którym Kober korespondowała od 1941 i który zabiegał o utworzenie przy muzeum ośrodka badań nad językiem minojskim (ang. Center for Minoan Linguistic Research) pod jej kierownictwem; plan upadł wraz z nagłą śmiercią Daniela w 1948^[7].

Badania nad pismem linearnym B

Kober zaczęła pracować nad pismem na początku lat 30. XX wieku, choć nie wykładała ani nie publikowała na ten temat aż do lat 40. XX wieku^[2.11]. W przeciwieństwie do innych ówczesnych badaczy, którzy swoją analizę pisma zaczynali od próby zidentyfikowania języka, jaki ono zapisuje, Kober uważała, że każda próba odczytania pisma linearnego B musi wychodzić od wewnętrznych danych zawartych na samych tabliczkach^[2.12]. Rozpoczęła pracę od analizy poszczególnych znaków na tabliczkach, zestawiając statystyki ich częstości występowania, pozycji, w jakich się pojawiały, oraz znaków, obok których występowały^[2.13]. W trakcie prac nad pismem wypełniła 40 zeszytów, a po tym, jak wybuch II wojny światowej utrudnił dostęp do papieru – około 180 tysięcy kart katalogowych wykonanych z makulatury, na których notowała wyniki swoich badań^[2.14]. Kober wykazała również, że wyraz oznaczający „sumę” występował w dwóch formach, używanych zależnie od rodzaju gramatycznego osób i zwierząt ujmowanych w zestawieniach^[8.1].

W 1945 Kober opublikowała pierwszą z trzech głównych prac o piśmie linearnym B, „Evidence of Inflection in the ‘Chariot’ Tablets from Knossos”, w której przedstawiła dowody na poparcie hipotezy Arthura Evansa, zgodnie z którą pismo zapisuje język fleksyjny. Wskazywały na to powtarzające się układy trzech form wyrazowych na tabliczkach z Knossos, znane później jako „trojaczki Alice Kober” (ang. Kober’s triplets)^[8.1]. Pokazywały one, że część znaków może należeć do wspólnego rdzenia, a część do zmiennych końcówek fleksyjnych, a nie do osobnych, nieodmiennych rdzeni^[2.15]. W 1946 opublikowała drugą z głównych prac, „Inflection in Linear Class B”, rozwijającą wątki z pracy z 1945^[2.16][c]. Maurice Pope określił ją jako „najbardziej rygorystyczne i najsłynniejsze” dzieło Kober^[9]. Praca okazała się kluczowym krokiem na drodze do ostatecznego odczytania pisma linearnego B^[2.1]. Kober zidentyfikowała w niej znaki zapisujące sylabę na granicy rdzenia wyrazu i końcówki fleksyjnej (ang. bridging syllables). Pozwoliło to porównywać znaki pisma linearnego B i ustalać związki fonetyczne między nimi bez wcześniejszego odgadywania ich wartości głoskowych^[2.17].

Dwa zestawy „trojaczków Alice Kober”. Wartości głoskowe znaków ustalono dopiero po odczytaniu pisma^[10.1]

Żeńska forma przymiotnika	Męska forma przymiotnika	Nazwa miejsca
ru-ki-ti-ja	ru-ki-ti-jo	ru-ki-to
tu-ri-si-ja	tu-ri-si-jo	tu-ri-so

Również w 1946 Kober otrzymała stypendium Fundacji Guggenheima, dzięki któremu mogła na rok zawiesić obowiązki dydaktyczne i poświęcić się wyłącznie pracy nad pismem linearnym B^[2.18]. Wyjechała do Anglii, gdzie spędziła pięć tygodni w St Hugh’s College Uniwersytetu Oksfordzkiego. Miała tam dostęp do całego zbioru niepublikowanych inskrypcji linearnych B odkrytych przez Evansa^[2.19]. Czas w Oksfordzie poświęciła na ręczne przepisywanie tych inskrypcji, by móc je analizować po powrocie do Nowego Jorku. Wcześniej miała dostęp jedynie do około 200 już opublikowanych inskrypcji, a po pobycie w St Hugh’s dysponowała kopiami niemal 1800^[2.20].

We wrześniu 1947, z inicjatywy Johna Franklina Daniela, redaktora „American Journal of Archaeology”, Kober rozpoczęła pracę nad trzecim głównym artykułem o piśmie linearnym B, podsumowującym stan badań nad pismami minojskimi^[2.21]. Ukończony rękopis złożyła w październiku 1947^[2.22], a artykuł opublikowano w 1948^[2.23]. Rozwijając wątki z prac z 1945 i 1946, Kober przedstawiła w nim siatkę dziesięciu znaków pisma linearnego B, wskazując, które z nich odpowiadają sylabom mającym wspólną spółgłoskę albo samogłoskę^[2.24]. Pod koniec lat 40. XX wieku opracowała system numeracji i klasyfikacji tabliczek linearnych B, który wykorzystano w Scripta Minoa II, a także zajmowała się korektą i przepisywaniem maszynowym rękopisu Johna Myresa^[11][2.25]. W 1948 wróciła do Oksfordu, by wspólnie z Myresem przygotować rękopis do druku, i zgodziła się pomóc przy przygotowaniu tomu Scripta Minoa III, poświęconego pismu linearnemu A^[2.26].

W lipcu 1949 Kober zachorowała i trafiła do szpitala^[2.27]. Zmarła 16 maja 1950 w wieku 43 lat^[2.28]. Ani w jej korespondencji, ani w akcie zgonu, ani w nekrologach nie zachował się zapis przyczyny choroby^[2.29]. Według jej kuzynki rodzinne przekazy głosiły, że zmarła na raka żołądka^[2.30]. W ostatnich miesiącach życia Kober przekazała część swoich materiałów Emmettowi L. Bennettowi Jr., amerykańskiemu filologowi klasycznemu, z którym korespondowała od 1948, a bratu poleciła oddać mu pozostałe^{[11][2.31][12]}. Archiwum trafiło do Uniwersytetu Teksańskiego w Austin^[13], skąd w 2024 przeniesiono je do Uniwersytetu w Cincinnati^[12].

Kober jest uznawana za ważną postać w procesie odczytania pisma linearnego B^[8.2]. W nekrologu opublikowanym w czasopiśmie „Language” Adelaide Hahn napisała, że „jeśli i kiedy odczytanie to zostanie ostatecznie dokonane, z pewnością okaże się, że jej staranna i wierna praca odegrała w tym swoją rolę”^[3]. Podobnie oceniał jej rolę John Chadwick: po sukcesie Michaela Ventrisa uznał, że Kober położyła podwaliny pod odczytanie pisma, i określił jej wkład w badania nad pismem linearnym B jako „najcenniejszy” przed ostatecznym odczytaniem dokonanym przez Ventrisa^[1]. Życie Kober i jej wkład w odczytanie pisma linearnego B są jednymi z głównych tematów książki dziennikarki Margalit Fox The Riddle of the Labyrinth (2013)^[13].

• AliceA. Kober AliceA., The Use of Color Terms in the Greek Poets, Including all the Poets from Homer to 146 BC except the Epigrammatists, Geneva (stan Nowy Jork): W.F. Humphrey Press, 1932  (ang.). (praca doktorska na Uniwersytecie Columbia)
• AliceA. Kober AliceA., Evidence of Inflection in the ‘Chariot’ Tablets from Knossos, „American Journal of Archaeology”, 49 (2), 1945, s. 143–151, DOI: 10.2307/499698, JSTOR: 499698  (ang.).
• AliceA. Kober AliceA., Inflection in Linear Class B: 1 – Declension, „American Journal of Archaeology”, 50 (2), 1946, s. 268–276, DOI: 10.2307/499054, JSTOR: 499054  (ang.).
• AliceA. Kober AliceA., The Minoan Scripts: Fact and Theory, „American Journal of Archaeology”, 52 (1), 1948, s. 82–103, DOI: 10.2307/500554, JSTOR: 500554  (ang.).
• AliceA. Kober AliceA., ‘Total’ in Minoan (Linear Class B), „Archiv Orientální”, 17, 1949, s. 386–398  (ang.).

• KOBER, Alice Elizabeth w „Database of Classical Scholars” Uniwersytetu Rutgersa (ang.)
• Michael Ventris and Alice Kober Archives na Uniwersytecie w Cincinnati (ang.)
• Alice E. Kober Papers – inwentarz archiwum sporządzony na Uniwersytecie Teksańskim w Austin (ang.)