Allotransplantacja

Allotransplantacja, alotransplantacja, alloprzeszczep, przeszczepienie allogeniczne (gr. test allos – 'inny') – przeszczepienie narządu, tkanek lub komórek pochodzących od innego przedstawiciela tego samego gatunku, różnego genetycznie od biorcy^[1]. Większość przeszczepień narządów u ludzi to allotransplantacje^[2].

Termin pochodzi z greckiego słowa test (allos) oznaczającego 'inny'^[3]. Przeniesione komórki, tkanki lub narządy określa się mianem alloprzeszczepu (alograftu) lub przeszczepu allogenicznego^[4].

W przypadku allotransplantacji dawca i biorca są osobnikami tego samego gatunku, lecz różniącymi się genetycznie^[2]. Z tego powodu kluczowym czynnikiem powodzenia zabiegu jest zgodność tkankowa – szczególnie zgodność antygenów układu HLA (głównego układu zgodności tkankowej człowieka)^[5]. Brak zgodności prowadzi do odrzucenia przeszczepu przez układ odpornościowy biorcy, dlatego po zabiegu wymagane jest leczenie immunosupresyjne^[6].

Materiał do allotransplantacji może pochodzić od:

• dawcy żywego – w przypadku parzystych narządów (np. nerki), fragmentów narządów (np. wątroby, płuc) oraz tkanek regenerujących się (szpik kostny, krew pępowinowa)^[7],
• dawcy zmarłego – po orzeczeniu śmierci mózgu lub krążeniowej; dotyczy większości narządów unaczynionych (m.in. serca, trzustki, jelita, rogówki)^[8].

Allotransplantacja stosowana jest m.in. w leczeniu:

• schyłkowej niewydolności nerek (przeszczepienie nerki)^[9],
• schorzeń wątroby, serca, płuc, trzustki i jelita^[10],
• chorób układu krwiotwórczego – białaczek, chłoniaków, szpiczaka plazmocytowego, niedokrwistości aplastycznej (allogeniczne przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, allo-HSCT)^[11],
• schorzeń rogówki (keratoplastyka)^[12],
• rozległych oparzeń (przeszczepy skóry)^[13].

Wykonuje się również przeszczepienia wielotkankowe, takie jak przeszczep twarzy czy przeszczep kończyny górnej^[14].

Allogeniczne przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych (allo-HSCT) wykorzystuje materiał od dawcy spokrewnionego lub niespokrewnionego, zgodnego w układzie HLA. Źródłem komórek może być szpik kostny, krew obwodowa po mobilizacji lub krew pępowinowa^[15]. W Polsce pierwsze udane przeszczepienie szpiku allogenicznego przeprowadził w 1984 roku zespół prof. Wiesława Jędrzejczaka^[16]. W 1993 roku zespół Joanne Kurtzberg w Duke University wykonał pierwsze na świecie niespokrewnione allogeniczne przeszczepienie krwi pępowinowej^[17].

W porównaniu z autotransplantacją allo-HSCT cechuje się większą skutecznością przeciwnowotworową dzięki reakcji przeszczep przeciw nowotworowi (GvT), lecz wiąże się z większym ryzykiem ciężkich powikłań^[18].

Najpoważniejszymi powikłaniami allotransplantacji są:

• Odrzucenie przeszczepu – immunologiczna reakcja biorcy skierowana przeciwko obcym antygenom dawcy^[6],
• Choroba przeszczep przeciw gospodarzowi (GvHD) – w przeszczepieniach komórek krwiotwórczych: reakcja limfocytów dawcy skierowana przeciwko tkankom biorcy, mogąca dotyczyć skóry, przewodu pokarmowego i wątroby^[19],
• powikłania immunosupresji – zakażenia bakteryjne, wirusowe i grzybicze oraz zwiększone ryzyko wtórnych nowotworów^[20].

Ryzyko śmiertelnych powikłań po allogenicznym przeszczepieniu krwiotwórczych komórek macierzystych wynosi obecnie 10–20%^[21].

• autotransplantacja – przeszczep w obrębie tego samego organizmu
• izotransplantacja – przeszczep od identycznego genetycznie osobnika
• ksenotransplantacja – przeszczep od osobnika innego gatunku
• przeszczepianie narządów
• transplantologia
• Główny układ zgodności tkankowej
• choroba przeszczep przeciw gospodarzowi