Altino do Tojal

Altino do Tojal (właśc. Altino Martins da Costa, ur. 26 lipca 1939 w Bradze, zm. 15 lipca 2018 w Brunhais, Póvoa de Lanhoso) – portugalski dziennikarz i pisarz, autor opowiadań, nowel i powieści^[1][2]. Zbiór opowiadań Os Putos (1973) doczekał się licznych wznowień oraz adaptacji teatralnych i telewizyjnych^[1].

Altino do Tojal wychowywał się poza najbliższą rodziną. Opiekę nad nim sprawowała ciotka, nauczycielka szkoły podstawowej, oraz dziadek – emerytowany nauczyciel^[3]. Jego ojciec wyemigrował do Francji, a matka przeniosła się do Lizbony w poszukiwaniu pracy^[3].

Był samoukiem i ze względów zarobkowych podjął pracę w prasie^[3]. Współpracował m.in. z tytułami Jornal de Notícias, O Século oraz O Comércio do Porto^[4].

Podczas jednej z podróży zagranicznych został zatrzymany w Hiszpanii i przed deportacją do Portugalii przebywał w więzieniu w Valladolid, gdzie był osadzony w celi sąsiadującej z tą, w której niegdyś przetrzymywano Krzysztofa Kolumba^[5]. Po powrocie do Portugalii podjął pracę w Biblioteca Pública de Braga^[6]. Według relacji biograficznych był również więziony w Portugalii przed rewolucją goździków w 1974 roku^[5].

W wywiadzie udzielonym w 2001 roku podkreślono, że autor unikał rozgłosu i nie zabiegał o promocję własnej twórczości, co ujął słowami: „Nunca dei importância à divulgação da minha obra” (tłum. własne: „Nigdy nie przywiązywałem wagi do rozpowszechniania mojej twórczości”), uzasadniając to przekonaniem, że „Se a minha obra tivesse a importância que eu lhe atribuía, o tempo se encarregaria de lhe prestar justiça” (tłum. własne: „Jeśli moja twórczość miałaby wagę, jaką jej przypisywałem, czas zająłby się oddaniem jej sprawiedliwości”)^[3].

Twórczość Altino do Tojal koncentrowała się na krótkich formach prozatorskich podejmujących tematykę społeczną, często z perspektywy dzieci i młodzieży pochodzących z najuboższych środowisk i funkcjonujących na marginesie życia społecznego^[7]. Jak zauważa dziennik Público, proza ta bywa porównywana do twórczości Maksyma Gorkiego ze względu na sposób przedstawiania dzieciństwa w kontekście uwarunkowań społecznych i materialnych^[7].

Zbiór Os Putos przedstawia historie dzieci i młodzieży dorastających w ubogich środowiskach wiejskich Portugalii lat 60., ukazując ich codzienne doświadczenia w warunkach biedy, wykluczenia i ograniczonych perspektyw życiowych^[8]. W opowiadaniach takich jak „O Campo de Judite” autor opisuje m.in. sposób, w jaki dzieci doświadczają emigracji zarobkowej swoich rodziców oraz dorastania pod ich nieobecność^[8].

Na podstawie zbioru opowiadań Os Putos w 1979 roku powstał serial telewizyjny wyprodukowany przez portugalską telewizję publiczną RTP^[9], obejmujący adaptacje czterech opowiadań autorstwa Altino do Tojal^[9].

Na podstawie opowiadania Altino do Tojal powstał również utwór fado „Os Putos”, wykonywany przez Carlos do Carmo, do którego muzykę skomponował José Mário Branco^[10].

W języku polskim ukazało się opowiadanie Altino do Tojala – Wesele stu tysięcy barbarzyńców (oryg. Bodas de Cem Mil Bárbaros), w tłumaczeniu Ireneusza Kani (Wydawnictwo Literackie, Kraków 1980), opublikowane w serii „Fantastyka i Groza”^[11].

W posłowiu do wydania tłumacz określa utwór jako „baśń przepojoną liryzmem albo pełną fantazji satyrę, nade wszystko jednak – melancholijny hymn do miłości i przyjaźni”^[12]. Ireneusz Kania, odwołując się do rozmów z autorem, sugeruje, że utwór został napisany „dla siebie jako ucieczka w dziedzinę wolności suwerennej, wewnętrznej, jako sposób na przetrwanie”^[12].

W uznaniu dla dorobku literackiego autora imieniem pisarza nazwano ulicę (Rua Altino do Tojal) w miejscowości Póvoa de Lanhoso, z którą autor był związany w ostatnich latach życia^[13]. W maju 2023 roku w Sobradelo da Goma odsłonięto także poświęcony mu pomnik^[14].

• Sardinhas e Lua (1964)
• Os Putos (1973)
• A Homenagem (1974)
• A Colina dos Espantalhos Sonhadores (1975)
• Bodas de Cem Mil Bárbaros (1978)
• O Oráculo de Jamais (1979)
• Orvalho do Oriente (1981)
• Os Novos Putos (1982)
• Viagem a Ver o Que Dá (1983)
• Os Novíssimos Putos (1984)
• Histórias de Macau (1987)
• Ruínas e Gente (1991)
• Jogos de Luz e Outros Natais (2009)
• Noite de Consoada e Outros Natais (2011)

• Altino do Tojal – Fundação Bracara Augusta