Andrzej Dziembowski

Andrzej Dziembowski

Data urodzenia	23 grudnia 1974
profesor nauk biologicznych
Specjalność: biologia molekularna, genetyka
Alma Mater	Uniwersytet Warszawski (1997)
Doktorat	2003 – biologia Wydział Biologii UW[1] promotor: Piotr Stępień
Habilitacja	8.06.2009 – biologia Wydział Biologii UW[1]
Profesura	28.07.2014[1]
Pracownik naukowy
Wydział	Wydział Biologii UW[1][2]
Okres zatrudn.	od 2002[2]
Instytut	Instytut Biochemii i Biofizyki PAN
Okres zatrudn.	2008–2019[2]
Instytut	Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej
Okres zatrudn.	od 2019[2]
Odznaczenia

Andrzej Stanisław Dziembowski (ur. 23 grudnia 1974^[3]) – polski biolog molekularny, biochemik i genetyk, profesor nauk biologicznych, kierownik Laboratorium Biologii RNA – ERA Chairs Group w Międzynarodowym Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie (IIMCB)^[4] oraz profesor na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego^[5]. Jego badania koncentrują się na posttranskrypcyjnej regulacji ekspresji genów, mechanizmach metabolizmu RNA oraz funkcjonowaniu kompleksów enzymatycznych degradujących RNA u organizmów eukariotycznych. W dorobku ma liczne publikacje w czasopismach naukowych takich jak Cell, Nature, Nature Communications, czy Science Advances oraz granty, m.in. ERC Advanced Grant^[6].

W okresie szkolnym był stypendystą Krajowego Funduszu na rzecz Dzieci. W 1998 r. ukończył Międzywydziałowe Indywidualne Studia Matematyczno-Przyrodnicze na Uniwersytecie Warszawskim^[7].

W 2002 r. uzyskał stopień doktora na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego na podstawie rozprawy doktorskiej pt. Rola degradosomu mitochondrialnego w obróbce i degradacji RNA w mitochondriach drożdży Saccharomyces cerevisiae, przygotowanej pod kierunkiem prof. Piotra Stępnia. Praca doktorska została wyróżniona Nagrodą Prezesa Rady Ministrów^[7].

W latach 2002–2006 przebywał na stypendium podoktorskim w Centre national de la recherche scientifique (CNRS) we Francji. W tym czasie jego badania koncentrowały się na analizie dużych kompleksów białkowych zaangażowanych w metabolizm RNA występujących u drożdży Saccharomyces cerevisiae i Schizosaccharomyces pombe^[7][8].

Po zakończeniu stażu rozpoczął samodzielną działalność badawczą w Instytucie Genetyki i Biotechnologii na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz kierował niezależnym laboratorium badawczym w Instytucie Biochemii i Biofizyki PAN^[7]. W tym czasie otrzymał finansowanie m.in. z grantu EMBO^[9] oraz grantu Szóstego Programu Ramowego UE^[10].

W czerwcu 2009 r. uzyskał stopień doktora habilitowanego. Badania stanowiące podstawę postępowania habilitacyjnego zostały wyróżnione Nagrodą Prezesa Rady Ministrów^[7].

W 2014 r. uzyskał tytuł profesora^[7] oraz otrzymał nagrodę Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP) za badania nad egzorybonukleazami^[11].

Od 2019 r. prowadzi Laboratorium Biologii RNA – ERA Chairs Group (Katedra Europejskiej Przestrzeni Badawczej) w Międzynarodowym Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie^[12]. Kierowane przez niego laboratorium skupia się m.in. na analizie mechanizmów regulujących stabilność mRNA^[13].

Prof. Andrzej Dziembowski prowadzi badania naukowe nad posttranskrypcyjną regulacją ekspresji genów u organizmów wielokomórkowych. Jego zespół wykorzystuje modele zwierzęce, metody transkryptomiczne oraz eksperymenty biochemiczne do badania mechanizmów metabolizmu RNA, w tym kontroli stabilności transkryptów oraz działania kompleksów enzymatycznych odpowiedzialnych za degradację RNA^[7].

Wraz z zespołem opisał szereg mechanizmów związanych z metabolizmem RNA. Badania te przyczyniają się do lepszego zrozumienia mechanizmów chorób człowieka oraz rozwoju technologii terapeutycznych opartych na mRNA^[7]. Inne osiągnięcia jego grupy to Opisanie rodziny niekanonicznych polimeraz poli(A) TENT5 oraz wyjaśnienie roli urydylacji w ograniczaniu aktywności retrotranspozonów. Jego badania obejmują także metabolizm syntetycznych cząsteczek mRNA oraz rozwój metod bezpośredniego sekwencjonowania ogonów poli(A)^[14].

W 2001 r. otrzymał Stypendium dla Młodych Naukowców FNP^[7].

Dwukrotnie otrzymał Nagrodę Prezesa Rady Ministrów – w 2002 r. za pracę doktorską oraz w 2010 r. za rozprawę habilitacyjną^[7].

W 2012 r. uzyskał grant Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych dla młodych badaczy (ERC Starting Grant) na realizację projektu dotyczącego regulacji ekspresji genów przez niekanoniczne polimerazy poli(A) i poli(U)^[15][16].

W 2013 r. został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski^[7]. W tym samym roku otrzymał:

• Nagrodę Narodowego Centrum Nauki za wybitne osiągnięcia naukowe (odkrycie mechanizmu działania głównej rybonukleazy organizmów eukariotycznych – kompleksu egzosomu oraz poznanie funkcji genu C16orf57, którego mutacje powodują poikilodermę z neutropenią)^[17].
• Nagrodę im. Jakuba Karola Parnasa przyznawaną przez Polskie Towarzystwo Biochemiczne za pracę naukową zatytułowaną C16orf57, a gene mutated in poikiloderma with neutropenia, encodes a putative phosphodiesterase responsible for the U6 snRNA 3' end modification^[18][19].

W 2018 r. otrzymał Nagrodą FNP za wyjaśnianie funkcji kluczowych enzymów degradujących RNA, których dysfunkcja prowadzi do stanów patologicznych^[20].

W 2021 r. ponownie otrzymał Nagrodę im. Jana Karola Parnasa za najlepszy polski oryginalny artykuł biochemiczny, a także Nagrodę Prezesa Rady Ministrów za wybitne osiągnięcia naukowe^[21].

W 2023 r. otrzymał grant przyznawany przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych (ERC Advanced Grant) na realizację projektu „Principles of endogenous and therapeutic mRNA turnover in vivo” (ViveRNA), dotyczącego mechanizmów przetwarzania i stabilności mRNA oraz możliwości ich wykorzystania w terapiach opartych na mRNA. Był to pierwszy w Polsce grant ERC Advanced Grant przyznany w obszarze nauk o życiu^[6]. W tym samym roku otrzymał Nagrodę Ministra Edukacji i Nauki za znaczące osiągnięcia w zakresie działalności naukowej^[22].

W latach 2011-2016 był członkiem Akademii Młodych Uczonych PAN^[23]. W 2020 r. został wybrany na członka korespondenta PAN^[24], a w 2022 r. na członka Academia Europaea^[25]. Od 2019 r. jest również członkiem Europejskiej Organizacji Biologii Molekularnej (EMBO)^[26].

W 2025 r. został wybrany do Rady Dyrektorów RNA Society na kadencję 2025–2026, organizacji promującej badania i edukację w obszarze biologii RNA^[27].

Prof. Dziembowski jest autorem licznych publikacji naukowych w Nature, Cell, Nature Communications, Nature Structural & Molecular Biology, Science Advances, Genes and Development, Molecular Cell, EMBO Journal, EMBO Reports i in.^[10][28]

Jest synem astrofizyka prof. Wojciecha Dziembowskiego i Anny Dziembowskiej, z domu Jaśkowskiej. Jego bratem jest Stefan Dziembowski^[29].

• Strona Laboratorium Biologii RNA – Grupa ERA Chairs prowadzonego przez prof. A. Dziembowskiego (ang.)
• Strona Zakładu Embriologii Instytutu Biologii Rozwoju i Nauk Biomedycznych na Wydziale Biologii UW, której pracownikiem jest prof. A. Dziembowski
• Strona Pracowni Biologii RNA i Genomiki Funkcjonalnej prowadzonej przez prof. A. Dziembowskiego (ang.)