Anita Berber

Anita Berber

Anita Berber w latach 20. XX wieku
Data i miejsce urodzenia	10 czerwca 1899 Lipsk
Data i miejsce śmierci	10 listopada 1928 Kreuzberg
Narodowość	niemiecka
Język	język niemiecki
Alma Mater	Szkoła Émile Jaques-Dalcroze’a w Hellerau
Dziedzina sztuki	taniec, film, literatura
Epoka	XX wiek
Gatunek	taniec ekspresjonistyczny, kabaret, performance art
Ważne dzieła
Orchidee, Tänze des Lasters, des Grauens und der Ekstase, Unheimliche Geschichten

Anita Berber (ur. 10 czerwca 1899 w Lipsku, zm. 10 listopada 1928 w Kreuzbergu) – niemiecka tancerka, choreografka, aktora i modelka okresu Republiki Weimarskiej, uznawana za przełomową postać nowoczesnego tańca ekspresjonistycznego^[1]. Jej sława przekroczyła granice Niemiec; była znana zarówno z artystycznej doskonałości, jak i z radykalnego podejścia do tańca i sztuki performance^[2].

Berber rozpoczęła edukację artystyczną w 1915 roku, studiując aktorstwo u Marii Moissi i taniec u Rita Sacchetto^[2]. W 1916 roku zadebiutowała jako tancerka w Berlinie, a w 1917 roku otrzymała pierwsze angaże w berlińskich teatrach rewiowych; odbywała również tournée po Wiedniu i Budapeszcie^[2]. Szybko zyskała sławę jako tancerka naga, stając się kontrowersyjną postacią berlińskiego życia nocnego^[2].

W 1918 roku zadebiutowała w filmie Das Dreimäderlhaus reżysera Richarda Oswalda, z którym współpracowała przy wielu produkcjach, w tym przy filmach o tematyce obyczajowej, takich jak przełomowy dla kinematografii LGBT film Anders als die Andern (1919)^[2]. W latach 1918–1925 wystąpiła w około 25 filmach niemych, zyskując międzynarodową sławę ekspresjonistycznymi i skandalizującymi występami^[1][3]. Jej twórczość obejmowała również lirykę, w której z wrażliwością pisała o płci i seksualności, jak w wierszu „Orchidee” z 1923 roku^[4]. Wraz z tancerzem i współpracownikiem Sebastianem Drostem (swoim drugim mężem) opublikowała w 1923 roku książkę „Tänze des Lasters, des Grauens und der Ekstase”, zawierającą opisy tańców, wiersze i fotografie^[2].

Berber zmarła z powodu gruźlicy w wieku 29 lat w szpitalu na Kreuzbergu, po nagłym pogorszeniu stanu zdrowia podczas zagranicznego tournée^[5]. Jej choreografia i metody artystyczne zostały szczegółowo zbadane i zrekonstruowane w ramach projektów takich jak „Anita Berber – Retro/Perspective”, które wykazały, że jej twórczość wykraczała poza skandale i wnosiła przełomowy wkład w sztukę performance^[6]. Według współczesnego choreografa Joego Jencíka Berber prezentowała swoje tematy z techniczną doskonałością i coraz bardziej radykalnym podejściem^[6].

• Dida Ibsens Geschichte (1918)
• Die Reise um die Erde in 80 Tagen (1918/1919)
• Die Prostitution (1918/1919)
• Anders als die Andern (1918/1919)
• Unheimliche Geschichten (1919)
• Der Schädel der Pharaonentochter (1920)
• Der Graf von Cagliostro (1919/1920)
• Nachtgestalten (1919/1920)
• Falschspieler (1920)
• Die goldene Pest (1921)
• Lucifer (1921)
• Verfehltes Leben (1921)
• Schminke (1922)
• Die vom Zirkus (1922)
• Lucrezia Borgia (1922)
• Wien, die Stadt der Lieder (1922/1923)
• Dr. Mabuse, der Spieler (1921/1922)
• Der Walzer von Strauß (1925)

W 1987 roku reżyser Rosa von Praunheim nakręcił film „Anita – Tänze des Lasters” (Anita: Tańce oszustwa), poświęcony życiu Anity Berber. Główną rolę starszej Anity zagrała Lotti Huber, a rolę młodej Anity – Ina Blum^[7]. Film, który miał premierę na Festiwalu Filmowym w Nowym Jorku w 1987 roku, łączy czarno-białe sceny współczesnego Berlina ze wspomnieniami bohaterki, nawiązując do estetyki wizualnej ekspresjonistycznych filmów niemych^[7].

W piosence „Anita Berber” z albumu „Satan’s Circus” (1998) zespół Death in Vegas upamiętnił ikoniczny status tancerki; piosenka była wielokrotnie emitowana w audycjach radiowych, na przykład w „This American Life” amerykańskiej sieci NPR^[1].