Antoni Alfred Paryski

Antoni Alfred Paryski (ur. 11 lipca 1865 w Bocheniu, zm. 24 kwietnia 1935 w Toledo^[1]) – działacz polonijny, dziennikarz i wydawca.

Urodził się jako Antoni Alfred Panek w rodzinie chłopskiej Mikołaja Panka i Agnieszki z Gałajów. Dzieciństwo spędził w Urzeczu^[1]. Jego bratanek, Edwin Roman Paryski, był bakteriologiem i dyrektorem Sanatorium im. T. Chałubińskiego w Zakopanem^[2].

Ukończył szkołę ludową, a następnie gimnazjum w Łowiczu. Podjął tam pracę jako kancelista na poczcie, później został przeniesiony do Warszawy. Tam zdał kolejne egzaminy i został przyjęty do pracy w kancelarii sędziego^[1][2]. W tym okresie rozpoczął publikowanie artykułów w prasie pod pseudonimem Paryso^[2], podpisywał się także jako Brat M., Łowiczanin, M. Brass, Opinja, Parisot, Parysso, Antoni Parysso, Ant. A. Parysso^[1], Hearst^[3].

W 1883 roku, mając 18 lat, wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, aby uniknąć poboru do wojska carskiego^[1]. W swojej autobiografii wspominał, że wyjazd był ucieczką przed grożącym mu aresztowaniem z powodu działalności niepodległościowej^[2]. W Stanach Zjednoczonych początkowo pracował na farmie w pobliżu Detroit, ucząc się języka angielskiego i pisząc artykuły do gazet polonijnych wydawanych w Detroit oraz Chicago (Gazeta Narodowa, Gazeta Polska, Kurier Polski). Po około półtora roku przeniósł się do Detroit i podjął pracę w drukarniach oraz redakcjach. Pracował także dla anglojęzycznych czasopism w Cleveland i Filadelfii. Przez pewien czas był działaczem związku zawodowego Knights of Labor – werbował nowych członków w różnych miastach, lecz ostatecznie zniechęcił się do tej działalności i skoncentrował na pracy redaktorskiej w prasie polonijnej i amerykańskiej^[1][2].

We wrześniu 1889 zaczął wydawać własne pismo Ameryka (początkowo pod nazwą Gwiazda) w Toledo (Ohio). W 1902 połączył je z wykupionym pismem Echo z Buffalo i publikował pod tytułem Ameryka-Echo. W ciągu kilku lat gazeta, ukazująca się jako tygodnik, zyskiwała coraz większą popularność, dochodząc do łącznego nakładu (jako tygodnik i dziennik) ponad 140000 egzemplarzy. W latach 20. XX wieku była jednym z najbardziej poczytnych polonijnych pism w USA. Tygodnik miał charakter antyklerykalny, lecz pozostawał neutralny politycznie^[1][2]. Pismo wówczas cechowało się radykalnym charakterem, miało powiązania z socjalistami polskimi, z którymi Paryski był powiązany jeszcze przed wyjazdem do Ameryki. Działał w polskich organizacjach masońskich, dystansując się od większości innych stowarzyszeń emigracyjnych, jako nazbyt skłóconych i klerykalnych. Wspierał finansowo wydatnie ogólne cele polskie, m.in. Stefana Mierzwy w założeniu Fundacji Kościuszkowskiej^[1].

Paryski wykupił około czterdziestu pism i otworzył własne wydawnictwo – Paryski Publishing Company – które wydało ponad 2500 tytułów (7 mln egzemplarzy)^[1][3]. Publikowane przez niego książki miały bardzo szeroki zakres tematyki i poziomu – oprócz klasyki literatury polskiej publikował także książki popularne i popularnonaukowe, religijne, antyklerykalne, przepisy, senniki, podręczniki, samouczki i inne wydawnictwa, wychodząc z założenia, że jego zadaniem jest dostarczenie czytelnikom wszystkiego, czego poszukują^[1][2]. Także sam był autorem kilkunastu broszur. W kolportażu swojej produkcji, jako pierwszy z polskich wydawców, korzystał z amerykańskich wzorów: zatrudniał tzw. agentów oświatowych, dla których opracowano instruktaż^[1].

Obok działalności wydawniczej posiadał także kilka innych firm i dorobił się znacznego majątku, pozostając jednak człowiekiem skromnym^[2].

Z Ireną z Ostrowskich miał troje dzieci: Tadeusza (ur. 1905), Marię (orientalistkę, 1907–1945) i Halinę (Helen, ur. 1909). Po jego śmierci przedsiębiorstwo początkowo prowadził Tadeusz, następnie stało się ono własnością spółki w Toledo^[1].

Zgodnie z jego testamentem, wdowa po nim sfinansowała bibliotekę publiczną w Bąkowie Górnym, którą otwarto 25 września 1938 i nazwano imieniem Antoniego Paryskiego^[1].

• Publikacje Antoniego Alfreda Paryskiego w bibliotece Polona