Edwin Roman Paryski

Edwin Roman Paryski

Edwin Roman Paryski przy mikroskopie, ok. 1960
Data i miejsce urodzenia	1907 Pittsburgh
Data i miejsce śmierci	1982 Zakopane
Miejsce spoczynku	Cmentarz Osobowicki
Zawód, zajęcie	lekarz, ftyzjatra, bakteriolog
Narodowość	polska
Alma Mater	Uniwersytet Michigan; Uniwersytet Jagielloński
Pracodawca	Sanatorium Polskiego Czerwonego Krzyża, Zakopane
Rodzice	Michał Panek Paryski i Marta (de domo Dejewska)
Krewni i powinowaci	Witold Henryk Paryski (brat)
Odznaczenia

Edwin Roman Paryski (ur. 2 kwietnia 1907 w Pittsburghu, zm. 2 marca 1982 we Wrocławiu) – polski bakteriolog, lekarz ftyzjatra, dyrektor Sanatorium im. Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem oraz lekarz Armii Krajowej.

Edwin Roman Paryski urodził się w Pittsburghu w Stanach Zjednoczonych jako syn polskich imigrantów Michała Panka Paryskiego, nauczyciela, księgarza, dziennikarza i wydawcy oraz Marty z Dejewskich. W domu Paryskich spotykali się działacze polonijni i polscy patrioci^[1]. Stryj, Antoni Paryski, był działaczem polonijnym, drukarzem i wydawcą^[2].

W latach 1913–1921 uczęszczał do szkoły publicznej w Pittsburghu, a w latach 1921–1924 do Kolegium prowadzonego przez Związek Narodowy Polski w Cambridge Springs. W 1926 rozpoczął na Uniwersytecie Michigan studia lekarskie. Rok później powrócił na stałe do Polski. Studia ukończył w 1932 na Uniwersytecie Jagiellońskim. W tym samym roku podjął pracę w Sanatorium Polskiego Czerwonego Krzyża w Zakopanem. Od 1935 był asystentem, a od 1938 ordynatorem^[3].

Był związany zawodowo z Teodorem Białynickim-Birulą. Zapraszano go na spotkania u Witkacego, w których jednak nie uczestniczył^[4].

Podczas II wojny światowej pracował na oddziale zakaźnym szpitala miejskiego w Zakopanem. Wstąpił do Armii Krajowej, gdzie używał pseudonimów „Lekarz” i „Ryś”. Był jednym z najaktywniejszych członków komórki kontrwywiadu S-3.^[5] Pomagał rannym i chorym partyzantom, ratując wiele osób przed aresztowaniem^[6].

Po wojnie zorganizował oddział gruźliczy szpitala miejskiego w „Warszawiance” oraz sanatorium w pensjonacie „Pod Blachą”^[7].

W 1949 uzyskał stopień doktora nauk medycznych na podstawie pracy Wartość praktyczna badań bakteriologicznych przy gruźlicy płuc. W tym samym roku opracował pierwszą w Polsce i jedną z pierwszych na świecie metodę oznaczania oporności prątków gruźlicy na streptomycynę^[8]. W 1952 zdobył II stopień specjalizacji z ftyzjatrii^[9].

W końcu lat 50. został członkiem Rady Naukowej Instytutu Gruźlicy. Uczestniczył w pracach Komisji Mikrobiologicznej i współtworzył skrypt Bakteriologiczne metody diagnostyki gruźlicy, który odegrał istotną rolę w standaryzacji diagnostyki gruźlicy w Polsce^[10].

W latach 1953–1966 kierował Sanatorium im. Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem jako jego dyrektor, a prowadzone przez niego laboratorium bakteriologiczne stało się znaczącą placówką naukową w kraju i za granicą^[11].

Przetłumaczył na język angielski ponad 100 prac polskich badaczy^[12].

Ostatnie miesiące życia spędził u córki we Wrocławiu. Pochowany został na Cmentarzu Osobowickim.

• Odznaka honorowa „Za wzorową pracę w służbie zdrowia” (1953)^[13]
• Złoty Krzyż Zasługi (1955)
• Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955)^[13]
• Odznaczenie im. Janka Krasickiego (1959)^[14]
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1968)^[13]
• odznaka II stopnia oraz tytuł członka honorowego nadane przez Polskie Towarzystwo Ftyzjopneumonologiczne^[15][16]

• Janczy J., „Wielcy zapomniani lekarze. Edwin Roman Paryski (1907–1982)”, „Tatry”, 2013, nr 4.
• Starczewski A., „Rodzina Paryskich”, „Tatry”, 2014, nr 1.
• Pichulowa K., „Wspomnienie pośmiertne…”, „Pneumonologia Polska”, 1983, nr 3.
• Talewski R., „Portrety zakopiańskich lekarzy”, Zakopane 1985.
• Krzyżanowski J., „Świat lekarski polski”, „Śląska Gazeta Lekarska”, 1945, nr 1–3.
• Ryn Z., „Zakopiańskie placówki służby zdrowia podczas okupacji hitlerowskiej”, „Przegląd Lekarski”, 1981, nr 1.