Biały mandaryn

Biały mandaryn. Przygody rodziny polskiej na dalekim Wschodzie – powieść przygodowa dla młodzieży Władysława Umińskiego z 1901 roku (w odcinkach; wydanie książkowe z 1903 roku).

Powieść była opublikowana w odcinkach w ilustrowanym magazynie "Przyjaciel Dzieci" (nr 1-44) w 1901. Doczekała się wydania książkowego w wydawnictwie J. Fiszer w 1903 i drugiego wydania w 1925^[1].

Powieść przedstawia losy polskiej rodziny emigrantów w trakcie powstania bokserów w Chinach. Inżynierowa Bardzka z dwojgiem dzieci i wychowawcą wyrusza w podróż z Warszawy do swego męża, pracującego przy budowie kolei żelaznej w Chinach. Po podróży parowcem z Hamburga do Tiencinu, znajdują się w ogarniętym zamieszkach kraju; na ratunek wyrusza im ojciec z trójką towarzyszy („nadzorcami, Wilsonem i Walkerem i wiernym lokajem Li”), którzy po drodze rozgramiają napotkane oddziały chińskie^[2]. Rodzina staja się celem „sfanatyzowanych tłumów”; pomocy udzielają jej Japończycy (w Japonii pod koniec książki bohaterowie spędzają wakacje)^[3][2].

W 1926 r. książkę zrecenzował pozytywnie recenzent podpisujący się jako „H. Ew.” dla „Dziennika Bydgoskiego”, chwaląc fabułę i opisy egzotycznych miejsc i ich historii, i podsumowując, że „Powyższą książkę nawet starsi chętnie przeczytają”^[2].

Krystyna Kuliczkowska w 1953 zuważyła, że fabuła książek Umińskiego, w tym tej pozycji, pokazuje, że ich autor był pozytywnie nastawiony do Japonii^[3].

W 1956 roku Andrzej Lange w „Pamiętniku Literackim” uznał przedstawienie powstania bokserów przez Umińskiego za „postępowe”, pozytywnie odnosząc się do przedstawionej według niej w książce krytyki kapitalizmu i kolonializmu^[4].