Biblioterapia

Biblioterapia – dział arteterapii polegający na wykorzystywaniu odpowiednio dobranych materiałów czytelniczych (książki, wiersze, teksty popularnonaukowe) jako pomocy terapeutycznej, w celu wzmacniania zdrowia psychicznego, rozwoju osobistego oraz procesów edukacyjnych. Metoda ta znajduje zastosowanie m.in. w psychologii, pedagogice, psychiatrii, terapii zajęciowej, medycynie oraz poradnictwie^[1][2][3].

Biblioterapia zakłada, że kontakt z tekstem może wpływać na regulację emocji, procesy poznawcze i funkcjonowanie społeczne jednostki. Obejmuje zarówno działania o charakterze terapeutycznym, jak i profilaktycznym oraz rozwojowym, realizowane indywidualnie lub w grupach^[4].

Przekonanie o leczniczym i pokrzepiającym znaczeniu literatury sięga starożytności. W źródłach historycznych pojawiają się wzmianki o bibliotekach określanych mianem „lecznic duszy”, m.in. w starożytnym Egipcie. Choć wówczas nie istniało pojęcie biblioterapii w dzisiejszym znaczeniu, literatura była wykorzystywana jako narzędzie refleksji, ukojenia i wsparcia duchowego^[5].

Termin biblioterapia został wprowadzony na początku XX wieku. Po raz pierwszy użyty został w 1916 roku przez Samuela Mc Crothersa w „Atlantic Month”^[1][2][3]. W kolejnych latach pojęcie to zaczęło funkcjonować w literaturze anglojęzycznej oraz w praktyce klinicznej i edukacyjnej. W 1920 hasło znalazło się w oksfordzkim słowniku języka angielskiego^[1][2][3].

W drugiej połowie XX wieku biblioterapia została opisana w ujęciu naukowym, a jej metody zaczęto systematyzować i stosować w różnych obszarach pracy pomocowej^[6].

Celem biblioterapii jest poprawa funkcjonowania psychicznego i społecznego jednostki poprzez kontakt z odpowiednio dobranym tekstem. W zależności od rodzaju i kontekstu stosowania biblioterapia może realizować cele terapeutyczne, rozwojowe, profilaktyczne oraz edukacyjne^[7].

Do najczęściej wskazywanych celów biblioterapii należą:

• regulacja emocji i redukcja napięcia psychicznego,
• pomoc w radzeniu sobie z trudnymi doświadczeniami życiowymi, takimi jak choroba, kryzys, strata czy stres,
• rozwijanie samoświadomości i refleksji nad własnymi przeżyciami,
• wzmacnianie poczucia własnej wartości i kompetencji osobistych,
• kształtowanie empatii i zdolności rozumienia perspektywy innych,
• przyczynianie się do rozwoju emocjonalnego i poznawczego dzieci i młodzieży,
• działania profilaktyczne na rzecz zdrowia psychicznego i dobrostanu^[8][9].

W literaturze przedmiotu wyróżnia się kilka podstawowych rodzajów biblioterapii, różniących się zakresem zastosowań, celami oraz kwalifikacjami osób prowadzących.

Biblioterapia znajduje zastosowanie m.in.:

• w terapii i rehabilitacji psychicznej^[19],
• w terapii rodzin^[20],
• w pracy z dziećmi i młodzieżą^[19][21],
• w pracy z osobami dotkniętymi niepełnosprawnością^[22], np. niewidomymi^[23][24] czy niesłyszącymi^[25][26],
• w edukacji i wychowaniu^[19][21],
• w instytucjach kultury, bibliotekach i placówkach opiekuńczych^[6],
• w działaniach profilaktycznych i na rzecz zdrowia psychicznego^[27], także seksualne^[19].

Metody biblioterapii obejmują różnorodne formy pracy z tekstem, dostosowane do wieku, potrzeb i możliwości odbiorców. Podstawą jest świadomy dobór materiałów czytelniczych oraz odpowiednie prowadzenie procesu pracy z lekturą^[28].

Do najczęściej stosowanych metod należą:

• indywidualne lub grupowe czytanie wybranych tekstów,
• omawianie treści literackich i identyfikacja z bohaterami,
• rozmowa kierowana oraz refleksja nad emocjami wywołanymi lekturą,
• analiza problemów, symboli i metafor obecnych w tekście,
• twórcze działania inspirowane lekturą, takie jak pisanie własnych tekstów, zmiana zakończeń opowiadań czy działania plastyczne,
• łączenie biblioterapii z innymi formami terapii ekspresyjnych/kreatywnych^[29][30].

• arteterapia
• poezjoterapia
• bajka terapeutyczna
• biblioterapeuta

• www.biblioterapiatow.pl - Oficjalna strona Polskiego Towarzystwa Biblioterapeutycznego
• Polskie Towarzystwo Biblioterapeutyczne - The Polish Bibliotherapy Society - Oficjalny profil PTB na Facebook