Biprostal

Biprostal

Budynki Biprostalu z mozaiką (po remoncie, 2023)
Państwo	Polska
Województwo	małopolskie
Miejscowość	Kraków
Adres	ul. Królewska 57
Typ budynku	biurowiec
Architekt	M. Wrześniak, P. Czapczyński
Inwestor	Biprostal S.A. Firma Inżynieryjno-Konsultingowa
Wysokość całkowita	55 m
Kondygnacje	15
Powierzchnia użytkowa	12 000 m²
Ukończenie budowy	1964
Ważniejsze przebudowy	2011
Położenie na mapie Krakowa Biprostal
Położenie na mapie Polski Biprostal
Położenie na mapie województwa małopolskiego Biprostal
50°04′25,23″N 19°54′55,72″E/50,073675 19,915478
Strona internetowa

Centrum Biurowe Biprostal – zespół budynków znajdujących się w Krakowie, w dzielnicy V Krowodrza u zbiegu ul. Królewskiej i al. Kijowskiej należący do Biura Projektów „Biprostal” Sp. z o.o. (dawniej: Biprostal S.A.Firma Inżynieryjno-Konsultingowa). Obiekt wraz z mozaiką na ścianie południowej najwyższego budynku kompleksu został wpisany do gminnej ewidencji zabytków^[1].

Firma „Biprostal” powstała w 1949 roku jako część składowa Przedsiębiorstwa Państwowego Wyodrębnionego Nowa Huta^[2], która zajmowała się głównie przygotowywaniem projektów dla kombinatu hutniczego w Nowej Hucie^[3]. Siedzibą firmy był dom wycieczkowy przy ul. Oleandry 4^[3]. Od 1954 roku firma rozpoczęła samodzielną działalność jako Biuro Studiów i Projektów Hutnictwa „Biprostal”^[2]. W 1992 roku przekształcono firmę w prywatną spółkę akcyjną o nazwie „Biprostal S.A. Firma Inżynieryjno–Konsultingowa”, a w 2012 roku utworzono nową spółkę – Biura Projektów „Biprostal” sp. z o.o., do której został przeniesiony cały pion projektowy „Biprostal” S.A. Firmy Inżynieryjno-Konsultingowej^[4].

W 1955 roku pojawiła się koncepcja budowy biurowca firmy w okolicach Ronda Mogilskiego. Ostatecznie podjęto decyzję o lokalizacji obiektu przy ówczesnej ul. 18 Stycznia^[2]. Budynek zaprojektowany został przez architektów pracujących dla Biprostalu: Mieczysława Wrześniaka^[5] i Pawła Czapczyńskiego^[6], przy współpracy konstruktorów: Jana Oleksika i Mariana Wentlanda^[2][3]. Kompleks wzniesiono w latach 1959–1964^[2], obiekty oddano do użytku w 1965 roku^[3], budynek techniczny na tyłach kompleksu dobudowano w 1992 roku^[3].

Od początku właścicielem budynków jest firma „Biprostal”, obecnie (2024) Biura Projektów „Biprostal” sp. z o.o., i wykorzystywany jest na cele biurowe. Do 1985 roku całą powierzchnię budynku zajmowało przedsiębiorstwo Biuro Studiów i Projektów Hutnictwa „Biprostal”, później zdecydowano się na wynajem części powierzchni biurowych najemcom komercyjnym^[3]. W budynkach biurowych, oprócz firmy Biura Projektów „Biprostal”, znajdują się m.in.: Agencja Rozwoju Miasta Krakowa^[7], dom maklerski Noble Securities^[8], Urząd marszałkowski Województwa Małopolskiego – Biuro Inwestycji Strategicznych^[9].

W drugiej połowie 2011 r. został ukończony gruntowny remont i przebudowa całego kompleksu. Pierwotnie Biprostal planował zerwanie mozaiki, jednak po doniesieniach prasowych Jan Janczykowski, miejski konserwator zabytków, umieścił dzieło w ewidencji zabytków. Ostatecznie inwestor zdecydował się na pozostawienie i odrestaurowanie mozaiki, ocieplając budynek od wewnątrz, a nie od zewnątrz, jak pierwotnie planowano^[10][11]. Kompleksową konserwację mozaiki przeprowadził zespół pod kierownictwem Dominiki Tarsińskiej-Petruk^[12][2].

Budynki kompleksu cechuje forma architektoniczna typowa dla lat 60. XX wieku, charakteryzująca się prostopadłościennymi bryłami z płaskimi dachami oraz nadwieszeniem piętra nad parterem wspartym na słupach oraz elewacjami z poziomymi podziałami. Głównie wieżowiec jest ikoną krakowskiego, powojennego modernizmu^[3].

Centrum biurowe „Biprostal” składa się z czterech obiektów: wysokiego budynku biurowego (15 pięter), niskiego budynku biurowego (pierwotnie 4 piętra, po modernizacji 6 pięter) połączonego z wieżowcem przełączką, budynku technicznego (2 piętra) oraz parterowego budynku mieszczącego garaże. Budynki biurowe fasadami są zwrócone w kierunku al. Kijowskiej, dwa następne położone są na tyłach biurowców^[2]. Piętnastopiętrowy wieżowiec był przez ponad 25 lat najwyższym budynkiem w Krakowie^[3].

W części parterowej wsparty jest na słupach wykonanych z odpowietrzonego betonu. Elewację wieżowca stanowi szkło i blacha powlekana i jest przykładem ściany kurtynowej, wykonanej na aluminiowym szkielecie. Wąskie okna, ułożone w układzie pasowym, wykonano z tzw. termopanów (zestaw trzech, szczelnie sklejonych szyb, przedzielonych warstwami rozrzedzonego powietrza). Partie nad i podokienne wypełnione były materiałem izolacyjnym i przykryte blachą emaliowaną koloru błękitnego^[3]. W projekcie zastosowano jeszcze inne innowacyjne rozwiązania jak: ogrzewanie konwektorowe, podłogi i boazerie wykonano z mas plastycznych, zastosowano lekkie, przesuwane ściany we wnętrzach pracowni, które pozwalały na dostosowanie wielkości pomieszczeń do różnych funkcji^[3]. W czasie modernizacji budynku w latach 2009–2011 wiele rozwiązań z pierwotnego projektu uległa zmianie^[3] m.in. wymieniono materiały elewacyjne, nadbudowano niższy budynek biurowy^[2]. Na dachu widoczny jest duży napis „Biprostal”. Ze względu na swoją wysokość dach budynku wykorzystywany jest jako centrum nadawcze dla Krakowa i okolic dzięki zainstalowanych na dachu 50 antenowych punktów nadawczo-odbiorczych.

Na południowej elewacji budynku, od strony ul. Królewskiej, znajduje się jedna z największych mozaik ściennych w Polsce. Kompozycja składa się z około 1,6 mln różnobarwnych płytek kamionkowych o wymiarach 2 × 2 cm i zajmuje powierzchnię 670 m². Mozaika została zaprojektowana przez Celinę Styrylską-Taranczewską i wykonana w 1964 roku. ^[13]

Celina Styrylska-Taranczewska urodziła się w 1923 roku, zmarła w 2010 roku. Studiowała na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Była członkinią Związku Polskich Artystów Plastyków, który w 1962 nagrodził ją brązowym medalem. ^[14]

Dzieło miało przełamać monotonię wysokiej, pozbawionej artykulacji ściany budynku oraz stworzyć wrażenie „unoszenia się w powietrzu”. Kompozycja może nawiązywać do rysunków technicznych powstających w Biprostalu, wykonywanych m.in. dla Kombinatu w Nowej Hucie. Mozaikę utrzymano w ciepłej gamie kolorystycznej, kontrastującej z chłodnym błękitem nieba. W celu nadania kompozycji lekkości i dynamiki autorka zastosowała zróżnicowane akcenty barwne — intensywniejsze kolory skoncentrowano w centralnej części, natomiast jaśniejsze elementy rozmieszczono po bokach. Elementy ceramiczne zamocowano na specjalnej konstrukcji zbrojeniowej w postaci metalowej siatki. ^[15]

W 2009 roku miejski konserwator zabytków podjął decyzję o wpisaniu mozaiki do gminnej ewidencji zabytków. W 2011 roku przeprowadzono jej konserwację i restaurację. Usunięto zabrudzenia oraz zacieki metodą oczyszczania mechanicznego z wykorzystaniem mikrokulek szklanych. Konserwatorzy uzupełnili również ubytki poprzez wklejenie około 300 brakujących płytek oraz rekonstrukcję zniszczonych fug. Po zakończeniu prac powierzchnię mozaiki pokryto cienką warstwą oleju mineralnego w celu wzmocnienia efektu kolorystycznego. ^[16]

Niższy budynek biurowy to prostopadłościenna bryła o płaskim dachu z przeszkloną elewacją^[3].

• 
  Stan sprzed remontu (2006)
• 
  Mozaika, proj. Celina Styrylska-Taranczewska (1964)