Bitwa pod Baranowem Sandomierskim

Bitwa pod Baranowem Sandomierskim – bitwa, która miała miejsce 3 kwietnia 1656 pod Baranowem Sandomierskim w czasie potopu szwedzkiego.

Król Karol X Gustaw wraz z armią szwedzką planował zdobyć Lwów, jednak znaczne siły polskie i klęska pod Jarosławiem zmusiły go do odwrotu. Odwrót odbywał się w ciężkich warunkach pogodowych i podczas działania partyzantki polskiej.

Po bitwie pod Niskiem i pod Rudnikiem siły polskie niezdolne do pokonania Szwedów w otwartej bitwie starały się ograniczyć ich swobodę manewrową. Armia szwedzka znalazła się w widłach Wisły i Sanu, gdzie została zablokowana przez siły marszałka Lubomirskiego, regimentarza Stefana Czarnieckiego od strony Sandomierza, armię litewską Pawła Sapiehy strzegącą przeprawy przez San oraz siły Jana Sapiehy, który strzegł postawionego wcześniej pod Baranowem mostu na galarach. Po utracie zamku w Sandomierzu siły szwedzkie zostały zamknięte w widłach Wisły i Sanu, a najważniejsze potencjalne drogi ucieczki znajdowały się pod kontrolą Polaków; drogi lądowe były błotniste, drogi wodne zablokowane, a wojsko szwedzkie cierpiało głód^[1]. Celem Polaków było zablokowanie Szwedów w widłach Wisły i Sanu, a następnie wygłodzenia i zniszczenia sił przeciwnika. Oddział Czarneckiego skierował się na Sandomierz, a chorągwie pod komendą Jacka Szemberka, Aleksandra Koniecpolskiego i Jana Fryderyka Sapiehy rozłożyły się na południowy wschód od Baranowa^[2].

W nocy z 2 na 3 kwietnia 1656 roku Karol Gustaw skierował się z wojskiem w stronę Baranowa Sandomierskiego, gdzie stały 24 chorągwie kwarcianych pod dowództwem Jana Sapiehy. Szwedzka rajtaria uderzyła na niespodziewających się ataku żołnierzy wojsk kwarcianych^[2]. Bitwa zakończyła się zwycięstwem Szwedów; w jej wyniku zginęło 500 żołnierzy wojsk Sapiehy, wojska litewskie utraciły 4 sztandary, a wojska Karola Gustawa zdobyły żywność, z którą powróciły do obozu. Bitwa zakończyła się klęską wojsk litewskich^[3]. Wojska szwedzkie chciały skłonić Litwinów do obrony przeprawy przez Wisłę, tymczasem w dniach 4-5 kwietnia 1656 roku armia szwedzka przeprawiła się przez San po pokonaniu wojsk hetmana Pawła Jana Sapiehy^[4][1].

W wyniku bitwy nie ucierpiał zamek w Baranowie Sandomierskim, a samo miasto nie zostało splądrowane, ponieważ wojska szwedzkie skierowały się w najpierw w stronę Zawichostu, a następnie w kierunku Warszawy^[5][2].

Bitwa jest wzmiankowana w Potopie autorstwa Henryka Sienkiewicza^[6].