Bitwa pod Fidestem
| powstanie styczniowe | |||
 Krzyże w miejscu bitwy | |||
| Czas |
12 marca 1863 | ||
|---|---|---|---|
| Miejsce | |||
| Terytorium | |||
| Wynik |
zwycięstwo Rosjan | ||
| Strony konfliktu | |||
| |||
| Dowódcy | |||
| |||
| Siły | |||
| |||
| Straty | |||
| |||
Położenie na mapie Guberni Królestwa Polskiego (1904)  | |||
 52°33′34,0″N 21°30′27,9″E/52,559444 21,507750 | |||
Bitwa pod Fidestem – bitwa stoczona 12 marca 1863 roku podczas powstania styczniowego, w okolicach miejscowości Fidest w lasach Puszczy Kamienieckiej[1].
Przebieg bitwy
Dowódcą liczącego 200 żołnierzy oddziału powstańców walczącego pod Fidestem był podpułkownik Józef Jankowski pseudonim "Szydłowski". W okolicy operowały także oddziały Jana Matlińskiego pseudonim "Janko Sokół"[2].
12 marca 1863 roku rosyjskie wojska dowodzone przez generała majora hrabiego Mikołaja Tolla zaatakowały w pobliżu Fidestu oddział powstańczy liczący 200 ludzi. Powstańcy, którzy wcześniej przemieszczali się w kierunku linii Kolei Petersbursko-Warszawskiej i uszkodzili infrastrukturę kolejową oraz linię telegraficzną, zostali zaskoczeni przez rosyjską kolumnę złożoną z dwóch kompanii piechoty i 30 kozaków. Starcie miało charakter pościgowy. Po ataku powstańcy wycofali się do okolicznych lasów i bagien w kierunku północnym, gdzie byli nadal ścigani przez wojska rosyjskie[3].
W wyniku walk i pościgu oddział powstańczy poniósł znaczne straty. Na drodze odnaleziono ciała około 20 poległych powstańców, a 14 uczestników starcia dostało się do niewoli. Wojska rosyjskie zdobyły tabor oddziału, w tym broń, zapasy prochu oraz około 30 koni. Straty rosyjskie wyniosły czterech rannych żołnierzy. Po zakończeniu potyczki żołnierze rosyjscy splądrowali leśniczówkę w Fideście, ciężko raniąc jej mieszkańców[4].
Upamiętnienie
Miejsce bitwy wskazał Zdzisław Augustynik, mieszkaniec wsi Skuszew. Informację tę przekazał na podstawie rodzinnej tradycji ustnej, według której jego dziadek, jadąc furmanką na targ w Jadowie, wskazywał krzyż powstańczy na skrzyżowaniu dróg jako miejsce, gdzie miała rozegrać się bitwa. W miejscu tym znajdują się obecnie dwa metalowe krzyże, wykonane w 1986 roku przez Mariana Końskiego, miejscowego kowala w Fideście[5]. Odbywają się tam uroczystości związane z rocznicą wybuchu powstania styczniowego.
W 2018 roku Stowarzyszenie Historyczne PASJA przeprowadziło w tym rejonie badania poszukiwawcze. Inicjatorem przeprowadzonych prac badawczych był Paweł Kraszewski Społeczny Opiekun Zabytków w Powiecie Wyszkowskim. W ich wyniku odnaleziono przedmioty związane z wyposażeniem, umundurowaniem oraz bronią walczących stron[6].
Na starym cmentarzu w Kamieńczyku znajduje się zbiorowa mogiła powstańców poległych w bitwie. W 1927 roku w miejscu pochówku wzniesiono pomnik upamiętniający uczestników walk, w 2019 roku pomnik został odnowiony[7].
Galeria
Miejsce bitwy pod Fidestem – uroczystości upamiętniające bitwę (22 stycznia 2026).
Pomnik na mogile zbiorowej powstańców styczniowych poległych w bitwie pod Fidestem (2013)
Tablica na pomniku mogiły zbiorowej powstańców styczniowych w Kamieńczyku poległych w bitwie pod Fidestem (2015).
Przypisy
- ↑ Zieliński Stanisław (1880–1936), Spis chronologiczny i alfabetyczny bitew i potyczek 1863-1864, „Biblioteka Instytutu Językoznawstwa UAM”, 1913 [dostęp 2026-05-30].
- ↑ Jan. Gościcki, 'Wspomnienia 1859–1864''. Łuków, polona.pl, 1928 [dostęp 2026-05-30].
- ↑ Zygmunt Red Zaborowski, Kurjer Warszawski. 1863, № 62 (17 marca) + dod., „Biblioteka Jagiellońska, 508 III czasop., 508 IV czasop.”, 17 marca 1863 [dostęp 2026-05-30].
- ↑ Adolf (1819-1873) Red Rudyński, Gazeta Lwowska. 1863, nr 64, „Biblioteka Jagiellońska, 501 V czasop.”, 19 marca 1863 [dostęp 2026-05-30].
- ↑ Śladami powstańców. Pochód Pamięci z Lucynowa pod Fidest [online], wdi24.pl, 19 stycznia 2026 [dostęp 2026-05-30].
- ↑ Było... nie minęło: Fidest – tropem powstańczej legendy - programy, Oglądaj na TVP VOD. [dostęp 2026-01-17].
- ↑ Pomnik w Kamieńczyku jak nowy [online], tubawyszkowa.pl [dostęp 2026-01-19].
Bibliografia
- Kieniewicz, Stefan. Powstanie styczniowe. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983 rok.
- Zieliński, Stanisław. Bitwy i potyczki 1863–1864. 1913 rok.