Bitwa w zatoce Matanzas
| Wojna osiemdziesięcioletnia | |||
 Rycina przedstawiająca atak floty holenderskiej na hiszpańską w zatoce Matanzas | |||
| Czas |
8 września 1628 | ||
|---|---|---|---|
| Miejsce | |||
| Wynik |
zwycięstwo holenderskie | ||
| Strony konfliktu | |||
| |||
| Dowódcy | |||
| |||
| Siły | |||
| |||
| Straty | |||
| |||
Położenie na mapie Kuby  | |||
 23°04′04,62″N 81°30′49,79″W/23,067950 -81,513830 | |||
Bitwa w zatoce Matanzas – bitwa między flotyllą holenderską a hiszpańską srebrną flotą w zatoce Matanzas na północnym wybrzeżu Kuby. Holendrzy, pod wodzą Pieta Heina zdobyli okręty hiszpańskie przy minimalnych stratach, zagarniając ogromny łup; utrata skarbu spowodowała w Hiszpanii kryzys[1].
W 1628 Holendrzy wysłali dwie floty na Antyle, by zaatakować tam flotę hiszpańską. Pierwsza zebrała się koło Saint Vincent w marcu, dowodził nią Pieter Adriaenszoon Ita, który rozpoczął rejs wzdłuż Antyli, przechwytując statki hiszpańskie. 1 sierpnia eskadra Ity napotkała koło Hawany dwa płynące z Hondurasu galeony i je zdobyła, mimo zaciętej obrony. Po przeładowaniu ładunków na swoje okręty, Holendrzy spalili jednostki hiszpańskie i odpłynęli z łupem wartym 1,2 mln guldenów. Uspokoiło to Hiszpanów, którzy uznali, że niebezpieczeństwo minęło[2].
Tymczasem w lipcu kolejna flota holenderska zebrała się koło Saint Vincent. Liczyła ona 31 okrętów Holenderskiej Kompanii Zachodnioindyjskiej pod komendą Pieta Heina (jego kapitanem flagowym był Witte de With, a zastępcą Joost Banckert). Hein miał zamiar przechwycić hiszpańską flotę, wiozącej dorocznie skarby z Meksyku i Peru do metropolii, co się jeszcze nigdy nie udało[3]. Unikając wszelkich starć i trzymając się z dala od lądu, by nie zaalarmować przeciwnika, Hein dopłynął 22 sierpnia na wody wokół Hawany i rozpoczął patrolowanie cieśniny między Kubą a Dry Tortugas. Hiszpański gubernator Hawany wielokrotnie usiłował ostrzec przed obecnością Holendrów, ale ci zdołali przechwycić wszystkie wysłane przez niego jednostki, lub dotarły one za późno[2].
Okręty Heina prowadziły pilne rozpoznanie i nad rankiem 8 września jeden z okrętów przechwycił hiszpańską jednostkę płynącą w awangardzie. Zaalarmowany, Hein skierował swoje siły w kierunku przeciwnika i wkrótce dostrzegł 12 statków[2]. Z tej pierwszej grupy, szybkim atakiem, niemal bez oporu ze strony przeciwnika, Holendrzy zdobyli zdobyli dziewięć silnie uzbrojonych statków handlowych[3]. Drugą grupę, liczącą ok. 10 jednostek, dostrzeżono koło południa. Sześć z nich to były ciężkie galeony skarbowe i Hein rozdzielił swe siły, by zapewnić ich przechwycenie. Wobec okrążenia, hiszpański admirał Juan de Benavides skierował się ku zatoce Matanzas, licząc, że zdoła powstrzymać przeciwnika do czasu, gdy zdąży wyładować kruszec na brzeg. Jego okręty wpadły jednak na mieliznę i to tak niefortunnie, że ich działa nie były w stanie ostrzeliwać wejścia na akwen. Lekkie jednostki holenderskie podjęły atak w świetle księżyca i wśród Hiszpanów wybuchła panika. O świcie cztery galeony i dwie mniejsze jednostki były już zdobyte, zginęło 300 Hiszpanów, kolejnych 600 było rannych; straty holenderskie były minimalne[2].
Holendrzy zdobyli roczną produkcję południowoamerykańskiego srebra, nie licząc prywatnych ładunków[2]. Skarb był ogromny: 177 537 funtów srebra w skrzyniach i sztabach; 135 funtów złota; 37 375 sztuk skór; 2270 skrzyń indygo; 7961 sztuk drewna kampeszynowego; 735 skrzyń koszenili i 235 skrzyń cukru, nie licząc pereł, przypraw i innych cennych towarów. Łączna wartość łupu wyniosła 11 509 524 guldenów, co pozwoliło na wypłatę dywidendy w wysokości 50 procent akcjonariuszom Kompanii Zachodnioindyjskiej[3]. Marynarzom Heina przeładunek towarów zajął ponad tydzień. Zwolniwszy jeńców hiszpańskich i spaliwszy większość zdobytych statków, Hein odpłynął z Matanzas 17 września, zabierając ze sobą pięć okrętów hiszpańskich, w tym cztery duże galeony[2].
Był to pierwszy wypadek przechwycenia srebrnej floty i jedyny, w którym Hiszpanie utracili cały skarb. Odpowiedzialny za nią był w dużej mierze hiszpański dowódca, Juan de Benavides Bazán, który dopuścił do przeładowania okrętów, tak że artylerzyści nie mieli miejsca do obsługi dział. Zawdzięczał on swoje stanowisko nie kompetencjom, ale układom na dworze – jego siostra była kochanką króla Filipa. Udało się jej tymczasowo ochronić brata (skazano go pierwotnie tylko o zaniedbanie obowiązków), ale gdy zmarła, został skazany na śmierć i stracony[4]. Jego zastępca, Juan de Leoz, został skazany na wygnanie do garnizonu w Afryce[2].
W wyniku klęski Hiszpanie stracili około jednej trzeciej statków uczestniczących w handlu transatlantyckim. Z kolei Holenderska Kompania Zachodnioindyjska pozyskała fundusze na prowadzenie wojny w Brazylii[5].
Sam Hein otrzymał tylko 2500 peso nagrody (w przeliczeniu na czyste srebro, nieco ponad 21 tys. guldenów[6]), co spowodowało, że zrezygnował z dowodzenia flotą Kompanii[4]. Był jednak niezwykle entuzjastycznie witany przez lud i fetowany przez władze miejskie, a Republika nadała mu tytuł admirała-porucznika (de facto głównodowodzącego floty holenderskiej). Patrząc na rozentuzjazmowane tłumy miał powiedzieć: „Patrzcie na radość tych tłumów, bo przywiozłem do domu wielkie skarby. A wcześniej, gdy ciężko walczyłem i dokonywałem o wiele większych czynów, ledwo na mnie spojrzeli”[3].
Przypisy
- ↑ Paweł Piotr Wieczorkiewicz: Historia wojen morskich. T. 1: Wiek żagla. Warszawa: Wydawnictwo Puls, 1995, s. 90. ISBN 1-85917-030-7.
- 1 2 3 4 5 6 7 David Marley: Wars of the Americas: A Chronology of Armed Conflict in the Western Hemisphere. 2008, s. 175-178. ISBN 978-1598841008. (ang.).
- 1 2 3 4 George Edmundson: Frederick Henry, Prince of Orange. W: The Cambridge Modern History. T. IV: Thirty Years War. Cambridge: Cambridge University Press, 1906, s. 706.
- 1 2 Walton 1994 ↓, s. 121.
- ↑ J.P. Cooper: Sea Power. W: The New Cambridge Modern History. T. IV: The Decline of Spain and the Thirty Years War 1609-48/59. Cambridge, Londyn, Nowy Jork: Cambridge University Press, 1970, s. 229. ISBN 0-521-07618-8.
- ↑ Walton 1994 ↓, s. 222.
Bibliografia
- Timothy R. Walton: The Spanish Treasure Fleets. Sarasota: Pineapple Press, 1994. ISBN 978-1-56164-049-2.
