Broń soniczna

Broń soniczna – rodzaj broni energii skierowanej, który wykorzystuje fale akustyczne, w szczególności ultradźwięki do obezwładniania, dezorientowania lub odstraszania przeciwnika[1][2]. Urządzenia tego typu mogą emitować skupioną wiązkę dźwięku lub wytwarzać pole akustyczne o dużym natężeniu na określonym obszarze. W pierwszej połowie XXI wieku siły wojskowe i policyjne kilku państw stosują broń soniczną w ograniczonym zakresie, przede wszystkim do kontroli tłumu i ochrony obiektów[3][4].

Zasada działania

Fale dźwiękowe o bardzo dużym natężeniu mogą uszkodzić lub zniszczyć błonę bębenkową, wywołać silny ból, nudności oraz dezorientację[2]. Efekty biologiczne zależą od częstotliwości i natężenia. Infradźwięki (poniżej 20 Hz) mogą wywoływać uczucie niepokoju oraz zaburzenia widzenia. Vic Tandy i Tony Lawrence opisali w 1998 roku przypadek, w którym wentylator generujący infradźwięki o częstotliwości ok. 19 Hz powodował u pracowników laboratorium w Coventry uczucie obecności oraz zaburzenia percepcji wzrokowej, co badacze przypisali rezonansowi gałki ocznej[5].

Dźwięk o wysokim natężeniu w paśmie 2–3 kHz, bliskim szczytowi wrażliwości ludzkiego słuchu, jest stosowany w systemach alarmowych jako środek odstraszający[6]. Z kolei urządzenie Mosquito, stosowane w Wielkiej Brytanii, emituje ultradźwięki o częstotliwości 19–20 kHz, które są słyszalne głównie dla osób poniżej ok. 20. roku życia ze względu na związany z wiekiem spadek wrażliwości na wysokie częstotliwości[1].

Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że ekspozycja na ultradźwięki o częstotliwościach od 700 kHz do 3,6 MHz i dużym natężeniu może powodować uszkodzenia płuc i jelit u myszy, a stymulacja wibroakustyczna może prowadzić do zaburzeń rytmu serca, w tym trzepotania przedsionków i bradykardii[7][2]. Badania nurków narażonych na ciągłe tony niskiej częstotliwości przez ponad 15 minut wykazały objawy przypominające łagodne urazy głowy, co badacze wiązali z mechanicznym obciążeniem tkanki mózgowej prowadzącym do encefalopatii[8].

Urządzenia

LRAD

LRAD używane na okręcie USS Blue Ridge.

Long Range Acoustic Device (LRAD) to urządzenie akustyczne dalekiego zasięgu, które emituje skupioną wiązkę dźwięku w stożku o kącie ok. 30° w zakresie częstotliwości słyszalnych dla człowieka (20–20 000 Hz)[4]. Urządzenie jest produkowane przez amerykańską firmę Genasys, która formalnie określa je jako „narzędzie komunikacji”, choć eksperci wskazują na możliwość trwałego uszkodzenia słuchu[9].

Inne systemy

Oprócz LRAD stosowane są urządzenia określane jako magnetic acoustic device (MAD) oraz wspomniane urządzenia Mosquito[4][1].

Zastosowanie

Ochrona morska

W 2005 roku załoga statku wycieczkowego Seabourn Spirit użyła LRAD do odstraszenia piratów, którzy zaatakowali statek u wybrzeży Somalii[3].

Kontrola tłumu

Policyjne Mitsubishi L200 z zainstalowanym systemem dźwiękowym LRAD-500X.

Siły policyjne kilku państw stosowały LRAD i podobne urządzenia przeciwko demonstrantom. Do odnotowanych przypadków należą: szczyt G20 w Pittsburghu w 2009 roku[10], zamieszki w Ferguson w 2014 roku oraz protesty przeciwko Dakota Access Pipeline w 2016 roku[11]. W latach 2020–2021 władze Grecji użyły armat dźwiękowych dalekiego zasięgu (LRAD 450XL, zdolnych emitować dźwięk o natężeniu do 150 dB) na granicy z Turcją w celu odstraszenia migrantów[9].

Incydenty

Syndrom hawański

W latach 2016–2017 pracownicy dyplomatyczni USA i Kanady w ambasadach w Hawanie zgłosili objawy zdrowotne, w tym utratę słuchu, które początkowo przypisywano „atakom sonicznym”[12]. Późniejsze badania, w tym raport komitetu Narodowych Akademii Nauk, Inżynierii i Medycyny z 2020 roku, wskazały na mikrofale jako bardziej prawdopodobną przyczynę[13]. Część badaczy rozważa także hipotezę masowej reakcji psychogennej wywołanej przewlekłym stresem zawodowym[14].

Belgrad 2025

Podczas antyrządowych protestów w Belgradzie 15 marca 2025 roku uczestnicy zgłosili nagłe objawy (panika, upadki, dezorientacja) w okolicach budynku Beograđanki, co część obserwatorów przypisała użyciu broni sonicznej. Serbskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Ministerstwo Obrony zaprzeczyły użyciu jakiejkolwiek broni sonicznej[15].

Wenezuela 2026

Po amerykańskiej interwencji w Wenezueli w styczniu 2026 roku rzeczniczka Białego Domu Karoline Leavitt przekazała relację naocznych świadków o obrażeniach wenezuelskich żołnierzy zgodnych z działaniem broni sonicznej[16]. Donald Trump w wywiadzie stwierdził, że podczas operacji użyto broni, o której „nikt inny nie wie”, i określił jedną z nich mianem discombobulator, twierdząc, że urządzenie to unieruchomiło wenezuelskie systemy obronne, w tym rosyjskie i chińskie rakiety[17][18]. Wysoki urzędnik amerykański powiedział CNN, że Trump mógł łączyć w jedną całość kilka odrębnych technologii: narzędzia cybernetyczne do wyłączania systemów ostrzegania oraz systemy akustyczne lub inne bronie energii skierowanej[19].

Przypisy

  1. 1 2 3 Steve Goodman: Sonic Warfare: Sound, Affect, and the Ecology of Fear. MIT Press, 2012. ISBN 978-0-262-51795-9.
  2. 1 2 3 Erik L. Nutley, Non-lethal Weapons: Setting our Phasers on Stun? Potential Strategic Blessings and Curses of Non-Lethal Weapons on the Battlefield, Center for Strategy and Technology, Air War College, Air University, Maxwell Air Force Base, Alabama 2003, s. 12 (ang.).
  3. 1 2 Cruise lines turn to sonic weapon. [w:] BBC News [on-line]. 2005-11-08. (ang.).
  4. 1 2 3 Xeni Jardin: Focused Sound 'Laser' for Crowd Control. [w:] NPR [on-line]. 2005-09-21. [dostęp 2026-04-25]. (ang.).
  5. ↑ Vic Tandy, Tony Lawrence. The Ghost in the Machine. „Journal of the Society for Psychical Research”. 62, s. 360–364, 1998.
  6. ↑ Inferno: Estimation of hearing loss risk. [dostęp 2026-04-25]. (ang.).
  7. ↑ Reed Skaggs, Exploiting Technical Opportunities to Capture Advanced Capabilities for Our Soldiers [online], Army AL&T, 2007 [zarchiwizowane z adresu 2011-07-22].
  8. ↑ Non-Lethal Swimmer Neutralization Study [online], Applied Research Laboratories, Uniwersytet Teksański w Austin, 2002 [zarchiwizowane z adresu 2006-04-27].
  9. 1 2 Greece aims long-range sound cannons at migrants across its border. [w:] Coda Story [on-line]. 2021-07-28. [dostęp 2026-04-25]. (ang.).
  10. ↑ Matthew Weaver: G20 protesters blasted by sonic cannon. [w:] The Guardian [on-line]. 2009-09-25. (ang.).
  11. ↑ Watch: Shots reportedly fired, 141 arrested at Dakota Access Pipeline protests. [w:] The Seattle Times [on-line]. 2016-10-27. (ang.).
  12. ↑ US says 16 people were affected by unexplained health problems at Havana embassy. [w:] The Guardian [on-line]. 2017-08-25. (ang.).
  13. ↑ An Assessment of Illness in U.S. Government Employees and Their Families at Overseas Embassies [online], National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine, 2020.
  14. ↑ 'Havana syndrome' and the mystery of the microwaves. [w:] BBC News [on-line]. 2021-09-08. (ang.).
  15. ↑ Sonja Kamenković: (VIDEO) Trenutak incidenta: „Upotrebljen 'zvučni top', oružje koje poseduje bezbednosni sistem Srbije". [w:] N1 [on-line]. 2025-03-15. [dostęp 2026-04-25]. (serb.).
  16. ↑ Benedict Smith: The mystery US weapon that may have left Maduro's henchmen 'vomiting blood'. [w:] The Daily Telegraph [on-line]. 2026-01-14. (ang.).
  17. ↑ Owen Scott: Trump claims a secret 'sonic weapon' was used in Venezuela raid: 'Nobody else has it'. [w:] The Independent [on-line]. 2026-01-21. (ang.).
  18. ↑ Raven Brunner: Donald Trump Says a Secret 'Discombobulator' Was Used When Capturing Venezuela's Nicolás Maduro. [w:] People [on-line]. 2026-01-25. (ang.).
  19. ↑ Kaanita Iyer, Jim Sciutto: Trump claims secret 'discombobulator' weapon was used to help capture Maduro. [w:] CNN [on-line]. 2026-01-25. (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.