Bronisław Maj

Bronisław Maj

Bronisław Maj (2014)
Data i miejsce urodzenia	19 listopada 1953 Łódź
Narodowość	polska
Język	polski
Dziedzina sztuki	poezja
Odznaczenia
Nagrody
Nagroda Fundacji im. Kościelskich (1984)

Bronisław Ignacy Maj (ur. 19 listopada 1953 w Łodzi) – polski poeta, eseista, scenarzysta, krytyk literacki, tłumacz, felietonista i satyryk, sporadycznie aktor, autor tekstów piosenek, konferansjer. Współzałożyciel krakowskiego Teatru KTO. Doktor nauk humanistycznych, wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego a następnie Akademii Sztuk Teatralnych w Krakowie. Działacz opozycji demokratycznej w okresie PRL.

Debiutował wierszem na łamach miesięcznika „Poezja” w 1970 roku. Wydał kilkanaście książek poetyckich, począwszy od Wierszy w 1980. Jego twórczość tłumaczona była m.in. na angielski, francuski, hiszpański, włoski, niemiecki, szwedzki, rosyjski i hebrajski. W 2003 nakładem Znaku ukazał się autorski wybór jego wierszy Elegie, treny, sny.

Urodził się w Łodzi. Tam ukończył XV Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kasprowicza. W 1972 przeniósł się na stałe do Krakowa. W 1977 ukończył studia z filologii polskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim^[1]. W tym samym roku wraz z grupą kolegów ze studiów, m.in. Jerzym Zoniem, Adolfem Weltschkiem i Bogdanem Rudnickim założył Teatr KTO. Zagrał i był współautorem scenariusza do spektaklu KTO Ogród rozkoszy^[2]. Na początku lat 80. ekipa KTO otrzymała główną nagrodę Festiwalu Teatrów Debiutujących Start. Bronisław Maj jako aktor grupy brał z nią udział w objazdach po Polsce. Mieszkał w Domu Literatów przy ulicy Krupniczej 22. W czasie studiów zaprzyjaźnił się z Marianem Stalą i Jerzym Pilchem.

W 1979 podjął pracę w Katedrze Historii Literatury Polskiej XX wieku na Wydziale Polonistyki UJ. W 1988 uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych na podstawie pracy Świat poetycki Tadeusza Gajcego napisanej pod kierunkiem Wiesława Pawła Szymańskiego^[3].

W 1981 był szefem działu kultury w dwutygodniku „Student”. Od stanu wojennego był objęty zakazem druku. Działał w podziemiu wydawniczym, między innymi w redakcji „Arki”. Został dwukrotnie nagrodzony Nagrodą Kulturalną podziemnej „Solidarności” (w 1983 i 1984)^[1]. W 1984 otrzymał Nagrodę Fundacji im. Kościelskich. Władze uniemożliwiły mu jej osobisty odbiór w Genewie, odmawiając wydania paszportu; nie pomogła osobista interwencja rektora UJ Józefa Gierowskiego.

W 1983 założył i objął funkcję redaktora naczelnego niezależnego pisma mówionego „NaGłos”. Jego działalność opierała się na organizowaniu w Krakowie spotkań z autorami i tworzeniu przestrzeni do dyskusji. Od grudnia 1983 do końca 1989 odbyły się 24 spotkania „NaGłosu”. W 1989 czasopismo przekształciło się w kwartalnik drukowany, który wydawany był w latach 1990–1997^[1].

W swojej twórczości poetyckiej Bronisław Maj skupiał się na tematyce metafizycznej, odstępował jednak od tradycyjnej liryki religijnej^[4]. Jego utwory były tłumaczone m.in. przez Czesława Miłosza, Roberta Hassa, Stanisława Barańczaka, Clare Cavanagh, Karla Dedeciusa, Andersa Bodegårda na języki: angielski, francuski, hiszpański, włoski, niemiecki, niderlandzki, flamandzki, szwedzki, rosyjski, hebrajski, czeski, słowacki, bułgarski, węgierski, litewski, słoweński, serbsko-chorwacki, białoruski, wietnamski i albański.

Zajmował się krytyką literacką. W 1992 opublikował książkę Biały chłopiec o poecie Tadeuszu Gajcym. Pisał też dla teatru i opery. W 2003 Teatr Narodowy w Warszawie wystawił Żaby Arystofanesa w jego parafrazie^[5], a w 2001 Teatr Wielki jego operę Zielone Drzewo Życia. W 2002 za scenariusz do filmu Angelus otrzymał nominację do Polskiej Nagrody Filmowej Orzeł^[6]. Był felietonistą „Gazety Wyborczej” i „Rzeczpospolitej”^[1]. Wybór jego felietonów Kronika wydarzeń artystycznych, kulturalnych, towarzyskich i innych z przedmową Wisławy Szymborskiej ukazał się w 1997. Publikował na łamach „Charakterów” i „Miesięcznika Kapitałowego”^[7].

Tworzył teksty piosenek m.in. dla Grzegorza Turnaua, do utworów Sancho, Leśmian i Na połowie czasu na płycie Nawet, oraz do muzyki Zygmunta Koniecznego, Andrzeja Zaryckiego, Stanisława Radwana, Jana Kantego Pawluśkiewicza.

W 1997, obok Jana Kantego Pawluśkiewicza, Jerzego Mikułowskiego Pomorskiego, Michała Ronikiera, Andrzeja Starmacha, Piotra Mucharskiego, Stanisława Mancewicza i Roberta Makłowicza, wszedł w skład Galicyjskiej Akademii Smaku^[8].

Wcielił się w Panią Lolę, fikcyjną szatniarkę Domu Literatów przy ul. Krupniczej, postać inspirowaną przez Karolinę Surówkę. Pani Lola zadebiutowała przed szeroką publicznością w 1999, w programie z okazji obchodów 40-lecia wydawnictwa Znak, podczas których Bronisław Maj kilkakrotnie pojawił się na scenie „w niebieskim chałacie, czerwonej chustce na głowie, z siatką, w filcowych butach – i żonglując tytułami dzieł, cytatami, biografią ich twórców, opowiadał, jak to oni się w niej kochali”^[2][9]. Pointą każdego z wejść było stwierdzenie: „Ale ze wszystkich poetów to ja się najwięcej w panu Maju kochałam...”. Od 2001 roku na antenie RMF FM prowadził program Spółdzielnia Usług Literackich Szatnia, w którym przedstawiał m.in. dalsze przygody Pani Loli^[2]. Sporadycznie występował na deskach teatru. W 2006 zagrał we Fragmencie dramatycznym II według Samuela Becketta w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Wystąpił w filmie Kraj świata jako mandolinista w przejściu podziemnym^[10].

Został członkiem współzałożycielem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich oraz członkiem PEN Clubu i Polskiej Akademii Filmowej. Od 2011 współorganizuje festiwal Krakowska Noc Poezji^[11], w ramach której od 2014 r. przewodniczy kapitule Konkursu na Książkowy Debiut Poetycki im. Anny Świrszczyńskiej^[12] (imię Anny Świrszczyńskiej patronuje konkursowi od 2015 r.^[13]), którego był pomysłodawcą^[14]. W latach 2014–2015 przygotował i prowadził Narodowe Czytania polskiej klasyki. Od 2015 jest członkiem Rady Literatury przy Prezydencie Miasta Krakowa. Od 2016 roku zasiada w jury Nagrody Poetyckiej im. K.I. Gałczyńskiego Orfeusz.

Wraz z Dorotą Segdą i Jackiem Romanowskim był współautorem słuchowiska Jacyś złośliwi bogowie zakpili z nas okrutnie opartego na korespondencji Wisławy Szymborskiej i Zbigniewa Herberta, którego premiera odbyła się 10 grudnia 2018 w Radiu Kraków. W maju 2019 słuchowisko otrzymało Nagrodę im. Ireny i Tadeusza Byrskich za „spektakl radiowy wykorzystujący potencjał lokalnego środowiska artystycznego”^[15].

• Nagroda Festiwalu Teatrów Debiutujących „Start” (wraz z zespołem Teatru KTO, lata 80.)
• Nagroda „Peleryny” za najlepszy tomik poezji roku (1982)^[22]
• Nagroda Kulturalna podziemnej „Solidarności” (1983; 1984)^[1]
• Nagroda Fundacji im. Kościelskich (1984)
• Nagroda PEN Clubu za twórczość poetycką (1994)^[23]
• Nominacja do Polskiej Nagrody Filmowej Orzeł za scenariusz do filmu Angelus (2002)^[6]
• Nagroda Miasta Krakowa (2015)^[24]
• Nagroda im. Ireny i Tadeusza Byrskich za słuchowisko Jacyś złośliwi bogowie zakpili z nas okrutnie (wraz z Dorotą Segdą i Jackiem Romanowskim; 2019)^[15]
• Krzyż Wolności i Solidarności (2022)^[25]
• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2022)^[26]

Poeta Janusz Szuber zadedykował Bronisławowi Majowi wiersz pt. Stan skupienia, wydany w tomikach poezji pt. Okrągłe oko pogody z 2000^[27] oraz pt. Pianie kogutów z 2008^[28].

Przy wejściu do kawiarni Nowa Prowincja w Krakowie (w której Bronisław Maj regularnie bywa) od marca 2014 znajduje się Domofon poezji, na którym można odtworzyć nagranie poety czytającego własny wiersz^[29][30][31].

• Marian Stala: Chwile pewności: 20 szkiców o poezji i krytyce. Kraków: Znak, 1991, s. 180–192. ISBN 83-7006-103-6.
• Maj Bronisław. W: Encyklopedia Krakowa. T. 1. Kraków: Biblioteka Kraków, Muzeum Krakowa, 2023, s. 917.

• Utwory Bronisława Maja w bibliotece Polona