Carcassonne (gra)
![]() | |
| Autor |
Klaus-Jürgen Wrede |
|---|---|
| Wydawca |
Wydawnictwo Bard |
| Liczba graczy |
2 do 6 |
| Zalecenia wiekowe |
8 |
| Czas przygotowania |
krótkie |
| Czas gry |
30–90 minut |
| Złożoność reguł |
średnia |
| Elementy strategii |
średnia |
| Wymagane umiejętności |
strategiczne myślenie |
| Losowość |
średnia |
| Strona internetowa | |
Carcassonne – strategiczna gra planszowa dla 2–6 graczy zaprojektowana przez Klausa-Jürgena Wrede.
Gra została wydana w 2000 przez Hans im Glück w Niemczech i Rio Grande Games w Stanach Zjednoczonych. Polska wersja językowa powstała na podstawie wersji czeskiej dzięki Bard Centrum Gier z Krakowa. W 2001 Carcassonne została nagrodzona w Niemczech tytułem gry roku (Spiel des Jahres).
Nazwa gry pochodzi od miasta leżącego w południowej Francji, gdzie zachowały się średniowieczne fortyfikacje.
Uwaga: niektóre egzemplarze gry posiadają przesunięcia w kafelkach, wynikające z błędów w druku / cięciu [1]
Rozgrywka
W Carcassonne nie ma klasycznej planszy. Zamiast tego gracze kolejno losują i wykładają na stół kwadratowe karty (zwane kafelkami) z fragmentem terenu, dokładając je do już wyłożonych. Kafelki terenu przedstawiają fragmenty łąk, dróg, miast oraz mogą zawierać klasztory. Zwycięzcą w grze zostaje posiadacz największej liczby punktów, zdobywanych w chwili ukończenia fragmentów terenu. Punkty zdobywa ten z graczy, który na danym fragmencie miał swojego piona.
Grę można rozszerzać przez dodatki, istnieją też samodzielne gry oparte na zasadach Carcassonne.
Zawartość pudełka


- 72 karty planszy (kafle terenu)
- 40 pionków w 5 kolorach
- tor punktacji
- instrukcja
- w wersji angielskiej zestaw podstawowy zawiera też dodatek Rzeka.
Dodatki do gry

Główne dodatki
| # | nazwa | zgodność | rok wydania | zawartość | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. edycja (2000) | 2. edycja (2014) | płytki terenu | żetony | pionki | akcesoria | |||
| #1 | pol. Carcassonne: Karczmy i katedry niem. Carcassonne: Wirtshäuser und Kathedralen ang. Carcassonne: Inns and Cathedrals |
2002 / 2015 | 18 nowych płytek terenu | – | 8 pionków dla 6. gracza (szarych w 1. edycji, różowych w 2. edycji) 1 pionek opata (tylko w 2. edycji) 6 dużych pionków (po jednym dla każdego z graczy) |
6 płytek punktacji 50/100 pkt | ||
| #2 | pol. Carcassonne: Kupcy i budowniczowie niem. Carcassonne: Händler und Baumeister ang. Carcassonne: Traders and Builders |
2003 / 2015 | 24 nowe płytki terenu | 20 żetonów towarów | 6 pionków świń (po jednym dla każdego z graczy) 6 pionków budowniczych (po jednym dla każdego z graczy) |
worek na płytki terenu | ||
| #3 | pol. Carcassonne: Księżniczka i smok niem. Carcassonne: Burgfräulein und Drache ang. Carcassonne: The Princess and the Dragon |
2005 / 2016 | 30 nowych płytek terenu | – | 1 pionek smoka 1 pionek wróżki |
– | ||
| #4 | pol. Carcassonne: Wieża niem. Carcassonne: Der Turm ang. Carcassonne: The Tower |
2006 / 2016 | 18 nowych płytek terenu | – | 30 pionków pięter wieży | wieża do przechowywania płytek terenu | ||
| #5 | pol. Carcassonne: Opactwo i burmistrz niem. Carcassonne: Abtei und Bürgermeister ang. Carcassonne: Abbey and the Mayor |
2007 / 2016 | 12 nowych płytek terenu 6 płytek opactw |
– | 6 pionków burmistrzów (po jednym dla każdego z graczy) 6 pionków wozów (po jednym dla każdego z graczy) 6 pionków stodół (po jednym dla każdego z graczy) |
– | ||
| #6 | pol. Carcassonne: Hrabia, król i rzeka niem. Carcassonne: Graf, König und Konsorten ang. Carcassonne: Count, King and Robber |
2007[a] / 2017 | 12 płytek miasta (w 1. edycji) / 2 duże (2×3) płytki miasta (w 2. edycji) 12 płytek rzeki 5 płytek siedzib kultu[b] 5 nowych płytek terenu 1 płytka króla 1 płytka barona rabusiów |
– | 1 pionek hrabiego | – | ||
| #7 | pol. Carcassonne: Katapulta niem. Carcassonne: Das Katapult ang. Carcassonne: The Catapult |
2008 | 12 nowych płytek terenu | 24 żetony katapulty | – | katapulta miara | ||
| – | pol. Carcassonne: Koło fortuny niem. Carcassonne: Das Schicksalsrad ang. Carcassonne: The Wheel of Fortune |
2008 | 1 płytka (4×4) z kołem fortuny[c] | – | 1 pionek dużej świni | – | ||
| #8 | pol. Carcassonne: Mosty, zamki i bazary niem. Carcassonne: Brücken, Burgen und Basare ang. Carcassonne: Bridges, Castles and Bazaars |
2010 / 2017 | 12 nowych płytek terenu | 12 żetonów zamków | 12 pionków mostów | – | ||
| #9 | pol. Carcassonne: Owce i wzgórza niem. Carcassonne: Schafe und Hügel ang. Carcassonne: Hills and Sheep |
2014 / 2018 | 18 nowych płytek terenu | 16 żetonów owiec 2 żetony wilków |
6 pionków pasterzy (po jednym dla każdego z graczy) | 1 worek na żetony owiec i wilków | ||
| #10 | pol. Carcassonne: Cyrk objazdowy niem. Carcassonne: Manege frei! ang. Carcassonne: Under the Big Top |
2018 | 20 nowych płytek terenu | 16 żetonów zwierząt | 6 pionków dyrektorów cyrku (po jednym dla każdego z graczy) 1 pionek namiotu cyrkowego |
– | ||
Minidodatki
| nazwa | zgodność | rok wydania | zawartość | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. edycja (2000) | 2. edycja (2014) | płytki terenu | żetony | pionki | akcesoria | ||
| pol. Rzeka niem. Der Fluss ang. River |
2001 / 2014[d] | 12 nowych płytek terenu | – | – | – | ||
| pol. Król niem. König und Späher ang. King |
2003[e] / 2017[f] | 5 nowych płytek terenu 1 płytka króla 1 płytka barona rabusiów |
– | – | – | ||
| pol. Katarzy / Oblężenie / Oblężnicy niem. Die Katharer / Siege / Die Belagerer ang. Cathars / Cult, Siege & Creativity / The Besiegers |
2004[g] / 2008[h] / 2013[i] | 4[j] lub 6[k] nowych płytek terenu | – | – | – | ||
| pol. Hrabia niem. Der Graf von Carcassonne ang. The Count of Carcassonne |
2004[e] / 2017[f] | 12 płytek miasta (w 1. edycji) / 2 duże (2×3) płytki miasta (w 2. edycji) | – | 1 pionek hrabiego | – | ||
| pol. Rzeka II niem. Der Fluss II ang. The River II |
2005[e][l] / 2017[f] | 12 nowych płytek terenu | – | – | – | ||
| dodatek do pisma Games Quarterly #11 | 2006 | 12 nowych płytek terenu | – | – | – | ||
| ang. Cult, Siege and Creativity | 2008 | 10 nowych płytek terenu[m] 2 puste płytki terenu |
– | – | – | ||
| pol. Tunel niem. Der Tunnel ang. The Tunnel |
2009 | 12 nowych płytek terenu | 12 żetonów tunelu (w 6 kolorach) | – | – | ||
| pol. Kręgi w zbożu I niem. Die Kornkreise I ang. Crop Circles I |
2010 | 6 nowych płytek terenu | – | – | – | ||
| niem. Die Pest ang. The Plague |
2010 | 6 nowych płytek terenu | 18 żetonów pcheł 6 żetonów ognisk zarazy |
– | – | ||
| niem. Das Fest ang. The Festival |
2011[n] / 2016[o] | 10 nowych płytek terenu | – | – | – | ||
| niem. Die Schule ang. The School |
2011 | 2 nowe płytki terenu | – | 1 pionek nauczyciela | worek na płytki i pionki | ||
| pol. Świta niem. Das Phantom ang. Die Phantom |
2011 | – | – | 6 przezroczystych pionków (po jednym dla każdego z graczy) | pudełko na pionki | ||
| pol. Maszyny Latające niem. Die Fluggeräte ang. The Flier |
2012 / 2017[q] | 9 nowych płytek terenu | – | – | kostka | ||
| pol. Kurierzy niem. Die Depeschen ang. The Messages |
2012 / 2017[q] | 8 płytek depesz 1 nowa płytka terenu |
– | 6 żeńskich pionków (po jednym dla każdego z graczy) | – | ||
| pol. Promy niem. Die Fähren ang. The Ferries |
2012 / 2017[q] | 9 nowych płytek terenu | – | 8 pionków promów | – | ||
| pol. Kopalnie złota niem. Die Goldminen ang. The Goldmines |
2012 / 2017[q] | 9 nowych płytek terenu | – | 16 pionków sztabek złota | – | ||
| pol. Mag i Wiedźma niem. Magier und Hexe ang. Mage and Witch |
2012 / 2017[q] | 9 nowych płytek terenu | – | 1 pionek maga 1 pionek wiedźmy |
– | ||
| pol. Bandyci niem. Die Räuber ang. The Robbers |
2012 / 2017[q] | 9 nowych płytek terenu | – | 6 pionków bandytów (po jednym dla każdego z graczy) | – | ||
| pol. Kręgi w zbożu II niem. Die Kornkreise II ang. Crop Circles II |
2012 / 2017[q] | 6 nowych płytek terenu[r] | – | – | – | ||
| niem. Die Windrosen ang. Wind Roses |
2012 | 6 nowych płytek terenu | – | – | – | ||
| niem. Die Häuser ang. Little Buildings |
2012 | – | 18 żetonów budynków | – | – | ||
| pol. Niemieckie klasztory niem. Die deutschen Klöster ang. Monasteries in Germany |
2014 / 2018 | 6 nowych płytek terenu | – | – | – | ||
| pol. Holenderskie i belgijskie klasztory niem. Holländischen Klöster ang. Monasteries in the Netherlands & Belgium |
2014 / 2018 | 6 nowych płytek terenu | – | – | – | ||
| pol. Połówki niem. Holländischen Klöster ang. Monasteries in the Netherlands & Belgium |
2014[s] / 2020 | 24 nowe płytki terenu (trójkątnych) | – | – | – | ||
| Darmstadt Promo | 2014 | 3 nowe płytki terenu | – | – | – | ||
| pol. Opat niem. Der Abt ang. The Abbott |
2014 | – | – | 5 pionków opatów | – | ||
| Spiel Promos | 2014–2019 | 6 nowych płytek terenu[u] | – | – | – | ||
| pol. Niemieckie zamki niem. Burgen in Deutschland ang. Castles in Germany |
2015 / 2019 | 6 nowych (2×1) płytek terenu | – | – | – | ||
| pol. Labirynt niem. Das Labyrinth ang. The Labyrinths |
2016 | 2 nowe płytki terenu[v] | – | – | – | ||
| pol. Niemieckie katedry niem. Kathedralen in Deutschland ang. Cathedrals in Germany |
2016 | 6 nowych płytek terenu | – | – | – | ||
| pol. Japońskie świątynie niem. Japanische Sehenswürdigkeiten ang. Japanese Buildings |
2016 | 6 nowych płytek terenu | – | – | – | ||
| pol. Strażnice niem. Die Wachtürme ang. The Watchtowers |
2016 | 12 nowych płytek terenu | – | – | – | ||
| niem. Märkte zu Leipzig ang. The Markets of Leipzig |
2017 | 4 nowe (2×1) płytki terenu | – | – | – | ||
| niem. Die Obstbäume ang. The Fruit-Bearing Trees |
2018 | 6 nowych płytek terenu | – | 24 żetony owoców | – | ||
| dodatek do pisma Spiel Doch! 02/2018 | 2018 | 2 nowe płytki terenu | – | – | – | ||
| niem. Die Bader ang. The Barber-Surgeons |
2018 | 6 nowych płytek terenu | – | – | – | ||
| niem. Die Zöllner ang. The Tollkeepers |
2019 | 10 nowych płytek terenu | – | 6 żetonów budek celniczych | – | ||
Oficjalne dodatki print and play
| nazwa | zgodność | rok wydania | zawartość | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. edycja (2000) | 2. edycja (2014) | płytki terenu | żetony | pionki | akcesoria | ||
| ang. Easter in Carcassonne | 2014 | 22 nowe płytki terenu | – | – | – | ||
| ang. The City Gates | 2015 | 24 nowe płytki terenu | – | – | – | ||
| niem. Die Wahrsagerin ang. The Fortune Teller |
2016 | 8 nowych płytek terenu | – | – | – | ||
| niem. Die Landvermesser ang. The Land Surveyors |
2020 | – | – | 12 płytek zadań | – | ||
Mistrzostwa Świata
Pierwsze oficjalne Mistrzostwa Świata w grze Carcassonne rozegrano podczas targów gier planszowych w mieście Essen (Niemcy) w 2006 roku oraz wszystkie kolejne[2][3]. Z powodu pandemii COVID-19 nie rozegrano turnieju finałowego w 2020 r. Z kolei w 2021 r. organizatorzy turnieju zaprosili mistrzów swoich krajów z poprzedniego roku i najlepszych gracze do tej pory grających na turniejach finałowych. Dlatego, na tym turnieju zagrało dwóch Polaków - Maciej Polak (wyłoniony online MP 2020 r.) i Mistrz Świata z roku 2016 r. i kilkukrotny uczestnik turnieju finałowego - Tomasz Preuss. Rok 2021 był najlepszy w wykonaniu Polaków, gdyż panowie zajęli odpowiednio 1-sze i 3-cie miejsce.
Turniej finałowy Mistrzostw Świata rozgrywany jest w pierwszej fazie systemem szwajcarskim w meczach 1vs.1. Następnie wyłaniane jest TOP8 graczy, którzy grają systemem pucharowym mecze 1vs.1.
Miejsca na podium:
Mistrzostwa Polski
Pierwsze Mistrzostwa Polski odbyły się w 2011 roku. Organizatorem Mistrzostw jest polski wydawca gry Wydawnictwo Bard https://wydawnictwo.bard.pl/. Turniej finałowy od 2022 roku odbywa się na początku września w Krakowie w Nowohuckim Centrum Kultury. Wcześniej przez kilka lat rozgrywany był w krakowskim Centrum Sztuki Współczesnej Solvay oraz w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Krakowie. Aby wziąć w nim udział, należy wywalczyć kwalifikację w szeregu turniejów eliminacyjnych odbywających się na terenie całego kraju.
Pierwszym, historycznym Mistrzem Polski w Carcassonne został p. Marcin Sawicki, który tytuł zdobywał do tej pory trzykrotnie. Najbardziej utytułowanym polskim graczem jest p. Tomasz Preuss, który na najwyższym stopniu podium Mistrzostw Polski stawał do tej pory (2025 r.) siedem razy. Dodatkowo p. Tomasz zdobył w Essen tytuł Mistrza Świata w 2017 r. a w 2021 r. zdobył tam 3-cie miejsce.
W 2020 r. z powodu pandemii COVID-19, Mistrzostwa Polski odbyły się w trybie online na internetowej platformie Board Game Arena (https://boardgamearena.com/). Również z powodu pandemii nie wyłoniono Mistrza Polski w kolejnym roku 2021.
Wyniki Mistrzostw Polski:
| Rok | Mistrz Polski | Vice Mistrz Polski | 3cie miejsce Mistrzostw Polski | Ilość uczestników |
|---|---|---|---|---|
| 2011 | Marcin Sawicki | brak danych | brak danych | |
| 2012 | Marcin Sawicki | brak danych | brak danych | |
| 2013 | Maciej Śmieszek | Aleksandra Ciupińska | Jakub Paliński | 22 |
| 2014 | Tomasz Preuss | Michał Krawczyk | Joanna Nitka | 28 |
| 2015 | Tomasz Preuss | Karol Rybaczuk | Grzegorz Bukowiec | 43 |
| 2016 | Tomasz Preuss | Michał Patura | Mikołaj Mirewski | |
| 2017 | Tomasz Preuss | Joanna Owczarek | Michał Krawczyk | |
| 2018 | Marcin Sawicki [4] | brak danych | Maciej Polak | |
| 2019 | Tomasz Preuss [5] | Jakub Suszek | Kamil Wilczek | 46 |
| 2020 | Maciej Polak [6] | Kamil Wilczek | Michał Patura | 34 - online |
| 2021 | nie odbyły się | |||
| 2022 | Krzysztof Bartkowiak [7] | Michał Patura | Michał Krawczyk | 35 |
| 2023 | Tomasz Preuss [8] | Jakub Grzegorczuk | Jakub Suszek | 37 |
| 2024 | Tomasz Roda [9] | Jakub Suszek | Grzegorz Bukowiec | 40 |
| 2025 | Tomasz Preuss [10] | Michał Krawczyk | Łukasz Pryczkat | 47 |
Samodzielne gry oparte na zasadach Carcassonne
- Carcassonne: Hunters and Gatherers (2002) (Łowcy i zbieracze) – Gra toczy się tysiąc lat przed wybudowaniem wspaniałego zamku Carcassonne. Jest bardzo podobna, ale zawiera kilka zmian.
- The Ark of the Covenant (2003)
- Carcassonne: The Castle (2003) (Zamek)
- Carcassonne: The City (2004)
- Carcassonne: The Discovery (2005)
- Carcassonne: New Land (2007) (MayFlower) – Gra bardziej rozbudowana od zwykłego "Carcassonne". Wcielamy się we wczesnych Amerykańskich osadników i zasiedlamy "Nowy Ląd".
- Cardcassonne (2009) – wersja karciana Carcassonne dla 2-5 graczy stworzona przez Klausa-Jürgena Wrede we współpracy z Karlem-Heinzem Schmielem
- Die Kinder von Carcassonne (Dzieci z Carcassonne) – Gra z serii "Carcassonne" przeznaczona dla najmłodszych.
- Reise – Carcassonne de voyage da viaggio (Carcassonne wersja podróżna). Mniejsze karty i pionki, oraz woreczek do przenoszenia gry.
- Cardcassonne (2018)
- Carcassonne Safari (2018)
Gry komputerowe na zasadach Carcassonne
- JCloisterZone – implementacja w języku Java
- Carcassonne on the iPhone – na platformę iPhone (lub iPad)
- Carcassonne on the Android – na platformę Android
- Carcassonne na BrettspielWelt
- Toulouse – wytworzona przez Aso Brain Games, gra w przeglądarce internetowej
- Carcassonne – na platformę Xbox LIVE. Dostępna na konsoli Xbox 360 oraz telefonach Windows Phone.
Uwagi
- ↑ minidodatek Król i Baron Rabusiów (ang. King and Scout) wydano w 2003 roku, minidodatek Hrabia Carcassonne (ang. The Count of Carcassonne) w 2004 roku, zaś Rzeka II (ang. River II) w 2005
- ↑ płytki te wydano również jako dodatek do czasopisma Spielbox w 2008 roku
- ↑ wydanie z 2008 roku zawierało 72 podstawowe płytki terenu (w tym 19 z oznaczeniem związanym z kołem fortuny) oraz 40 pionków (po 8 dla każdego z 5 graczy), dlatego Carcassonne: Koło fortuny bywa uznawane za samodzielną grę, a nie rozszerzenie wersji podstawowej
- ↑ w 2. edycji niedostępny jako osobny minidodatek – dołączony do podstawowej części gry
- 1 2 3 w 2008 roku włączony do rozszerzenia Carcassonne: Hrabia, król i rzeka
- 1 2 3 w 2. edycji niedostępny jako osobny minidodatek – dołączony do rozszerzenia Carcassonne: Hrabia, król i rzeka
- ↑ jako dodatek pod nazwą Die Katharer, dołączony do czasopisma Spielbox
- ↑ wydane przez Rio Grande Games w nieco zmienionej szacie graficznej w ramach Cult, Siege & Creativity wraz z płytkami siedzib kultu (5 z rozszerzeniaCarcassonne: Hrabia, król i rzeka i jedną nową)
- ↑ wydane przez Hans im Glück pod nazwą Die Belagerer
- ↑ w wydaniach z 2004 i 2008 roku
- ↑ w wydaniu z 2013 roku
- ↑ w wydaniu Carcassonne: Big Box 5 (2014) z nieco odświeżoną szatą graficzną (umożliwiającą wykorzystanie z innymi dodatkami)
- ↑ faktycznie tylko 1 nowa płytka terenu – pozostałe pojawiły się już w ramach minidodatku Die Katharer (4) oraz rozszerzenia Carcassonne: Hrabia, król i rzeka (5)
- ↑ dodatek wydany z okazji jubileuszu 10-lecia gry, dostępny tylko z jubileuszowym wydaniem
- ↑ dodatek wydany z okazji 15-lecia gry, zawiera te same płytki terenu w odświeżonej szacie graficznej
- ↑ dodatek niezależny od edycji (nie zawiera nowych płytek terenu)
- 1 2 3 4 5 6 7 w 2. edycji niedostępny jako osobny minidodatek – dołączony do wydania Carcassonne: Big Box 6
- ↑ de facto są to płytki dołączone do dodatków Maszyny Latające, Kurierzy, Promy, Kopalnie złota, Mag i Wiedźma i Bandyci, dodatek nigdy nie był w niezależnej sprzedaży
- ↑ wydane niezależnie w dwóch częściach jako Halb so wild I (dodatek do czasopisma Spielbox) oraz Halb so wild II (dostępne na cundco.com)
- ↑ niedostępny jako osobny minidodatek – dołączony do podstawowej części gry (wyłącznie 2. edycji)
- ↑ promocyjne płytki terenu dystrybuowane podczas Międzynarodowego Tygodnia Gier (niem. Internationale Spieltage) w Essen, jedna nowa płytka terenu każdego roku
- ↑ dwie nowe płytki terenu, po jednej dla każdej z edycji
Przypisy
- ↑ http://www.carcassonnecentral.com/community/index.php?topic=2428.0
- ↑ Tournaments and World Championships [online], Wikicarpedia, 5 marca 2023 [dostęp 2023-04-08] (pol.).
- ↑ Carcassonne World Championships [online], Carcassonne [dostęp 2023-04-08] (niem.).
- ↑ https://www.facebook.com/wydawnictwobard/photos/pb.100063641572972.-2207520000/10157708185924338/?type=3&locale=pl_PL.
- ↑ https://www.facebook.com/wydawnictwobard/photos/pb.100063641572972.-2207520000/10158756422694338/?type=3&locale=pl_PL.
- ↑ https://www.facebook.com/wydawnictwobard/photos/pb.100063641572972.-2207520000/10160261466614338/?type=3 [online], www.facebook.com [dostęp 2025-09-08].
- ↑ Bard Centrum Gier - Znamy już nowego Mistrza Polski Carcassonne. Został nim Pan Krzysztof Bartkowiak. Gratulujemy! Pozostałe miejsca na podium wywalczyli Pan Michał Patura (miejsce 2.) oraz Pan Michał Krawczyk (miejsce 3.) Wszystkim uczestnikom dziękujemy za przybycie i uczestnictwo w zaciętej rywalizacji. Zapraszamy za rok :) | Facebook [online], www.facebook.com [dostęp 2025-09-08].
- ↑ https://www.facebook.com/photo.php?fbid=798516192279759&set=pb.100063641572972.-2207520000&type=3&locale=pl_PL [online], www.facebook.com [dostęp 2025-09-08].
- ↑ https://www.facebook.com/photo/?fbid=1040298388101537&set=pb.100063641572972.-2207520000&locale=pl_PL [online], www.facebook.com [dostęp 2025-09-08].
- ↑ https://www.facebook.com/photo?fbid=1338447034953336&set=a.757646723033373&locale=pl_PL [online], www.facebook.com [dostęp 2025-09-08].
Linki zewnętrzne
- Gra na stronie wydawcy. albi.strefa.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-01-04)].
- gra na platformę Xbox LIVE
- Opinia o grze w serwisie Gra-planszowa.pl. gra-planszowa.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-09-10)].
