Carl Stumpf

Carl Stumpf
Ilustracja
Carl Stumpf (ok. 1900)
Data i miejsce urodzenia

21 kwietnia 1848
Wiesentheid

Data i miejsce śmierci

25 grudnia 1936
Monachium

Profesor
Specjalność: epistemologia, psychologia eksperymentalna
Alma Mater

Uniwersytet w Würzburgu

Doktorat

1868 – filozofia
Uniwersytet w Würzburgu

Nauczyciel akademicki
Uczelnia

Uniwersytet w Würzburgu
Uniwersytet Karola
Uniwerystet w Halle
Uniwersytet Monachijski
Uniwersytet Berliński

Carl Stumpf (ur. 21 kwietnia 1848 w Wiesentheid, zm. 25 grudnia 1936 w Monachium) – niemiecki filozof, muzykolog i psycholog. Twórca teorii stopliwości dźwięków, wyjaśniającej istotę konsonansu w muzyce. Był inspiratorem wielu ważnych psychologów i filozofów, w tym uczył się u niego Edmund Husserl.

Życiorys

Urodził się w Wiesentheid w Dolnej Frankonii w rodzinie inteligenckiej. Uczęszczał do gimnazjum w Bambergu, a dalej w Aschaffenburg. Rozpoczął studia na Uniwersytecie w Würzburgu, gdzie (jak sam zaznaczał w autobiografii[1]) pozostawał pod wpływem Franza Brentano, który przekierował zainteresowania Stumpfa w stronę teorii poznania. Następnie kontynuował studia w Getyndze pod kierunkiem Rudolfa Lotzego, a w 1868 roku obronił tam doktorat. Gdzie też studiował u Wilhelma Webera. Następnie rozpoczął studia teologiczne oraz wstąpił do seminarium, które porzucił jednak przed święceniami w 1870 roku[1]. Wykładał na wielu niemieckich uczelniach: w Würzburgu (od 1873), Pradze (od 1879), w Halle (od 1884), a następnie w Monachium (od 1898). Ostatecznie od 1984 roku na Uniwersytecie Berlińskim, gdzie kierował Instytutem Psychologii. Współtworzył tam tzw. szkołę berlińską[2], współpracując m.in. z Maxem Wertheimerem, Wolfgangiem Köhlerem i Kurtem Koffką[3], stając się jednym z prekursorów psychologii postaci. W latach 1907-1908 Rektor Uniwersytetu Berlińskiego[1]. Przeszedł na emeryturę w 1923 roku[4].

Wyszedł za Hermine Biedermann[1]. Odznaczony został orderem Pour le Mérite (1929)[5].

Praca naukowa

Stumpf był badaczem obecnym na wielu polach naukowych, zajmował się filozofią, głównie teorią poznania, historią filozofii oraz psychologią eksperymentalną (w szczególności zagadnieniami z zakresu akustyki)[4]. Właśnie w tym obszarze wydał dzieło Tonpsychologie, gdzie przedłożył swoją teorię współbrzmienia, wskazując, że dźwięki w ramach tzw. fuzji tonalnej tworzą akord, którego właściwości wykraczają poza właściwości nut - a poznanie ludzkie rozpoznaje całościowy akord w pierwszej kolejności, dalej dopiero poszczególne, dźwiękowe części składowe. Spostrzeżenia te były bliskie koncepcji psychologii gestalt[3]. Posługiwał się aparatem pojęciowym psychologii z elementami fenomenologii (rozumianej inaczej od husserlowskiej)[6] oraz wskazywał na potrzebę usytuowania filozofii w dyskursie naukowym, z poszanowaniem jej specyfiki i uwzględnieniem dorobku nauk przyrodniczych[7]. Swoje główne dzieło Erkenntnislehre przygotowywał będąc już na emeryturze, a wydane zostało pośmiertnie[8].

Wybrane publikacje

  • Verhältnis des Platonischen Gottes zur Idee des Guten, Halle 1869
  • Über den psychologischen Ursprung der Raumvorstellung, 1873
  • Tonpsychologie, 2 Bände 1883 bis 1890 (Hauptwerk)
  • Psychologie und Erkenntnistheorie, München 1891
  • Tafeln zur Geschichte der Philosophie, Berlin 1896
  • Die pseudo-aristotelischen Probleme der Musik, Berlin 1897
  • Eröffnungsrede des Präsidenten, Prof. Dr. Carl Stumpf, Berlin, w: Dritter Internationaler Congreß für Psychologie im München vom 4.-7. August 1896, 1897
  • Der Entwicklungsgedanke in der gegenwärtigen Philosophie, Festrede, gehalten am Stiftungstage der Kaiser Wilhelms-Akademie für das militärärztliche Bildungswesen, 2. Dezember 1899, Berlin 1899
  • Der Entwicklungsgedanke in der gegenwärtigen Philosophie, Berlin 1900
  • Tontabellen, in: Beiträge zur Akustik und Musikwissenschaft, Heft 3/1901, S. 139-146, Tafeln I-IX
  • Zur Einteilung der Wissenschaften, Berlin 1906
  • Erscheinungen und psychische Funktionen, In: Abhandlungen der Königlich Preußissischen Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-historische Abhandlungen, IV (1906), S. 1-40 (2. Auflage 1907)
  • Die Wiedergeburt der Philosophie, Berlin 1907
  • Richtungen und Gegensätze in der heutigen Psychologie, In: Internationale Wochenschrift für Wissenschaft, Kunst und Technik. Beiträge der "Münchner Allgemeinen Zeitung" vom 19. Oktober 1907, S. 903-914
  • Vom ethischen Skeptizismus, Berlin 1908
  • Das Berliner Phonogrammarchiv, In: Internationale Wochenschrift für Wissenschaft, Kunst und Technik. Beilage der "Münchner Allgemeine Zeitung" vom 22. Februar 1908, S. 225-246
  • Philosophische Reden und Vorträge, Leipzig 1910
  • Das psychologische Institut, w: Lenz, M. (red.), Geschichte der Königlichen Friedrich-Wilhelms-Universität zu Berlin, 3. Band, Halle, 1910, S. 202-207
  • Konsonanz und Konkordanz, w: Vertreter deutscher Musikwissenschaft (Hrsg.): Festschrift zum 90. Geburtstage Rocchus Freiherrn von Liliencron, Leipzig, 1910, S. 329-349
  • Die Anfänge der Musik, 1911
  • Zum Gedächtnis Lotzes, w: Kantstudien, XXII (1917), Heft 1-2, S. 1-26
  • Empfindung und Vorstellung, 1918
  • Erinnerungen an Franz Brentano, w: Krause, O. (red.) Franz Brentano. Zur Kenntnis seines Lebens und seiner Lehre, München, 1919, S. 87-149
  • Singen und Sprechen. w: Beiträge zur Akustik und Musikwissenschaft, Heft 9/1924, S. 38-74
  • Phonetik und Ohrenheilkunde, w: Beiträge zur Anatomie. Physiologie, Pathologie und Therapie des Ohres, der Nase und des Halses, 22(1925), S. 1-8
  • Die Sprachlaute. Experimentell-phonetische Untersuchungen. Nebst einem Anhang über Instrumentalklänge, Berlin 1926
  • Gefühl und Gefühlsempfindung, 1928
  • William James nach seinen Briefen. Leben – Charakter – Lehre, Berlin 1928
  • C. S. Selbstdarstellung In: Raymund Schmidt (red.) : Die Philosophie der Gegenwart in Selbstdarstellungen, Bd. 5, Leipzig 1924
  • Schriften zur Psychologie, neu herausgegeben und mit einer biographischen Einleitung versehen von Helga Sprung, Frankfurt/Main 1997
  • Erkenntnislehre, Band 1, Leipzig 1939
  • Erkenntnislehre, Band 2, Leipzig 1940

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Autobiography of Carl Stumpf [online], psychclassics.yorku.ca [dostęp 2025-12-28].
  2. ↑ Martinelli 2015 ↓, s. 26-27.
  3. 1 2 Carl Stumpf [online], Aspi [dostęp 2025-12-28] (wł.).
  4. 1 2 Martinelli 2015 ↓, s. 24.
  5. ↑ Carl Stumpf. orden-pourlemerite.de. [dostęp 2023-12-26]. (niem.).
  6. ↑ Martinelli 2015 ↓, s. 31-34.
  7. ↑ Martinelli 2015 ↓, s. 35-37.
  8. ↑ Martinelli 2015 ↓, s. 27.

Bibliografia

  • Sprung, H., Carl Stumpf – Eine Biografie. Von der Philosophie zur Experimentellen Psychologie. Monachium, Wiedeń: Profil, 2006.
  • Bonacchi, S., Boudewijnse, G.-H. (eds.), Carl Stumpf – From Philosophical Reflection to Interdisciplinary Scientific Investigation. Wiedeń: Krammer, 2011.
  • Riccardo Martinelli, A Philosopher in the Lab. Carl Stumpf on Philosophy and Experimental Sciences, „Philosophia Scientae”, 19-3, 2015, s. 23-43, DOI: 10.4000/philosophiascientiae.1128.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.