Christoph Martin Wieland

Christoph Martin Wieland

Christoph Martin Wieland
Data i miejsce urodzenia	5 września 1733 Oberholzheim
Data i miejsce śmierci	20 stycznia 1813 Weimar
Dziedzina sztuki	literatura

Christoph Martin Wieland (ur. 5 września 1733 w Oberholzheim, zm. 20 stycznia 1813 w Weimarze) – niemiecki poeta i prozaik^[1][2].

Urodził się 5 września 1733 w Oberholzheim k. Biberach (obecnie: Badenia Wirtembergia). Od 1736 rodzina zamieszkała w Biberach, gdzie ojciec piastował stanowisko pastora. Martin otrzymał staranne wykształcenie humanistyczne, w miejscowej szkole łacińskiej, a również w szkole klasztornej w Berge k. Magdeburga oraz w nauczaniu domowym. Szkoły ukończył w roku 1748^[3].

Podjął studia prawnicze na uniwersytetach w Tybindze i w Erfurcie, ale ich nie ukończył. Odbywał podróże edukacyjne, najpierw do Erfurtu, potem (1750–1760) do Tybingi, Zurychu, Berna. Wrócił do Biberach, został na okres dziewięciu lat senatorem i administratorem kancelaryjnym. W tym czasie powstały jego ważne utwory: Musarion, Geschichte des Agathon, a również tłumaczenia z innych języków. W 1765 jego żoną została córka kupca z Augsburga Anna Dorothea von Hillebrand, z którą miał czternaścioro dzieci. W 1768 przebywał w Lipsku. W okresie 1769–1772 sprawował funkcje radcy rządowego i profesora uniwersytetu w Erfurcie^[4].

W roku 1772 księżna Anna Amalia sprowadziła go do Weimaru  jako nauczyciela jej syna Carla Augusta. W Weimarze poznał  Goethego, Schillera, Herdera, razem weszli do historii jako klasycy weimarscy. Z funkcji wychowawcy Carla Augusta został zwolniony w roku 1775.

W 1797 kupił w Oßmannstedt k. Weimaru działkę i zamieszkał tam z żoną i dziećmi. Żona zmarła w 1801. W roku 1803 wrócił do Biberach^[3]. 

Początkowo jego utwory miały charakter pietystyczny^[5] i były pisane pod wpływem twórczości Klopstocka. Z czasem przeszedł jednak przemianę i tworzył utwory o lżejszym charakterze^[5].

Tragedia Lady Johanna Gray (Zurych 1758) była pierwszym niemieckim dramatem napisanym białym wierszem. W roku 1776 napisał ważną dla prozy niemieckiej powieść Agaton (niem. Geschichte des Agathon; wydanie polskie 1844^[6]), w której na bazie motywów antycznych rozwinął narrację psychologiczną. Kolejną ważną zasługą Wielanda dla literatury niemieckiej było przyswojenie jej dramatów Shakespeare’a^[6].

Był redaktorem ważnego pisma literackiego „Der Teutsche Merkur”, które założył w roku 1773^[6]. Za jeden z najważniejszych utworów w jego twórczości uważany jest napisany w 1780 roku romantyczny poemat epicki Oberon (wydanie polskie 1853)^[6][5].

Wieland, którego utwory są uznawane za napisane humorystycznie, elegancko i inteligentnie^[7], miał duży wpływ na kształtowanie niemieckiej poezji i literatury oświecenia i romantyzmu^[8].

Wieland, choć nie był wrogiem wyrazów obcych, jest jednak autorem neologizmów-zniemczeń (zastąpienie wyrazów obcych przez rodzime) jak:

Abschweifung (Divagation, Digression), bildsam (plastisch), Edelrost (Patina), entziffern (dechiffrieren), ermächtigen (autorisieren), Hilfsquelle (Ressource), Königtum (Royauté), launenhaft (kapriziös), Lebenskunst (Philosophie), Mittelklassen (classes moyennes), Nachwuchs (Posterität), planvoll (systematisch, methodisch), Selbstgespräch (Monolog), Spürsinn (Sagazität), Staatsbürger (citoyen), Tagegelder (Diäten), wetteifern (rivalisieren)^[9][10].

• Dzieła Christopha Martina Wielanda w bibliotece Polona