Ryszard Lipczuk

Ryszard Lipczuk
Ilustracja
Ryszard Lipczuk (2011)
Państwo działania

 Polska

Data i miejsce urodzenia

29 stycznia 1948
Teremiec

Profesor nauk humanistycznych
Specjalność: językoznawstwo germanistyczne
Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Doktorat

1977 – językoznawstwo
Uniwersytet Warszawski

Habilitacja

1986 – językoznawstwo
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Profesura

22 stycznia 2002

Nauczyciel akademicki
Uczelnia

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Stanowisko

asystent, adiunkt, (od 1990) profesor nadzw.

Okres zatrudn.

od 1970 do 1993

Uczelnia

Uniwersytet Szczeciński

Stanowisko

profesor nadzw. (do r. 2004), profesor zwyczajny 2004–2018

Okres zatrudn.

1993–2018

Odznaczenia
Medal Złoty za Długoletnią Służbę
Medal z 2012
Złoty Medal z 2012

Ryszard Lipczuk (ur. 29 stycznia 1948 w Teremcu) – polski germanista, językoznawca, profesor nauk humanistycznych o specjalności językoznawstwo germanistyczne, pracownik naukowy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i Uniwersytetu Szczecińskiego[1][2].

Życiorys

W latach 1954–1961 uczęszczał do szkoły podstawowej w Teremcu (klasy 1–4) i w Strzelcach (klasy V–VII). W roku 1965 ukończył Liceum im. Stefana Czarnieckiego w Chełmie i rozpoczął studia germanistyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Po uzyskaniu tytułu magistra (1970) pracował w Katedrze Filologii Germańskiej na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu (w r. akad. 1978/79 p.o. kierownik Katedry). W roku 1993 przeniósł się na Uniwersytet Szczeciński, obejmując funkcję kierownika Zakładu Języka Niemieckiego (1993–2015) w Instytucie Filologii Germańskiej, którego był dyrektorem w latach 1993–1997 i 2005–2012[2]. W latach 2002–2008 prowadził zajęcia dydaktyczne również w Collegium Balticum w Szczecinie.

Doktorat uzyskał w roku 1977 na Uniwersytecie Warszawskim za pracę na temat liczebników w języku niemieckim i polskim (promotor: prof. Jan Czochralski). Habilitował się w roku 1986 na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na podstawie pracy o tautonimach w języku niemieckim i polskim. Tytuł profesora uzyskał w roku 2002[1][3][4]. Od października 2018 prof. em., zajęcia dydaktyczne na US prowadził do roku 2020.

Promotor dziewięciu doktorantów (Barbara Komenda-Earle, Lech Zieliński, Piotr Sulikowski, Renata Nadobnik, Magdalena Zyga, Emil Daniel Lesner, Katarzyna Sztandarska, Magdalena Dżaman, Katarzyna Kausa) i ok. 330 prac magisterskich[5]. Był wielokrotnie recenzentem w przewodach doktorskich, habilitacyjnych i profesorskich.

Inne aktywności (m.in.): koordynator europejskiego programu Tempus (1998-2001)[6]; udział w zespole ekspertów Uniwersyteckiej Komisji Akredytacyjnej (1999-2004); członkostwo w komitecie doradczym czasopisma bibliograficznego „Germanistik” (Niemcy) (2000-2015); współorganizacja siedmiu międzynarodowych konferencji językoznawczych (Pobierowo i Szczecin) (2003-2016); kierownik grantu badawczego Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego „Frazeologizmy w słownikach polsko-niemieckich i niemiecko-polskich. Elektroniczny bilingwalny słownik frazeologiczny jako baza danych MySQL” (2009–2012).

Zainteresowania badawcze

Historia puryzmu językowego (zwalczania wyrazów obcych) w Niemczech i w Polsce; niemiecko-polskie tautonimy; leksykografia niemiecko-polska, ponadto: słownictwo sportowe, frazeologizmy, skrzydlate słowa w słownikach.

Publikacje (wybór)

Monografie naukowe

Na podstawie[5]:

  • Die Stellung der Zahlwörter im Rahmen der Wortarten. Eine deutsch-polnische Konfrontation, Göppingen: Kümmerle 1980, 196 s. (praca doktorska)
  • Verbale Tautonyme lateinischer Herkunft in deutsch-polnischer Relation, Göppingen: Kümmerle 1986, 398 s. (praca habilitacyjna)
  • Wörter fremder Herkunft im deutschen und polnischen Sportwortschatz, Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego 1999, 192 s.
  • (współaut.) Słowniki polsko-niemieckie i niemiecko-polskie. Historia i teraźniejszość[7], 2004, 231 s.
  • Geschichte und Gegenwart des Fremdwortpurismus in Deutschland und Polen, Frankfurt a. M.: Peter Lang 2007, 251 s.
  • Walka z wyrazami obcymi w Niemczech i w Polsce – historia i współczesność, Kraków: Universitas 2014, 279 s.
  • Geflügelte Worte in Wörterbüchern. Eine Untersuchung zur deutschen und deutsch-polnischen Lexikografie (współpr. Katarzyna Sztandarska), Hamburg: Dr. Kovač 2018, 148 s.
  • O języku niemieckim i języku polskim nie tylko dla germanistów. Szczecin: Volumina.pl, 2024, 156 s.

Redakcja tomów (wybór)

  • Grammatische Studien. Beiträge zur germanistischen Linguistik in Polen. Göppingen: Kümmerle Verlag, 1985.
  • Ryszard Lipczuk/Przemysław Jackowski (red.): Wörter und Wörterbücher. Übersetzung und Spracherwerb = Stettiner Beiträge zur Sprachwissenschaft. Bd. 1. Hamburg: Dr Kovač, 2008.
  • Ryszard Lipczuk/Magdalena Lisiecka-Czop/Dorota Misiek (red.): Phraseologismen in deutsch-polnischen Wörterbüchern. Theoretische und praktische Aspekte der Phraseologie und Lexikographie = Stettiner Beiträge zur Sprachwissenschaft. Bd. 4. Hamburg: Dr Kovač, 2011.
  • Jürgen Schiewe/Ryszard Lipczuk/Krzysztof Nerlicki/Werner Westphal: Kommunikation für Europa II. Sprache und Identität. Frankfurt a. M. etc.: Peter Lang, 2011.
  • Ryszard Lipczuk/ Magdalena Lisiecka-Czop/Anna Sulikowska (red.): Frazeologizmy w słownikach niemiecko-polskich i polsko-niemieckich – na przykładzie Pons Duży Słownik i Langenscheidt Słownik Partner. Szczecin: Zapol, 2012.
  • Ryszard Lipczuk/Krzysztof Nerlicki (red.): Synchronische und diachronische Aspekte der Sprache. Sprachwandel – Sprachkontakte – Sprachgebrauch = Stettiner Beiträge zur Sprachwissenschaft. Bd. 5. Hamburg: Dr Kovač, 2013.
  • Ryszard Lipczuk/ Magdalena Lisiecka-Czop/Karl Heinz Ramers (red.): Sprache und Wörterbücher in Theorie und Praxis. Lexikografische und textlinguistische Fragestellungen = Stettiner Beiträge zur Sprachwissenschaft. Bd. 7. Hamburg: Dr Kovač, 2017.

Prace leksykograficzne

  • Mały słownik tautonimów niemiecko-polskich. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1990. ISBN 83-02-04023-1 (autor).
  • (współaut. Zofia Bilut-Homplewicz/Andrzej Kątny/Christoph Schatte): Niemiecko-polski słownik tautonimów. Warszawa: PWN, 1995. ISBN 83-01-11806-7.
  • (współaut. Paweł Mecner, Werner Westphal): Lexikon der modernen Linguistik. Ausgewählte Begriffe zur Kommunikation und Kognitionswissenschaft. Leksykon lingwistyki współczesnej, Szczecin: Albatros, 1999 (2000), 288 s.
  • Maria U. Droemann, Maria J. Welfens: Słownik ochrony środowiska niemiecko-polski, polsko-niemiecki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2004. ISBN 83-214-1320-X (konsultacja form gramatycznych).
  • Langenscheidt Słownik Partner polsko-niemiecki, niemiecko-polski. Berlin etc.: Langenscheidt, 2006. ISBN 83-89718-99-5 (redaktor merytoryczny).
  • Wielki słownik polsko-niemiecki (red. J. Wiktorowicz, A. Frączek). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008. ISBN 978-83-01-15408-0 (konsultacja tautonimów).
  • Wielki słownik niemiecko-polski (red. J. Wiktorowicz, A. Frączek). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2010. ISBN 978-83-01-16182-8 (konsultacja tautonimów).
  • Niemiecko-polski słownik frazeologizmów: Niemiecko-Polski Słownik Frazeologizmów on-line (univ.szczecin.pl)[8][9] 2012 (redaktor i współautor).

Podręczniki

  • Für und wider. Antologia tekstów i ćwiczeń leksykalnych dla studentów germanistyki. Wrocław 1976 (współaut., s. 30–47, 190–207).
  • Wybrane zagadnienia z gramatyki języka niemieckiego. Cz. 1. Morfologia. Katowice 1980 (współaut., s. 81–88).
  • Alltagsdeutsch. Lehr- und Übungsbuch (współred. i współaut.: Hermann Koch, Monika Posor). Toruń 1984, s. 21–25, 58–63, 139–145, 164–166.
  • Der deutsche Wortschatz mit Humor. Texte und lexikalische Übungen. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 1994 (red. i współaut.: Marian Szczodrowski, Józef Jarosz).
  • Von Artisten, Illusionisten, Kriminalisten und anderen falschen Freunden. Übungen und Texte zum Sprachenpaar Deutsch–Polnisch. Teil I. Buchstaben A–K. Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego, 1997 (red. i współaut.).
  • Von Piloten, Pionieren, Potentaten und anderen falschen Freunden. Übungen und Texte zum Sprachenpaar Deutsch–Polnisch. Teil II. Buchstaben L–Z. Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego, 1997 (współred. Krzysztof Nerlicki; współaut.).
  • Ein deutsch-polnisches Glossar zum Lehrbuch „Wirtschaftsdeutsch von A– Z”. Szczecin: Albatros, 1999 (współred. Sascha Feuchert).
  • Lehr- und Übungsbuch zur deutsch–polnischen und polnisch–deutschen Übersetzung. Szczecin: Giga, 2001 (współred.: Erwin Leibfried, Krzysztof Nerlicki, Sascha Feuchert; współaut.).

W sumie ok. 260 publikacji naukowych i dydaktycznych.

Księgi jubileuszowe

  • Jürgen Schiewe/Ryszard Lipczuk/Krzysztof Nerlicki/Werner Westphal: Kommunikation für Europa II. Sprache und Identität. Frankfurt a. M. etc.: Peter Lang, 2011 (ze wstępem: Ryszard Lipczuk zum 60. Geburtstag), 336 s. ISBN 978-3-631-58014-1.
  • Sprachkontakte und Lexikon. Festschrift zum 65. Geburtstag von Prof. Ryszard Lipczuk, red. Jolanta Mazurkiewicz-Sokołowska, Dorota Misiek, Werner Westphal. Hamburg: Verlag Dr. Kovač, 2013, 309 s. ISBN 978-3-8300-6896-9.
  • Docendo discimus – Wörter, Sätze, Grammatik – Professor Ryszard Lipczuk zum 70. Geburtstag gewidmet, red. Joanna Golonka, Barbara Komenda-Earle, Lech Zieliński. Hamburg: Verlag Dr. Kovač, 2019, 149 s. ISBN 978-3-339-11126-5.
  • Cogito ergo sum – Wortschatz, Kognition, Text. Professor Ryszard Lipczuk zum 70. Geburtstag gewidmet, red. Barbara Komenda-Earle, Krzysztof Nerlicki, Katarzyna Sztandarska, Monika Kasjanowicz-Szczepańska. Hamburg: Verlag Dr. Kovač, 2019, 419 s. ISBN 978-3-339-11128-9, ISSN 1865-8482.

Występował z referatami i wykładami gościnnymi w Tokio, Vancouver, Wiedniu, Graz, Angers, Sztokholmie, Gandawie, Lublanie, Aarhus oraz wielokrotnie w Niemczech (Greifswald, Rostock, Essen, Getynga, Giessen, Oldenburg, Kilonia, Hannover, Kassel, Berlin). Jest też autorem:

  • trzech reportaży: „Germanista w podróży” (1998), „Raport nie tylko z Monachium” (2001), „Sławni ludzie Trasy Romantycznej” (2011)
  • pięciu tomików rymowanek: „Rymowanki przeplatanki” (2004)[10], „Rymowanki rozmyślanki” (2009), „Limeryki i inne wybryki” (2018), „Wybryki rymowane nowe” (2019), „Rymy poważne i niepoważne” (2022)
  • artykułów w internetowym „Przeglądzie Dziennikarskim”.

Biogramy, m.in. w:

  • Who is Who in the World. Marquis (USA) XI, XII 1982, 1983;
  • Linguisten-Handbuch (red. Wilfried Kürschner). Bd. 1. Gunter Narr: Tübingen 1994. ISBN 3-8233-5000-5.
  • Polscy stypendyści Fundacji Alexandra von Humboldta. Almanach: Poznań 1998. ISBN 83-232-0904-9.
  • Who is Who w Polsce. Encyklopedia biograficzna z życiorysami znanych Polek i Polaków. Who is Who, Verlag für Personenenzyklopädien: Zug (Szwajcaria) 2003. ISBN 3-7290-0040-3.

oraz Czarniecczycy (red. Janusz Krzywicki). Chełm 2008. ISBN 978-83-60321-32-4; Złota Księga Nauk Humanistycznych. Helion: Gliwice 2013. ISBN 978-83-930922-8-4; Encyklopedia Szczecina. Wydanie jubileuszowe z okazji 70-lecia polskiego Szczecina. Szczecińskie Towarzystwo Kultury: Szczecin 2015. ISBN 978-83-942725-0-0; Księga Jubileuszowa Uniwersytetu Szczecińskiego 1985–2015. Volumina.pl: Szczecin 2015. ISBN 978-83-926326-5-8.

Nagrody i wyróżnienia

Inne zainteresowania: szachy, amatorskie fotografowanie, pisanie rymowanek. Wikipedysta[11][12][13][14].

Żonaty. Dwoje dorosłych dzieci, dwoje wnuków. Rodzice: Józefa i Bolesław byli rolnikami.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Prof. dr hab. Ryszard Lipczuk, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2017-10-12].
  2. 1 2 Prof. dr hab. Ryszard Lipczuk [online], Zakład Języka Niemieckiego US [dostęp 2017-10-12].
  3. ↑ Sabina Pańczak: Germanista z powołania. Sylwetka prof. Ryszarda Lipczuka, [w:] „Przegląd Uniwersytecki. Pismo Uniwersytetu Szczecińskiego” nr 4-6, 2002, s. 51–52.
  4. ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 stycznia 2002 r. nr 115-2-02 o nadaniu tytułu naukowego profesora (M.P. z 2002 r. Nr 12, poz. 207 (ISAP)).
  5. 1 2 3 Ryszard Lipczuk. Życiorys naukowy [online], lipczuk.univ.szczecin.pl [dostęp 2024-04-12].
  6. ↑ Instytut Filologii Germańskiej [online], lipczuk.univ.szczecin.pl [dostęp 2026-01-14] [zarchiwizowane z adresu 2023-06-07].
  7. ↑ Słowniki polsko-niemieckie i niemiecko-polskie. Historia i teraźniejszość (współaut. Agnieszka Frączek). Wołczkowo: Oficyna In Plus 2004. ISBN 83-89402-06-8.
  8. ↑ Niemiecko-Polski Słownik Frazeologizmów on-line [online], frazeologizmy.univ.szczecin.pl [dostęp 2023-02-10].
  9. ↑ studia_germanica_gedanensia-r2013-t29-s324-327.pdf
  10. ↑ Piotr Sulikowski: Zur interpretativen Tiefenstruktur eines literarischen Textes. Besprochen am Beispiel ausgewählter Gedichte aus dem Band 'Rymowanki przeplatanki', [w:] "Colloquia Germanica Stetinensia" 15, 2007, s. 85–96.
  11. ↑ Karol Czejarek, Rozmowa z wikipedystą – prof. zw. dr hab. Ryszardem Lipczukiem, [w:] Przegląd Dziennikarski [online], przegladdziennikarski.pl, 13 lipca 2023 [dostęp 2024-04-12].
  12. ↑ Karol Czejarek, Rozmowa z prof. hab. Ryszardem Lipczukiem o upadkach i wzlotach wikipedysty | Przegląd Dziennikarski [online], 31 grudnia 2024 [dostęp 2024-12-31] (pol.).
  13. ↑ O Wikipedii i językoznawstwie | Przegląd Dziennikarski [online], 23 czerwca 2025 [dostęp 2025-08-19].
  14. ↑ O niemieckich językoznawcach w polskojęzycznej Wikipedii | Przegląd Dziennikarski [online], 30 października 2025 [dostęp 2025-11-06].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.