Chwalebne kamienie
 Widok ogólny | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Miejscowość | |
| Miejsce |
okolice fortu VII |
Położenie na mapie Torunia  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego  | |
 53°02′09″N 18°34′12″E/53,035833 18,570000 | |
Chwalebne kamienie – pomnik w okolicach fortu VII w Toruniu, powstał w roku 1915 w celu zachowania w pamięci zagrożenia miasta w okresie I wojny światowej[1].
Pomnik ma formę 3,5-metrowej kolumny z granitowych kostek z 2,5 metrowej wysokości „czapą” z betonu. Na niej znajduje się napis w języku niemieckim Steine Rühmen czyli kamienie głoszące chwałę. 50-centymetrowe litery zaczynały się i kończyły wizerunkiem Krzyża Żelaznego i były pokryte żółtą farbą. Pomnik uzupełniony został dwoma murkami, a na ich obu końcach umieszczone zostały znicze na ogień. Całość dopełniały dwie zagłębione i obwiedzione kamieniami polnymi grządki kwiatowe[2][3].
Pomnik powstał z inicjatywy gen. von Ditfurtha – zastępcy komendanta Twierdzy Toruń[2][4]. Wykonawcami pomnika byli żołnierze rezerwy 1 Kompanii 5 Pułku Piechoty[2][5]. Pomnik został zbudowany najprawdopodobniej w październiku-listopadzie 1915 a uroczyste odsłonięcie odbyło się 18 grudnia tegoż roku[2]. „Pomnik ten zbudowany z mówiących kamieni – „Steine rühmen” – mówi napis – uwiecznić ma na stulecia, jeśli nie na tysiąclecia, czas wojny światowej, która raz także otoczyła mury Torunia”[2].
Wzniesienie pomnika można rozumieć jako podziękowanie za wojenne zwycięstwo dla wszystkich walczących żołnierzy niemieckich, którzy ochronili miasto od wojennych zniszczeń, a także dla bezpośrednich obrońców twierdzy toruńskiej w trudnych dniach sierpniowych 1914 roku. Przemawiający pod pomnikiem burmistrz Torunia Willy Stachowitz powiedział: „Niech te kamienie mówią i głoszą w następnych stuleciach chwałę: że czas był kiedyś ciężki i trudny, ale to był także czas wielkości, w którym nasz naród stał tak pewnie, jak teraz ten pomnik z granitu i cementu”[2].
Do momentu rozwiązania zagadki powstania pomnika w 2015 roku, był on jedną większych zagadek związanych z historią Torunia. Krążyło wiele hipotez dotyczących jego powstania, większość w formie legend miejskich. Wśród nich było: upamiętnienie budowniczych Twierdzy Toruń, upamiętnienie jeńców francuskich budujących twierdzę, upamiętnienie toruńskiego pilota, jaki zginął w tym miejscu w katastrofie swojego samolotu i był prywatną fundacją jego ojca[6][7].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Pomnik "Steine Rühmen" ("Chwalebne Kamienie"). Toruński Serwis Turystyczny, 2015-12-16. [dostęp 2025-06-08].
- 1 2 3 4 5 6 Magdalena Niedzielska: Kamienie pomnika, który przez wiele lat był tajemnicą, wreszcie przemówiły. nowosci.com.pl, 2015-12-12. [dostęp 2025-06-08].
- ↑ Ziółkiewicz i Paczuski 2002 ↓, s. 18.
- ↑ W artykule jest nieścisłość: generał Gustaf von Dickhuth-Harrach był gubernatorem toruńskiej twierdzy, a w momencie budowy i odsłonięcia pomnika był już dowódcą polowym na froncie wschodnim - najpierw dowódcą korpusu a następnie 87 Dywizji Piechoty (87. Infanterie-Division). Por. http://prussianmachine.com/aka/dickhuth.htm oraz https://de.wikipedia.org/wiki/Gustaf_von_Dickhuth-Harrach
- ↑ Być może wkradła się tu druga nieścisłość: w armii Cesarstwa Niemieckiego nie było pułku piechoty o numerze 5. Były Pułk Piechoty Gwardii i Pułk Grenadierów - ale oba stacjonowały poza Toruniem, i chociaż w pierwszej fazie wojny walczyły na froncie wschodnim, to w drugiej połowie 1915 roku były już na froncie zachodnim.
- ↑ Marek Nienartowicz: Monument może upamiętniać pilota. nowosci.com.pl, 2007-07-18. [dostęp 2024-02-14].
- ↑ Marek Nienartowicz: Zdjęcie może wiele wyjaśnić. nowosci.com.pl, 2007-07-20. [dostęp 2024-02-14].
Bibliografia
- Antoni Ziółkiewicz, Adam Paczuski: Pomniki Torunia. Toruń: Wydawnictwo Regionalnego Ośrodka Studiów i Ochrony Środowiska Kulturalnego w Toruniu, 2002. ISBN 83-87768-85-5.
