Cierniówka
| Curruca communis[1] | |||
| (Latham, 1787) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
cierniówka | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Podgatunki | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 w sezonie lęgowym przeloty zimowiska | |||
Cierniówka[4], pokrzewka cierniówka (Curruca communis) – gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny pokrzewek (Sylviidae). Zamieszkuje Eurazję i północną Afrykę, zimuje w Afryce Subsaharyjskiej. Nie jest zagrożony.
Systematyka
Gatunek ten zwykle zaliczany jest do rodzaju Curruca[4][5][6][7][8], choć czasem bywa wydzielany do Melizophilus[9], a dawniej często zaliczano go do Sylvia[2][3]. Wyróżniono 4 podgatunki Curruca communis[2][5]:
- Curruca communis communis (Latham, 1787) – cierniówka, cierniówka zwyczajna[4] – Europa do północnej Turcji i północna Afryka.
- Curruca communis volgensis (Domaniewski, 1915) – południowo-wschodnia część europejskiej części Rosji, zachodnia Syberia i północny Kazachstan.
- Curruca communis icterops (Ménétries, 1832) – cierniówka wschodnia[4] – środkowa Turcja do północnego Iranu i Turkmenistanu.
- Curruca communis rubicola (Stresemann, 1928) – góry środkowej Azji.
Występowanie
Zamieszkuje niemal całą Europę (poza północną częścią Półwyspu Skandynawskiego i północną Rosją), północne wybrzeże Afryki, kraje Lewantu, obszar od Azji Mniejszej po Azję Środkową i południowo-zachodnią Syberię. Przeloty w kwietniu–maju i sierpniu–wrześniu. Zimuje w Afryce Subsaharyjskiej[2], zatem pokonuje duże odległości, by tam dotrzeć.
W Polsce liczny ptak lęgowy. Według szacunków Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych, w latach 2013–2018 krajowa populacja cierniówki liczyła 2 300 000 – 2 668 000 par lęgowych[10]. Spotykana na całym Niżu Polskim, zwłaszcza we wschodniej części, a w górach do 1400 m n.p.m. Liczne populacje notuje się na przedmieściach miast, np. w Warszawie oszacowano 2000 par lęgowych, a w Gliwicach ponad 400 (2010)[11]. Zwłaszcza w czasie przelotów może być zaobserwowana w każdym miejscu kraju. Ostatnie osobniki widziano na przełomie września i października, jednak nie wykazano prób zimowania cierniówki w Polsce.
Charakterystyka
Cechy gatunku
Cierniówka to mały ptak o wysmukłej sylwetce. Jest mniejsza i delikatniejsza od wróbla. Ubarwienie dość jasne – u obu płci wierzch ciała rudoszary, skrzydła wyraźnie rdzawe na obrzeżeniach (na lotkach drugorzędowych i pokrywach skrzydłowych). Ogon ciemnobrązowy, długi z białymi brzegami. Spód ciała białawy z szarym lub różowym nalotem na piersi. U samca głowa i kark wyraźnie szare, a podgardle czysto białe, szarobrązowy grzbiet; u samicy głowa brązowawa, a podgardle nie tak jasne jak u samca. Nogi mogą mieć barwę od żółtawego do brązowego. Samica i samiec są tej samej wielkości. Lot nie jest charakterystyczny.
Cierniówkę od podobnej piegży można odróżnić po rdzawym odcieniu skrzydeł i jasnych, płowożółtych nogach, a nie ciemnych, jak u piegży[12].
Śpiew
Odgłosy wydawane przez cierniówkę
Łatwo rozróżnia się piegżę i cierniówkę na podstawie śpiewu. Na melodię składa się szereg krótkich, szybko powtarzanych fraz, a finał wieńczy głośniejszy, wyższy ton. Samiec wykonuje ją z różnych miejsc, które są dogodne do obserwacji otoczenia. W czasie śpiewania może na chwilę wznosić się w powietrze z drzewa, po czym opadać z powrotem w zarośla.
Wymiary średnie
Długość czaszki, w tym dzioba: 28–31 mm, długość dzioba: 12–14 mm[13].
Biotop
Wśród pokrzewek wykazuje najmniejsze wymagania co do siedlisk. Zamieszkuje śródpolne zarośla, nawet bardzo niskie gęste kępy krzewów lub bylin na nasłonecznionych stanowiskach. Sprawia to, że trudno zobaczyć tego ptaka. Jako jedyna z pokrzewek zasiedla tereny bezdrzewne w krajobrazie rolniczym i łąkowym. Często pojawia się na obrzeżach miast i terenach ruderalnych, skrajach lasów, zrębach, ogrodach, wrzosowiskach, sadach, parkach, kępach krzewów przy drogach i nad strumieniami, łąkach, miedzach, rowach i polach. Nie zamieszkuje zwartych zarośli i lasów. Widuje się ją też w piętrze kosodrzewiny.
Okres lęgowy
Toki
Gatunek monogamiczny. Z zimowisk wraca w kwietniu i maju. Lęgi przypadają zatem na okres od maja do lipca. Cierniówki wyprowadzają je dwa razy w ciągu roku – pierwszy przeważnie w maju i czerwcu, a drugi od czerwca do lipca. Samce wykonują krótkie loty tokowe, podobnie nieco do wykonania świergotków. Śpiewając, wznosi się z wierzchołka krzaku. Leci po skosie ku górze, po czym pod podobnym kątem powoli zlatuje wolno w dół. Ląduje na eksponowanych wierzchołkach roślin.
Gniazdo
Luźna konstrukcja z suchych źdźbeł trawy i liści, tuż nad ziemią, w środku gęstego krzewu. Często przerasta je roślinność zielna. Poza tym pokryte bywa kokonami owadów. Budują je oboje rodzice.
Jaja
W ciągu roku wyprowadza jeden lub dwa lęgi, składając w maju lub czerwcu od 4 do 6 zielonkawych jaj z gęstym brązowym lub szarym nakrapianiem na skorupce.
Wysiadywanie i pisklęta
Jaja wysiadywane są od zniesienia pierwszego jaja przez okres około 12–13 dni przez obydwoje rodziców. Często zdarza się im wysiadywać pisklę kukułki. Pisklęta, gniazdowniki, opuszczają gniazdo po około 14 dniach. Karmione są przez matkę i ojca. Wnętrza ich paszcz są brudnoczerwone z żółtymi brzegami. Na języku widać dwie owalne, ciemnoszare plamy o niewyraźnych granicach.
Pożywienie
Owady i inne bezkręgowce, a późnym latem i jesienią w trakcie migracji również i owoce.
Status zagrożenia i ochrona
IUCN uznaje cierniówkę za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, wstępnie obliczona na podstawie szacunków organizacji BirdLife International dla Europy i całej Turcji z 2021 roku, mieści się w przedziale 60,3–91,1 milionów dorosłych osobników. Trend liczebności populacji uznawany jest za wzrostowy[3].
Na terenie Polski cierniówka jest objęta ścisłą ochroną gatunkową[14]. Na Czerwonej liście ptaków Polski została sklasyfikowana jako gatunek najmniejszej troski (LC)[15].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Curruca communis, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2026-05-25] (ang.).
- 1 2 3 4 5 Aymí, R. & Gargallo, G.: Greater Whitethroat (Sylvia communis). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [zarchiwizowane z tego adresu (12 maja 2016)].
- 1 2 3 BirdLife International, Curruca communis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2025-2 [dostęp 2026-05-25] (ang.).
- 1 2 3 4 P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Sylviidae Leach, 1819 - pokrzewki - Sylvia warblers (wersja: 2024-06-23). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-05-25].
- 1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-05-25] (ang.).
- ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025, 2025, DOI: 10.2173/avilist.v2025 (ang.).
- ↑ Clements i inni, The eBird/Clements Checklist of Birds of the World: v2025 [online], 2025 [dostęp 2026-05-25] (ang.).
- ↑ HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2026-05-25].
- ↑ J. Boyd III: Sylviidae: Sylviid Warblers. [w:] Taxonomy in Flux Checklist 3.50 [on-line]. John Boyd’s Home Page. [dostęp 2026-05-25]. (ang.).
- ↑ Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L.. Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej w Polsce w latach 2013–2018: stan, zmiany, zagrożenia. „Biuletyn Monitoringu Przyrody”. 20, s. 1–80, 2019.
- ↑ Marcin Karetta: Atlas ptaków. Pascal, 2010. ISBN 978-83-7513-655-5.
- 1 2 John Gooders: Ptaki Polski i Europy. Wrocław: Larousse, 2003, s. 256. ISBN 83-89181-51-7.
- ↑ Roy Brown, John Ferguson, Michael Lawrence, David Lees: Tropy i ślady ptaków. Muza SA, 2006, s. 279. ISBN 83-7319-860-1.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 2183 (ISAP)).
- ↑ Wilk T., Chodkiewicz T., Sikora A., Chylarecki P., Kuczyński L.: Czerwona lista ptaków Polski. OTOP, Marki, 2020.
Bibliografia
- Karel Štastný: Ptaki śpiewające. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, 1993. ISBN 83-70663-80-X.
- Klaus Richarz: Ptaki – Przewodnik. Warszawa: Muza, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i materiały multimedialne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).