Cobra Verde

Cobra Verde – niemiecki dramat przygodowy z 1987 roku w reżyserii Wernera Herzoga, wyprodukowany przez Werner Herzog Filmproduktion we współpracy z telewizją ZDF. Adaptacja powieści angielskiego reportera Bruce'a Chatwina zatytułowanej Wicekról Ouidah^[1]. Film kosztował ok. 800 tys. marek i miał światową premierę w Monachium 3 grudnia 1987 roku^[2].

Obraz ma formę ballady, opowiadanej przez starego mężczyznę pojawiającego się w scenie otwierającej film. Początkowa sekwencja przedstawia bezkresne, spalone słońcem krajobrazy Brazylii. Towarzyszy temu tekst opowiadający o śmierci matki tytułowego bohatera, Francisco Manoela da Silvy (Klaus Kinski). Następnie w krótkich sekwencjach dowiadujemy się, że Manoel, mimo ciężkiej pracy, jaką wykonywał, nie otrzyma za nią zapłaty. Dlatego właśnie postanawia zabić swego przełożonego. Od tego momentu staje się wyjętym spod prawa postrachem miasta. Gdy zjawia się na rynku, ksiądz każe wprowadzić trumnę z powrotem do kościoła, a ludzie uciekają przed nim w popłochu. Jedynymi osobami, które się go nie boją są: garbaty karzeł (właściciel karczmy, to on opowiada Francisco historię śniegu, znajdującego się na księżycu) oraz młoda dziewczyna, której bandyta wyznaje, że tęskni do „innych światów”.

Pewnego dnia, podczas targu niewolników, Manoel poznaje bogatego plantatora, Don Octavio Coutinho (José Lewgoy), który oferuje mu pracę na kierowniczym stanowisku w swej posiadłości. Francisco się zgadza. Mimo że nie okazuje się być złym pracownikiem, Don Octavio chce się go pozbyć. Powodem jego złości jest fakt, że wszystkie jego córki są w ciąży z da Silvą. Coutinho wraz ze swoimi współpracownikami układa plan, mający na celu wysłanie tytułowego bohatera do zachodniej Afryki, do Ghany. Miałby się tam zająć handlem niewolnikami. Cobra Verde przyjmuje propozycję, nie wiedząc, że obejmie zrujnowane posiadłości na skraju bankructwa, i że będzie musiał zmagać się z nieprzyjaznymi mu czarnoskórymi tubylcami.

Francisco poznaje na miejscu Euclidesa (King Ampaw), który staje się jego bliskim współpracownikiem, oraz skorumpowanego misjonarza Bernabé (Peter Berling). Manoelowi udaje się w ciągu kilku tygodni, przy pomocy setek niewolników, odnowić zniszczony pałac i rozpocząć z sukcesem planowaną działalność. W międzyczasie okazuje się, że Cobra Verde będzie musiał walczyć o wpływy i niewolników z królem Bossa Ahadee (Jego Wysokość Nana agyefi Kwame II Nsein). Gdy czarni mężczyźni okazują się za słabi, da Silva trenuje oddziały amazonek. Mimo niezwykłej odwagi, Verde zostaje oszukany przez młodego czarnoskórego księcia i traci cały majątek. Na domiar złego dociera do niego wiadomość, że wyszedł międzynarodowy dekret o zniesieniu niewolnictwa. Cobra udaje się nad brzeg morza, gdzie próbuje wypłynąć na wody starą łodzią. Przygląda się temu jedynie upośledzony mężczyzna. Wcześniej – w akcie podziwu – Euclides ostatni raz salutuje swemu panu^[1].

Ścieżkę dźwiękową do filmu, powierzył Herzog grupie Popol Vuh, odpowiedzialnej za oprawę muzyczną do jego wcześniejszych filmów z Aguirre... i Szklanym sercem na czele. Soundtrack otrzymał w polskim magazynie muzycznym Teraz rock notę czterech gwiazdek na pięć możliwych. Michał Greupner, pisał o płycie: „W filmie tradycyjnie użyto utworów znanych z wcześniejszych płyt: początkowym napisom towarzyszy Grab der Mutter czyli Song Of Earth, zaś w scenie powitania da Silvy z morzem – Sieh nicht überm Meer ist's – brzmi Lass los. Przewijające się mroczne motywy smyczkowe to kompozycje Floriana Fricke na synclavier”. Wiersz pojawiający się przed czołówką filmu został napisany przez Floriana Fricke, lidera zespołu Popol Vuh^[6].

Grażyna Stachówna, w swoim tekście poświęconym współpracy między Kinskim a Herzogiem pisze: „W roli Cobry Verde [Kinski] naprawdę jest młody i piękny, przyciąga wzrok widza jak cenny klejnot odbijający się od tła. A przecież Herzog zbudował mu tło olśniewające – Afrykę z bujną roślinnością, setkami czarnych statystów, królem plemiennym i jego dworem, nagimi tancerkami, malowniczymi obrzędami. I podobnie jak w Fitzcarraldo pejzaż, Murzyni i rozbudowana inscenizacja zaczynają przytłaczać aktora. Inteligentny i wszechwładny reżyser już wie, jak poskromić swe szalone medium, czyni je po prostu elementem widowiska – jednym z wielu. Chytrze, nieprawdaż?”^[7] .

• Hellmuth Karasek. Die Kriechspur des Herrenmenschen. „Der Spiegel”. 49, s. 235–238, 1987-11-29. Hamburg: Spiegel-Gruppe. ISSN 0038-7452. [dostęp 2022-10-02]. (niem.). 
• Grażyna Stachówna: Werner Herzog, monografia. Kraków: Wydawnictwo Secesja oraz Goethe Institut, 1994. ISBN 83-860077-79-4. (pol.).

• Cobra Verde w bazie IMDb (ang.)
• Cobra Verde w bazie Filmweb
• Cobra Verde w Internetowej Bazie Filmowej (fdb.pl)