Cyberchondria

Cyberchondria

Nadmierne przeglądanie (scrollowanie) mediów społeczniościowych może prowadzić do cyberchondrii
Specjalizacja	Psychiatria, psychologia
Objawy	nadmierne poszukiwanie informacji medycznych w internecie i przeświadczenie o własnej (ciężkiej) chorobie bez obiektywnych przesłanek
Powikłania	wzrost lęku, stresu
Leczenie	psychoterapia

Cyberchondria – nieuzasadnione, wzmożone martwienie się objawami chorobowymi, spowodowane przeglądaniem wyników wyszukiwania lub piśmiennictwa w internecie^[1]. Termin cyberchondria jest neologizmem pochodzącym od terminów cyber- i hipochondria.

Wyszukiwanie informacji medycznych w internecie może przynosić korzyści, edukując społeczeństwo na temat natury chorób, ich przyczyn oraz metod zapobiegania i leczenia, co często prowadzi do poczucia większej kontroli nad własnym zdrowiem. W badaniu z 2008 badacze stwierdzili, że osoby korzystające z internetu w celach zdrowotnych czują się bardziej kompetentne i mają większe poczucie kontroli nad sytuacją^[2]. Ponadto korzystanie z internetu w celach zdrowotnych wydaje się umożliwiać pacjentom odgrywanie bardziej aktywnej roli w relacjach pacjent–lekarz^[3]. Jednocześnie jednak dostęp do takich treści może wywoływać silną niepewność i lęk, gdy niewykształcony medycznie użytkownik dotrze do informacji na temat diagnostyki różnicowej – wiele objawów może być zarówno symptomem choroby niegroźnej czy błahej, jak i rzadkiej, ale potencjalnie śmiertelnej^[4].

Termin cyberchondria został wprowadzony przez dziennikarzy, nie medyków, stąd zdefiniowanie cyberchondrii jest trudne^[3]. Istnieją dwie koncepcje tego, co może obejmować ten termin. Pierwsza koncepcja podkreśla ścisły związek z lękiem o zdrowie i opisuje cyberchondrię jako nadmierne lub powtarzalne wyszukiwanie informacji medycznych w internecie, które powoduje jeszcze większe narastanie lęku bądź stresu. Drugie, szersze podejście traktuje ją natomiast jako wielowymiarowy syndrom o charakterze lękowo-kompulsywnym. Obejmuje on czasochłonne, samodzielne poszukiwanie informacji w wyszukiwarkach, którym towarzyszą negatywne emocje, powodujące zaniedbywanie innych czynności, oraz częste wizyty u lekarza w poszukiwaniu uspokojenia^[5].

W 2013 zaproponowano cztery objawy osiowe cyberchondrii^[4][6]:

• nadmiar
• kompulsywność
• niepokój
• usilne dążenie do potwierdzenia własnych przemyśleń poza internetem

W patogenezie lęku związanego z cyberchondrią pojawia się koncepcja błędnego koła, która polega na tym, że lęk i niepewność wywołują kompulsywne poszukiwanie informacji w internecie, zaś niepokojące informacje odszukane podczas tego procesu prowadzą do narastania lęku, co z kolei znów wzmaga kompulsywne przeglądanie internetu. Proces ten ciężko zatrzymać^[7]. Cyberchondrię trudno jest przerwać między innymi dlatego, że każde kolejne wyszukiwanie informacji o objawach przynosi krótkotrwałą ulgę i na chwilę zmniejsza lęk, co z czasem sprawia, że takie zachowanie staje się nawykiem trudnym do przezwyciężenia^[8].

Wśród czynników zostrzających lęk wyróżnia się nadmiar informacji, brak definitywnej odpowiedzi na pytania oraz wiele wątpliwej wiarygodności źródeł informacji dostępnych online^[5].

Cyberchondria jest więc nieadaptacyjną strategią radzenia sobie z lękiem o zdrowie, która zamiast pomagać, pogarsza i utrwala problem^[5].

Cyberchondria łączy w sobie cechy zaburzeń lękowych i obsesyjno-kompulsyjnych z patologicznym korzystaniem z internetu, co czyni ją charakterystycznym dla ery cyfrowej, wieloobjawowym zaburzeniem psychopatologicznym^[9]. W jednej z prac naukowych przeanalizowano definicje cyberchondrii występujące w różnych publikacjach i stwierdzono, że najczęściej wspominano w nich o „wzroście lęku” (w 89,8% artykułów), a w dalszej kolejności o „zachowaniu kompulsywnym lub powtarzalnym” (66,1%)^[8]. Wykazano, że osoby doświadczające objawów cyberchondrii częściej niż pozostałe osoby doświadczają uciążliwych objawów ze spektrum zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych^[3].

Osoby dotknięte problemem cyberchondrii rzadko szukają pomocy bezpośrednio z jej powodu^[10].

Leczenie może obejmować psychoterapię poznawczo-behawioralną^[3][11]. Podstawą terapii jest, we współpracy z psychoterapeutą, odkrycie co wywołało lawinę nadmiernego korzystania z internetu, jakie są tego konsekwencje oraz dlaczego zachowanie to utrzymuje się pomimo ewidentnie negatywnych skutków. Cele terapeutyczne obejmują redukcję lęku o zdrowie, objawów obsesyjno-kompulsyjnych, nietolerancji niepewności, poszukiwania uspokojenia oraz poprawę radzenia sobie z nadmiarem sprzecznych informacji dostępnych online^[10].

Termin powstał prawdopodobnie jeszcze w XX wieku, gdy internet dopiero zaczynał być szeroko używany przez społeczeństwo. Istnieją pewne kontrowersje co do tego, gdzie termin ten pojawił się po raz pierwszy i komu można go przypisać: głównymi kandydatami są artykuł w The Wall Street Journal z 1999 roku oraz artykuł z 2001 roku opublikowany w The Independent^[5].

Wiele prac podkreśla wzrost występowania cyberchondrii na początku pandemii COVID-19, co też doprowadziło do wzrostu zainteresowania badaczy tym zjawiskiem^[4][5][12]. Pojawiło się w literaturze naukowej również stwierdzenie, że cyberchondria jest "objawem ubocznym" pandemii^[5].

Przyczyn wzrostu zjawiska poszukuje się w tym, że pandemia wywołała powszechny lęk o zdrowie, strach przed zakażeniem, śmiercią oraz przekazywaniem wirusa innym^[13]. Lęk w początkowym okresie był potęgowany przez brak skutecznego leczenia i nieprzewidywalność przebiegu pandemii. Dodatkowe czynniki, takie jak izolacja społeczna, brak rzetelnych informacji i problemy ekonomiczne, nasiliły stres oraz objawy lękowe w społeczeństwie, co skłoniło wiele osób do intensywnego wyszukiwania informacji medycznych w internecie, prowadząc do wzrostu cyberchondrii^[13]. Spadek zaufania do instytucji publicznych w czasie pandemii sprawił, że ludzie uwierzyli, że informacje o COVID-19 pochodzące z alternatywnych źródeł internetowych, takich jak media społecznościowe, są co najmniej równie wiarygodne, jak te oficjalne^[13]. Według badań cyberchondria była częstsza wśród osób, które wykorzystywały media społecznościowe jako główne źródło informacji o COVID-19^[5].

• Zespół studenta medycyny