Cyfry arabskie

Arabskie i europejskie cyfry na znaku drogowym w Abu Zabi

Cyfry arabskie, właściwie europeizowane cyfry hinduskie – cyfry stosowane obecnie powszechnie na całym świecie do zapisywania liczb. Są to kolejno znaki: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 oraz 9 i pierwotnie służyły do zapisu liczb w systemie dziesiętnym. Obecnie wykorzystywane również w pozostałych systemach (na przykład w szesnastkowym, przy czym cyfry większe od 9 symbolizowane są kolejnymi literami alfabetu łacińskiego). 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 100 1000 2000 3000 g1 G64 TREE(3) SSCG(3) Infinity Absolutna-Nieskończoność

Cyfry i dziesiętny system pozycyjny pochodzą z Indii[1][2], które około VII wieku najechali Arabowie. Uczeni arabscy wraz z poznaniem sanskrytu uzyskali dostęp do tej wiedzy. Cyfry weszły do powszechnego użytku, a ich propagatorem był perski matematyk Muhammad ibn Musa al-Chuwarizmi[3], który zastosował je do badań nad algebrą i trygonometrią. W średniowieczu cyfry arabskie z systemem dziesiętnym rozprzestrzenili na zachód Arabowie[2] (stąd ich przyjęta w Europie nazwa), a ich propagatorem w Europie był włoski matematyk Fibonacci[4].

W systemie dziesiętnym wartość cyfry zależy od jej miejsca w szeregu. Zaczynając od prawej strony, pierwsze miejsce zajmują jednostki i przesuwając się w lewo, drugie miejsce zajmują dziesiątki, trzecie setki itd. Dodatkowo wprowadzono do niego wartość zerową, której nie było w poprzednich systemach[5].

Cyfry współcześnie używane w krajach arabskich znacznie różnią się od nam znanych, dostosowanych do alfabetu łacińskiego, współczesnych cyfr arabskich i są to, kolejno, znaki: ‏٠ ١ ٢ ٣ ٤ ٥ ٦ ٧ ٨ ٩‎. Liczby za pomocą tych cyfr zapisywane są tak samo jak w systemie europejskim – czyli jedności po prawej.

Etniczne warianty dziesiętnych cyfr arabsko-indyjskich

standardowe europejskie 0123456789
arabskie ٠١٢٣٤٥٦٧٨٩
wschodnio-arabskie ۰۱۲۳۴۵۶۷۸۹
dewanagari ०१२३४५६७८९
bengalskie ০১২৩৪৫৬৭৮৯
gurmukhi ੦੧੨੩੪੫੬੭੮੯
gudżarati ૦૧૨૩૪૫૬૭૮૯
orija ୦୧୨୩୪୫୬୭୮୯
tamilskie ௦௧௨௩௪௫௬௭௮௯
telugu ౦౧౨౩౪౫౬౭౮౯
kannada ೦೧೨೩೪೫೬೭೮೯
malajalam ൦൧൨൩൪൫൬൭൮൯
tajskie ๐๑๒๓๔๕๖๗๘๙
laotańskie ໐໑໒໓໔໕໖໗໘໙
tybetańskie ༠༡༢༣༤༥༦༧༨༩
birmańskie ၀၁၂၃၄၅၆၇၈၉
khmerskie ០១២៣៤៥៦៧៨៩
mongolskie ᠐᠑᠒᠓᠔᠕᠖᠗᠘᠙
limbu ᥆᥇᥈᥉᥊᥋᥌᥍᥎᥏
nowe pismo tai lue ᧐᧑᧒᧓᧔᧕᧖᧗᧘᧙

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ cyfry arabskie, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2026-02-02].
  2. 1 2 Owen Gingerich, Astronomia islamu (I), „Urania” (8), sierpień 1989, s. 228.
  3. ↑ Stanisław R. Brzostkewicz, Od Talesa do Kopernika, „Urania” (10), 1993, s. 271.
  4. ↑ Rafał Maciąg, Deus ex machina: Nowe media i ich projekt poznawczy, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2012, s. 152, ISBN 978-83-233-3375-3.
  5. ↑ Stephen L. Sass, Materia cywilizacji. Od kamienia i gliny po krzem, Warszawa: Świat książki, 2000, s. 134-135, ISBN 83-7227-458-4.