Czarna mafia

Przymiotnik „czarna” w „czarnej mafii” pochodzi od koloru sutann księży[1]

Czarna mafia – pogardliwe, antyklerykalne określenie na rzymskokatolicki stan duchowny w Polsce, mające przedstawić Kościół jako instytucję moralnie zepsutą, działającą jak mafia, którą interesuje wyłącznie władza i pieniądze. Tym samym wszelkie pozytywne, oficjalnie głoszone przez kler pobudki i cnoty, mają nie mieć odzwierciedlenia w codziennym funkcjonowaniu Kościoła[2][3][4][5]. Uprzywilejowana pozycja katolickich duchownych w społeczeństwie ma wynikać zarówno z historycznego powiązania katolicyzmu z polską tożsamością narodową jak i z roli, jaką Kościół katolicki odegrał w trakcie transformacji ustrojowej (stąd też przyrównuje się „czarną mafię” do „czerwonej mafii”, tj. PZPR)[6].

Historia

Współcześnie termin „czarna mafia” miał powstać jako modyfikacja pojęcia „czerwona mafia” z okresu PRL-u, odnoszącego się do wysoko postawionych członków PZPR-u, którzy przez powiązania partyjne mieli dorobić się majątku i wpływów[3]. Historycznie jednak zdarzało się, że określenie „czarna mafia” używane było również w okresie zaborów i międzywojnia przez ludowców w odniesieniu do klerykałów sprzymierzających się z ziemiaństwem[7][8]. „Czarną mafię” można było również napotkać w prasie sanacyjnej, także w formie łączonej z posiadaczami ziemskimi (reakcja)[9].

W kulturze

Przypisy

  1. ↑ Władysław Chłopickia, Liisi Laineste, Żartobliwe metafory jako sposoby złagodzenia mowy nienawiści w dyskursie religijnym [online], Repozytorium Cyfrowe Instytutów Naukowych, 2025, s. 150 [dostęp 2026-03-07] (pol.).
  2. ↑ Beata Nowakowska, Nowe połączenia wyrazowe we współczesnej polszczyźnie, Repozytorium Cyfrowe Instytutów Naukowych, Kraków 2005, s. 92 [dostęp 2026-03-07] (pol.).
  3. 1 2 Martyna Awier, A cognitive and corpus-based study of the connotative potential of the adjectives czerwony ‘red’ and czarny ‘black’ in modern Polish political discourse [online], Central and Eastern European Online Library, 2021, s. 12-13 [dostęp 2026-03-07] (ang.).
  4. ↑ Dawid Myśliwiec, KLER. Smarzowski kontra Kościół [online], bobrzanie.pl - to co istotne w Bolcu, Bolesławiec, informacje, blogi, sport, rozrywka, humor, imprezy, wideo, 29 września 2018 [dostęp 2026-03-07].
  5. ↑ Michał Wojtas, Czarna mafia [online], My Favourite Polish Idioms, 18 kwietnia 2020 [dostęp 2026-03-08] (ang.).
  6. ↑ Grupa Wirtualna Polska, Smarzowski: "Mój film opowiada o ciemnych stronach Kościoła" [online], WP Magazyn, 27 września 2018 [dostęp 2026-03-07].
  7. ↑ Nowy bezczelny zamach „jaśnie wielmożnych" na prawa ludu! / Spółka: Götz, Tertil i Wiśniewski., [w:] Maciej Czuła [Red.], Lud Polski : tygodnik poświęcony sprawom ludu polskiego. R.3, nr 10, Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa, 1922 [dostęp 2026-03-08] (pol.).
  8. ↑ C. K. SKOLNY POSIEPAKA. Nad wyraz oburzające postępowanie inspektora szkolnego, [w:] Józef Gutowski [Red.], Szkolnictwo : organ nauczycieli ludowych, nr 30, Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa, 25 października 1905, s. 220-221 [dostęp 2026-03-08] (pol.).
  9. ↑ Kupiectwu polskiemu pod rozwagę., [w:] A. H., Ster Zagłębia : organ Klubu Polityczno-Społecznego im. J. Piłsudskiego. 1926, nr 8, Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa, 22 sierpnia 1926 [dostęp 2026-03-08] (pol.).
  10. ↑ T.Love, King [online], Genius, 1992 [dostęp 2026-03-07] (pol.).
  11. ↑ Andrzej Pilipiuk, Kroniki Jakuba Wędrowycza [online], Google Książki, 2001 [dostęp 2026-03-07] (pol.).