Czarniak duży

Czarniak duży
	Megalampitta gigantea
	(Rothschild, 1899)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	czarniaki
Rodzaj	Megalampitta; Schodde & Christidis, 2014
Gatunek	czarniak duży
Synonimy
	Mellopitta gigantea Rothschild, 1899; Melampitta gigantea (Rothschild, 1899);
	Mellopitta gigantea Rothschild, 1899; Melampitta gigantea (Rothschild, 1899);
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski

Czarniak duży^[5] (Megalampitta gigantea) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny czarniaków (Melampittidae); jedyny przedstawiciel rodzaju Megalampitta. Endemit Nowej Gwinei. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Systematyka

Gatunek ten opisał w 1899 roku baron Walter Rothschild, nadając mu nazwę Mellopitta gigantea. Miejsce typowe to góra Moari (góry Arfak na Nowej Gwinei)^[3]^[6]. Holotyp odłowiono w styczniu 1899 roku na wysokości około 3000 stóp (tj. około 914 m) n.p.m.^[6] Później gatunek razem z czarniakiem małym umieszczany był w rodzaju Melampitta. Pokrewieństwo tych dwóch gatunków z innymi ptakami przez wiele lat było słabo poznane, stąd różni autorzy umieszczali je w różnych rodzinach, np. w tymaliowatych czy cudowronkach. W 2014 roku Schodde i Christidis na podstawie badań genetycznych i różnic w morfologii i zachowaniu utworzyli dla nich nową rodzinę czarniaków (Melampittidae), zaś czarniaka dużego wydzielili do osobnego, monotypowego rodzaju Megalampitta^[2]. Nie wyróżnia się podgatunków^[7]^[8].

Morfologia

Długość ciała 29 cm; masa ciała 205 g. Obie płcie są do siebie podobne. Upierzenie ciała jest całkowicie czarne lub z różną ilością koloru rudobrązowego na głowie, różnych częściach wierzchniej i spodniej części ciała. Tęczówka jest ciemnobrązowa, a dziób i nogi czarne^[8]. Niektóre części ciała ptaka (np. skóra, pióra) prawdopodobnie są trujące^[9].

Zasięg występowania

Zamieszkuje endemicznie Nową Gwineę, zarówno część wyspy należącą do Indonezji, jak i Papui-Nowej Gwinei^[4]. Znane miejsca występowania gatunku znajdują się na półwyspach Ptasia Głowa i Bomberai, na południowych stokach Gór Śnieżnych (zachodnia część wyspy), w górach Torricelli (na północy Nowej Gwinei) oraz na południowo-wschodnim krańcu wyspy^[4]^[8].

Ekologia i zachowanie

Jego siedliskiem naturalnym są lasy tropikalne i subtropikalne. Występuje w przedziale wysokości 650–1400 m n.p.m.^[4] Można go często spotkać na obszarach krasowych, gdzie gniazduje^[10]. Większość czasu spędza na ziemi i nie potrafi latać na długie dystanse^[10].

Status zagrożenia

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) czarniak duży jest klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC, ang. Least Concern). Liczebność populacji nie została oszacowana, ale gatunek ten wydaje się rzadki i bardzo lokalny, choć pozorna rzadkość może wynikać z faktu, że preferuje obszary krasowe, których zwykle unikają badacze terenowi. Trend liczebności populacji uznawany jest prawdopodobnie spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie zasięgu występowania^[4].

Przypisy

↑ Megalampitta gigantea, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 RichardR. Schodde RichardR., LesL. Christidis LesL., Relicts from Tertiary Australasia: undescribed families and subfamilies of songbirds (Passeriformes) and their zoogeographic signal, „Zootaxa”, 3786 (5), 2014, DOI: 10.11646/zootaxa.3786.5.1, ISSN 1175-5334 (ang.).
1 2 3 D.D. Lepage D.D., Greater Melampitta Megalampitta gigantea, [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-01-29] (ang.).
1 2 3 4 5 BirdLife International, Megalampitta gigantea, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2025-2 [dostęp 2026-01-29] (ang.).
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Melampittidae Schodde & Christidis, 2014 – czarniaki – Melampittas (wersja: 2024-06-09). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-01-29].
1 2 W.W. Rothschild W.W., Ein neuer interessanter Vogel aus Neuguinea, „Ornithologische Monatsberichte”, 7 (9), Berlin 1899, s. 137 (niem.).
↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online] [dostęp 2026-01-29] (ang.).
1 2 3 W.E. Boles: Greater Melampitta (Megalampitta gigantea), version 1.1. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2023. [dostęp 2026-01-29]. (ang.).
↑ Clifford B.C.B. Frith Clifford B.C.B., Bruce M.B.M. Beehler Bruce M.B.M., The Birds of Paradise, Oxford University Press, 1998, ISBN 978-0-19-854853-9 (ang.).
1 2 Ingo A.I.A. Müller Ingo A.I.A. i inni, Species-specific dynamics may cause deviations from general biogeographical predictions – evidence from a population genomics study of a New Guinean endemic passerine bird family (Melampittidae), „PLoS ONE”, 19 (5), e0293715, 2024, DOI: 10.1371/journal.pone.0293715 (ang.).

Linki zewnętrzne

Zdjęcia, nagrania głosów i krótki film. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] Megalampitta gigantea, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[schodde-2] 1 2 RichardR. Schodde RichardR., LesL. Christidis LesL., Relicts from Tertiary Australasia: undescribed families and subfamilies of songbirds (Passeriformes) and their zoogeographic signal, „Zootaxa”, 3786 (5), 2014, DOI: 10.11646/zootaxa.3786.5.1, ISSN 1175-5334 (ang.).

[avibase-3] 1 2 3 D.D. Lepage D.D., Greater Melampitta Megalampitta gigantea, [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-01-29] (ang.).

[iucn-4] 1 2 3 4 5 BirdLife International, Megalampitta gigantea, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2025-2 [dostęp 2026-01-29] (ang.).

[mk-5] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Melampittidae Schodde & Christidis, 2014 – czarniaki – Melampittas (wersja: 2024-06-09). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-01-29].

[oryg-6] 1 2 W.W. Rothschild W.W., Ein neuer interessanter Vogel aus Neuguinea, „Ornithologische Monatsberichte”, 7 (9), Berlin 1899, s. 137 (niem.).

[ioc-7] F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online] [dostęp 2026-01-29] (ang.).

[botw-8] 1 2 3 W.E. Boles: Greater Melampitta (Megalampitta gigantea), version 1.1. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2023. [dostęp 2026-01-29]. (ang.).

[frith-9] Clifford B.C.B. Frith Clifford B.C.B., Bruce M.B.M. Beehler Bruce M.B.M., The Birds of Paradise, Oxford University Press, 1998, ISBN 978-0-19-854853-9 (ang.).

[muller-10] 1 2 Ingo A.I.A. Müller Ingo A.I.A. i inni, Species-specific dynamics may cause deviations from general biogeographical predictions – evidence from a population genomics study of a New Guinean endemic passerine bird family (Melampittidae), „PLoS ONE”, 19 (5), e0293715, 2024, DOI: 10.1371/journal.pone.0293715 (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]