Dary z Kordoby

Dary z Kordoby

Chrobry w Kijowie
Autor	Teodor Parnicki
Tematyka	historyczna
Typ utworu	powieść
Data powstania	1979
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania	Poznań
Język	polski
Data wydania	1981
Wydawca	Wydawnictwo Poznańskie
poprzednia brak następna Kordoba z darów

Dary z Kordoby: powieść na tle przełomu lat 1018 i 1019 – powieść historyczna Teodora Parnickiego wydana w 1981 roku.

Program modernizacji powieści historycznej, polegający na wprowadzeniu problematyki i rozwiązań wypracowanych przez dwudziestowieczną prozę psychologiczną, podjęty przez Parnickiego w jego pierwszych powieściach uległ rewizji w latach 50. wraz z arcydziełami Koniec «Zgody Narodów» i Słowo i ciało. Powieści Parnickiego mówią odtąd o procesie pisania historii, jej politycznych i kulturowych uwarunkowaniach, poświęcając wiele miejsca uwikłanej w nią jednostce. Uwaga autora skupia się coraz bardziej na samym tekście. Skłania to pisarza do zwrócenia się w stronę metaliteratury, do skupienia się na procesie twórczym, a jeszcze bardziej na pisaniu historii przez samego Parnickiego. Oznaką tego zwrotu było Zabij Kleopatrę (1968) i ostatni tom Nowej baśni (1970), po których pojawiły się kolejne metapowieści. Prawie każda nowa książka Parnickiego, poczynając od wyżej wymienionych, stanowiła reinterpretację dotychczasowych^[1].

Dary z Kordoby na tle późnej twórczości Parnickiego są wyjątkowym powrotem pisarza do dawnej, zarzuconej poetyki, próbą wypełnienia obietnicy złożonej przed laty czytelnikom Srebrnych orłów, kontynuowania opowieści o losach Arona i Bolesława Chrobrego^[2]. Jednocześnie są też owocem fascynacji pisarza jednym, bardzo krótkim, momentem w historii Polski, który pozwala pogodzić wymagania i tęsknoty wyobraźni z jednej strony i konieczność zachowania wierności prawdzie historycznej z drugiej. Jest nim ostatnie siedem lat panowania Bolesława Chrobrego. Znakomite źródło do dziejów tego panowania, Kronika Thietmara, urywa się na lipcu 1018 roku. Chrobry zmarł w 1025 roku. Siedem lat pustki wypełniają krótkie wzmianki w niemieckich kronikach klasztornych i wiadomość, że Chrobry koronował się na króla. W tej przestrzeni umieścił Parnicki swą opowieść^[3].

Powieść została napisana w 1979 roku. Ukazała się w Wydawnictwie Poznańskim w 1981 roku w nakładzie 10 tys. egzemplarzy. Druk ukończono w sierpniu 1981^[4]. Książka rozeszła się bardzo szybko. Spotkała się natomiast z niewielkim zainteresowaniem krytyków^[3]. L. Rola uznała ją za eksperyment graniczny w sensie językowym i poznawczym, którego nie sposób kontynuować^[5]. Zdaniem K. Uniłowskiego niewiele wniosła do powieściowego cyklu Parnickiego, poza tym, że wypełniła puste miejsce^[2].

Punktem wyjścia powieści jest przybycie do Poznania z darami od kordobańskiej starszyzny żydowskiej dla księcia Bolesława Chrobrego, Nagila – Romana. Polscy dostojnicy książęcy są poruszeni zarówno osobą posła jak i przyczyną obdarowania księcia. Parnicki ukazuje jak wokół nieznanego nikomu gościa z Hiszpanii zawiązuje się sieć intryg, wzajemnych układów i powiązań, których celem jest zdobycie wiedzy, po to by ją wykorzystać w przyszłych rozgrywkach politycznych. W owej grze uczestniczą doświadczeni politycy: skarbnik książęcy Atanazjos, cichy stronnik Predsławy, zhańbionej przez Bolesława księżniczki kijowskiej, planujący spisek biskup poznański, Tymoteusz, Lambert, brat książęcy, podejrzewany o chęć przejęcia władzy oraz jego sługa, podstawiony przez księcia, diakon Egbert^[5].

Każdy z bohaterów próbuje osiągnąć swój cel posługując się Nagilem. Przybysz jednak okazuje się nie gorszym od nich graczem. Proponuje sprzedaż informacji za godziwą zapłatę. Chce w zamian otrzymać informacje od swoich kontrahentów. Strony obawiają się, że mogą zostać oszukane. Do wymiany więc najczęściej nie dochodzi. Ta wzajemna podejrzliwość przesądza o stylu prowadzonych rozmów. Są one kręte, mylące tropy, umyślnie odbiegające od tematu. Pełno w nich aluzji i niedopowiedzeń. Nad rozbiorem logicznym faktów góruje analiza języka^[5].

Dary z Kordoby są w pewnym sensie uzupełnieniem pierwszego tomu Nowej baśni. Mówi się w nich o wyprawie kijowskiej Bolesława i pohańbieniu księżniczki Predsławy, o jej mającym się narodzić dziecku. Jego historia została przedstawiona w Robotnikach wezwanych o jedenastej. Autor nawiązuje do tych zdarzeń i swoim zwyczajem rozwija je w inny sposób, z innego punktu widzenia^[6].

Powieść przenika przekonanie o niepoznawalności przyczyn ludzkiego działania. Powoduje to destrukcję świata powieściowego, w którym działania zastępują dyskusje i listy. Fakty zostają ukryte za rzeczywistością wnioskowań, argumentów i analizy języka. Dzieje się tak dlatego, że prawda o faktach zapisanych przez kronikarza jest niedostępna poznaniu. Wie o tym nie tylko autor, ale i postaci jego książki, które wydają się być świadome również niewiedzy czytelnika^[6].

• W. Jamroziak. Język jako klucz do historii. „Nurt”. 8, s. 20-21, 1982. Poznań. 
• Lidia Rola. Popisy krasomówcze. „Twórczość”. 5, s. 126-128, 1982. Warszawa. 
• Krzysztof Uniłowski. Człowiek, który był pisarzem. „Twórczość”. 10, s. 93-97, 1995. Warszawa: Biblioteka Narodowa. 
• Teodor Parnicki: Dary z Kordoby. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1981, s. 422.
• Teodor Parnicki: Ja, Eurypides. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytet Śląski, 2020.