Dekatlenek tetrafosforu

Dekatlenek tetrafosforu

Nazewnictwo Nomenklatura systematyczna (IUPAC) konst. dekatlenek tetrafosforu, tlenek fosforu(5+), tlenek fosforu(V) Inne nazwy i oznaczenia Stocka tlenek fosforu(V) inne pięciotlenek fosforu, dziesięciotlenek czterofosforu, bezwodnik fosforowy, bezwodnik kwasu fosforowego
Ogólne informacje
Charakterystyka fizyczna
rozpływający się, biały lub prawie biały, bezpostaciowy proszek;bezwonny[1]
Wzór chemiczny	P4O10
• zapis Hilla	O10P4
• inne wzory	P2O5, O10P4, O5P2
Masa molowa	283,89 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS	1314-56-3
PubChem	14812
SMILES O=P12OP3(=O)OP(=O)(O1)OP(=O)(O2)O3
InChI InChI=1S/O10P4/c1-11-5-12(2)8-13(3,6-11)10-14(4,7-11)9-12 InChIKey DLYUQMMRRRQYAE-UHFFFAOYSA-N
Właściwości Gęstość 2,30 g/cm³[2]; ciało stałe Rozpuszczalność w wodzie reaguje Temperatura topnienia 340–360 °C[2] Temperatura wrzenia 591 °C[2]
Niebezpieczeństwa Globalnie zharmonizowany system klasyfikacji i oznakowania chemikaliów[3] Niebezpieczeństwo Zwroty H H314, EUH014 Zwroty P P280, P305+P351+P338, P310 NFPA 704[4] 0 4 2 W Numer RTECS TH3945000
Podobne związki
Podobne związki	adamantan, urotropina, dekasiarczek tetrafosforu
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Dekatlenek tetrafosforu (potocznie: pięciotlenek fosforu; nazwa Stocka: tlenek fosforu(V)), P₄O₁₀ – nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków kwasowych, w którym fosfor występuje na V stopniu utlenienia. Wzór empiryczny tego związku, P₂O₅, nie odzwierciedla jego prawdziwej struktury (typu adamantanu), z czterema atomami fosforu i dziesięcioma tlenu w cząsteczce (P₄O₁₀).

Otrzymuje się go, spalając fosfor w powietrzu. W temperaturze pokojowej ma postać śnieżnobiałego, drobnokrystalicznego proszku. Pod wpływem wilgoci łatwo ulega zbrylaniu. Prężność pary wodnej nad pięciotlenkiem fosforu wynosi mniej niż 1×10⁻⁵ Tr.

Reaguje gwałtownie z wodą, dając kwas ortofosforowy:

Ponadto jest zdolny do odwadniania kwasów mineralnych, tworząc ich bezwodniki:

Jest też zdolny do odwodnienia organicznego kwasu malonowego lub jego estrów, dając podtlenek węgla^[5][6][7]:

P₄O₁₀ stosowany jest:

• do otrzymywania kwasu ortofosforowego i jego soli, fosforanów,
• w technice laboratoryjnej jako środek suszący ze względu na swoją silną higroskopijność,
• jako herbicyd^[8],
• jako nawóz do warzyw, kwiatów ogrodowych (w nawozach stężenie fosforu określa się jako procent P₂O₅, mimo że występuje on w postaci ortofosforanów^[9]), a jednocześnie środek do zwalczania szkodników^[8],

• do usuwania smarów i innych substancji hydrofobowych^[8],
• używany do produkcji Cl₂O₇ oraz fosforków metali przejściowych (np. Ni2P, Co2P, MoP)^[10],
• razem z KI lub KBr do przekształcania alkoholi w odpowiednie jodki i bromki alkilu^[10],
• razem z kwasem metanosulfonowym jako środek pomocniczy w reakcjach kondensacji^[10].