Kwas metafosforowy

Kwas trimetafosforowy
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
podst.	2,4,6-tritlenek 2,4,6-trihydroksy-1,3,5,2,4,6-trioksatrifosfinanu
addyt.	tri-μ-oksydo-tris(hydroksydooksydofosfor)
	Inne nazwy i oznaczenia
półsyst.	kwas cyklo-trifosforowy
Stocka	kwas trimetafosforowy(V)
	Ogólne informacje
Wzór chemiczny	H3P3O9
• zapis Hilla	H3O9P3
• inne wzory	(HPO3)3
Masa molowa	239,94 g/mol
	Identyfikacja
Numer CAS	13566-25-1
PubChem	510
SMILES
	O=P1(OP(O)(OP(O)(O1)=O)=O)O
	Podobne związki
Podobne związki	kwas fosforowy, kwas metafosfonowy

Kwas metafosforowy, nazwa Stocka: kwas metafosforowy(V) – nieorganiczny związek chemiczny z grupy kwasów tlenowych o empirycznym wzorze sumarycznym HPO₃. Otrzymać go można w formie szklistej masy przez ogrzewanie kwasu fosforowego w temperaturze ok. 320 °C^[1]. Składa się z mieszaniny kwasów cyklo-polifosforowych opisywanych wzorem ogólnym (HPO₃)_n, gdzie n = liczba jednostek fosforanowych (n ≥ 3), przy czym scharakteryzowane są związki o n = 3 lub 4^[2].

Najmniejszą strukturę w tej serii (n = 3) stanowi kwas trimetafosforowy (cyklo-trifosforowy), (HPO₃)₃ lub H₃P₃O₉, tworzący pierścienie sześcioczłonowe (systematyczna nazwa addytywna według IUPAC: tri-μ-oksydo-tris(hydroksydooksydofosfor)^[3]).

Znaczenie ma też kwas tetrametafosforowy (cyklo-tetrafosforowy), (HPO₃)₄ lub H₄P₄O₁₂, CAS 13598-74-8. Można go otrzymać w reakcji dekatlenku tetrafosforu z kontrolowaną ilością wody w temperaturze 0 °C^[2]:

P₄O₁₀ + 2H₂O → (HPO₃)₄

Sole kwasów metafosforowych to metafosforany (cyklo-polifosforany), które są dobrze poznane dla n = 3–8, natomiast większe pierścienie zostały jedynie zidentyfikowane w mieszaninach^[2].

Przypisy

↑ AdamA. Bielański AdamA., Podstawy chemii nieorganicznej, wyd. 5, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 681, ISBN 83-01-13654-5 .
1 2 3 N.N.N.N. Greenwood N.N.N.N., A.A. Earnshaw A.A., Chemistry of the elements, Oxford–New York: Pergamon Press, 1984, s. 617–618, ISBN 0-08-022057-6 .
↑ Neil G.N.G. Connelly Neil G.N.G., TureT. Damhus TureT., Richard M.R.M. Hartshorn Richard M.R.M., Alan T.A.T. Hutton Alan T.A.T., Nomenclature of Inorganic Chemistry. IUPAC Recommendations 2005 (Red Book), International Union of Pure and Applied Chemistry, RSC Publishing, 2005, ISBN 978-0-85404-438-2 (ang.).

[Bielanski_2002-1] AdamA. Bielański AdamA., Podstawy chemii nieorganicznej, wyd. 5, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 681, ISBN 83-01-13654-5 .

[Greenwood-2] 1 2 3 N.N.N.N. Greenwood N.N.N.N., A.A. Earnshaw A.A., Chemistry of the elements, Oxford–New York: Pergamon Press, 1984, s. 617–618, ISBN 0-08-022057-6 .

[Red_Book_2005-3] Neil G.N.G. Connelly Neil G.N.G., TureT. Damhus TureT., Richard M.R.M. Hartshorn Richard M.R.M., Alan T.A.T. Hutton Alan T.A.T., Nomenclature of Inorganic Chemistry. IUPAC Recommendations 2005 (Red Book), International Union of Pure and Applied Chemistry, RSC Publishing, 2005, ISBN 978-0-85404-438-2 (ang.).

[1]

[2]

[3]