Demokracja nieliberalna

Demokracja nieliberalna – system rządów, który „ukrywa swoje niedemokratyczne praktyki za formalnie demokratycznymi instytucjami i procedurami”^[1]. Choć nie ma powszechnego konsensusu dokładnej definicji, termin ten szeroko opisuje rządy, które przedstawiają się jako demokracje liberalne, które jednocześnie tłumią przeciwne poglądy^[2]. Czasami jest ona opisywana jako forma faszyzmu XXI wieku, utrzymująca demokrację wyborczą, a jednocześnie wykorzystująca władzę państwową w celach w dużej mierze nacjonalistycznych, antymniejszościowych i antywolnościowych, często pod przywództwem postaci dominujących i ich bliskich współpracowników^[3].

Rządzący w demokracji nieliberalnej mogą ignorować, obchodzić lub podważać konstytucyjne ograniczenia swojej władzy^[4]. Podczas gdy demokracje liberalne chronią prawa i wolności jednostki, demokracje nieliberalne mogą tego nie robić lub takie prawa mogą być znacząco ograniczone lub stopniowo ograniczane^[5]. Wybory w demokracji nieliberalnej są często manipulowane, ustawiane lub nierówne, jawnie lub subtelnie, legitymizując i konsolidując urzędującego, zamiast rzeczywistego wybierania przywódców i polityki kraju^[6]. Demokracja nieliberalna odrzuca racjonalny dyskurs, promując zamiast tego nietolerancję, strach przed innością, kult siły, dyscypliny i autorytetu moralnego^[7]. Nieliberalne konstytucje są na ogół antypluralistyczne i antyinstytucjonalistyczne^[7].

Niektórzy naukowcy kwestionują pogląd, że demokracje nieliberalne są demokracjami, twierdząc, że zasady liberalne i demokracja są nierozłączne i że wyborów nie można uznać za wolne i uczciwe bez wolności prasy i słowa^[7]. Inni teoretycy twierdzą, że klasyfikowanie demokracji nieliberalnej jako demokratycznej jest przejawem nadmiernej sympatii do takich reżimów^[8].

Naukowcy ogólnie krytykowali twierdzenie, że demokracje nieliberalne są demokracjami, argumentując, że zasad liberalnych i demokracji nie można oddzielić i że bez wolności prasy i słowa wybory nie mogą być prawdziwie wolne i uczciwe^[7]. Według prawnika Andrása Sajó demokrację nieliberalną należy zaliczać do rodzaju demokracji, ponieważ jest ona „demokratyczna w plebiscytarnym sensie”^[8][7]. Inni teoretycy twierdzą, że klasyfikowanie demokracji nieliberalnej jako demokratycznej jest zbyt przychylne reżimom nieliberalnym^[7][8].

Współczesne użycie nielberalizmu wskazuje na opozycję do liberalizmu lub liberalnej demokracji. Fritz Stern, niemiecki historyk, przez nieliberalizm rozumiał mentalność antydemokratyczną i praktyki antydemokratyczne, takie jak ograniczenia praw wyborczych^[12]. Marlène Laruelle definiuje nieliberalizm jako reakcję na dzisiejszy liberalizm. Według niej nieliberalizm jest „większościowy, narodocentryczny lub suwerenistyczny, faworyzujący tradycyjne hierarchie i jednorodność kulturową”, wzywający do „przesunięcia od polityki do kultury i jest postpostmodernistyczny w swoich roszczeniach o zakorzenienie w epoce globalizacji”^[13].

Pisarze tacy jak Steven Levitsky i Lucan Way odrzucają koncepcję demokracji nieliberalnej, twierdząc, że jedynie „mąci ona obraz sytuacji” na tej podstawie, że kraj, w którym nie ma partii opozycyjnych i niezależnych mediów, nie jest demokratyczny^[14]. Twierdzą, że terminy takie jak „demokracja nieliberalna” są nieodpowiednie dla niektórych z tych państw, ponieważ termin ten sugeruje, że reżimy te są w swej istocie demokracjami, które zbłądziły. Levitsky i Way twierdzą, że państwa takie jak Federalna Republika Jugosławii pod rządami Slobodana Miloševicia, Zimbabwe i postsowiecka Rosja nigdy nie były prawdziwie demokratyczne i nie rozwijały się w kierunku demokracji, lecz raczej skłaniały się ku zachowaniom autorytarnym pomimo odbywania wyborów, w których niekiedy panowała ostra walka. W związku z tym Levitsky i Way ukuli nowy termin, aby usunąć pozytywne konotacje demokracji z tych państw i odróżnić je od wadliwych lub rozwijających się demokracji: autorytaryzm konkurencyjny^[15][16].

Według Wojciecha Sadurskiego „demokracja nieliberalna jest w Polsce w dużej mierze oksymoronem” za czasów Prawa i Sprawiedliwości, ponieważ „przez demontaż rozmaitych mechanizmów kontroli i równowagi oraz licznych instytucji demokratycznych związanych z wyborami i kontrolą sądowniczą, partia rządząca znacznie osłabia demokratyczny charakter państwa”. Sadurski preferuje określenie „autorytaryzm plebiscytowy”^[17][18].