Dicerorhinini

Dicerorhinini
Ringström, 1924[1]
Ilustracja
Nosorożec sumatrzański (D. sumatrensis)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

nieparzystokopytne

Podrząd

gruboskórce

Nadrodzina

Rhinocerotoidea

Rodzina

nosorożcowate

Podrodzina

nosorożce

Rodzaj

Dicerorhinini

Typ nomenklatoryczny

Plemię: Dicerorhinus Gloger, 1841
Rhinoceros sumatrensis G. Fischer, 1814

Synonimy

Plemienia:

  • Dicerorhinae Ringström, 1924[1]
  • Dicerorhininae: Simpson, 1945[2]
  • Dicerorhinini: Loose, 1975[3]
  • Dicerorhinina: Groves, 1983[4]
  • Dicerorhinini: Kalandadze & Rautian, 1992[5]

Rodzaju:

Gatunki

Dicerorhinus Gloger, 1841[9]
4 gatunki (w tym 3 wymarłe) – zobacz opis w tekście

Dicerorhinini – monotypowe plemię ssaków z podrodziny nosorożców (Rhinocerotinae) w obrębie rodziny nosorożcowatych (Rhinocerotidae).

Genetyka

Większość nosorożcowatych cechuje się diploidalną liczbą chromosomów 82, także nosorożec sumatrzański. Tylko nosorożec czarny ma 84. Jest to prawie największa liczba chromosomów wśród ssaków, jedynie pewne gatunki gryzoni mają ich więcej w genomie[10].

Ewolucja

Dicerorhinus należy do nosorożcowatych, starej rodziny ssaków, która pojawiły się jeszcze w epoce eoceńskiej. Pierwsze właściwe nosorożcowate pojawiły się w Euroazji i były niewielkimi zwierzętami, dopiero późnej zwiększając swe rozmiary zgodnie z zasadą Cope’a. Nie miały też jeszcze rogów. W oligocenie osiągnęły już znaczną różnorodność, choć nie opanowały jeszcze Afryki, z którą kojarzą się obecnie. W epoce tej istniały już formy o średnich i dużych rozmiarach. W oligocenie pojawiły się też pierwsze rogate nosorożce, Diceratherium[10].

Nosorożcowate osiągnęły w tej epoce istotny sukces ewolucyjny, obejmując szeroki zakres nisz ekologicznych. Dzięki dużym rozmiarom mogły wykarmić się szorstkim, słabej jakości pokarmem, w tym niską roślinnością bogatą w krzemionkę, na co odpowiedziały molaryzacją przedtrzonowcow. Jej stopień nie był jednak w obrębie gatunku cechą stałą, co doprowadziło do istotnego zamieszania w XX-wiecznej paleontologii, kiedy to na podstawie takich niestałych cech opisywano taksony, które potem okazywały się synonimiczne. Zwierzęta te zasiedliły Amerykę, Europę i Azję, a także Afrykę. Ich sukces z oligocenu nie trwał jednak wiecznie, jako że w miocenie doszło do wymarcia części linii wskutek zmian klimatycznych. Wymarły prawie wszystkie nosorożcowate amerykańskie, w Eurazji przetrwały tylko dwie linie. Przedstawiciele jednej z nich przypominały dzisiejsze nosorożce sumatrzańskie. Z tej właśnie linii wywodzi się sławny nosorożec włochaty, zamieszkujący w plejstocenie tereny północy Euroazji. Do dzisiaj nosorożce sumatrzańskie cechują się owłosieniem większym niż pozostałe nosorożcowate, zwłaszcza młode osobniki, tracące włosy z biegiem życia[10].

Z drugiej strony pozycja rodzaju na drzewie rodowym nosorożcowatych nie została do końca wyjaśniona. Zazwyczaj zalicza się go do azjatyckiej podrodziny Rhinocerotinae, wraz z rodzajem Rhinoceros, obejmującym nosorożce indyjskiego i jawajskiego. Jednakże część autorów uważa go za bliższego nosorożcowatym afrykańskim, z którymi łączy go posiadanie obu rogów[10]

Rozmieszczenie geograficzne

Plemię obejmuje jeden żyjący współcześnie gatunek występujący na Sumatrze i Borneo[11][12][13].

Morfologia

Długość ciała 236–318 cm, brak wiarygodnych danych na temat długości ogona, wysokość w kłębie 100–150 cm; masa ciała 600–950 kg (dotyczy tylko gatunku występującego współcześnie)[12][14].

Systematyka

Rodzaj Dicerorhinus zdefiniował w 1841 roku niemiecki zoolog Constantin Wilhelm Lambert Gloger w publikacji swojego autorstwa zatytułowanej Publiczny podręcznik historii naturalnej. Dla wykształconych czytelników ze wszystkich klas, a zwłaszcza dla dojrzałej młodzieży i ich nauczycieli[9]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) nosorożec sumatrzański (D. sumatrensis). Wcześniejsza nazwa – Didermocerus – którą utworzył w 1828 roku brytyjski przyrodnik Joshua Brookes, została w 1969 roku na mocy uprawnień Międzynarodowej Komisji Nomenklatury Zoologicznej umieszczona w „Oficjalnym Indeksie Odrzuconych i Nieprawidłowych Nazw Rodzajowych w Zoologii”, co uzasadniono powszechnym stosowaniem późniejszej nazwy – Dicerorhinus – przez zoologów i paleontologów[6].

Etymologia

  • Didermocerus: gr. δι- di- ‘podwójny’, od δις dis ‘dwa razy’, od δυο duo ‘dwa’; δερμα derma, δερματος dermatos ‘skóra’; κερας keras, κερατος keratos ’róg’[15]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Didermocerus sumatrensis Brookes, 1828 (= Rhinoceros sumatrensis G. Fischer, 1814).
  • Dicerorhinus: δι- di- ‘podwójny’, od δις dis ’dwa razy’, od δυο duo ‘dwa’; κερας keras, κερατος keratos ‘róg’; ῥις rhis, ῥινος rhinos ‘nos, pysk’[16].
  • Ceratorhinus: gr. κερας keras, κερατος keratos ‘róg’ ῥις rhis, ῥινος rhinos ‘nos, pysk’[17]. Gatunek typowy: Gray wymienił dwa gatunki – Rhinoceros sumatranus Raffles, 1821 (= Rhinoceros sumatrensis G. Fischer, 1814) i Ceratorhinus monspellianus J.E. Gray, 1868 (= †Rhinoceros megarhinus Christol, 1834) – z których typem nomenklatorycznym jest (późniejsze oznaczenie) Rhinoceros sumatrensis G. Fischer, 1814[18].

Podział systematyczny

Do plemienia należy jedno plemię Dicerorhinus z jednym występującym współcześnie gatunkiem[19][14][11][20]:

Opisano również gatunki wymarłe[21]:

  • Dicerorhinus cixianensis Chen Guanfang & Wu Wenyu, 1976[22] (Chińska Republika Ludowa; późny miocen).
  • Dicerorhinus fusuiensis (Yan Yaling, Wang Yuan, Jin Changzhu & Mead, 2014)[23] (Chińska Republika Ludowa; plejstocen)
  • Dicerorhinus gwebinensis Zin Maung Maung Thein, Takai, Tsubamoto, Thaung Htike, Egi & Maung Maung, 2008[24] (Mjanma; plejstocen).

Uwagi

  1. ↑ Nazwa częściowo zniesiona do celów zasad pierwszeństwa, ale nie zasad homonimii, na mocy uprawnień ICZN[6].

Przypisy

  1. 1 2 T. Ringström. Nashörner der Hipparion-Fauna Nord Chinas. „Palaeontologia Sinica”. Ser. C. 1 (5), s. 97, 1924. (niem.).
  2. ↑ G.G. Simpson. The principles of classification and a classification of mammals. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 85, s. 142, 1945. (ang.).
  3. ↑ H. Loose. Pleistocene Rhinocerotidae of W. Europe with reference to the recent two-horned species of Africa and S.E. Asia. „Scripta Geologica”. 33, s. 7, 1975. (ang.).
  4. ↑ C.P. Groves. Phylogeny of the living species of rhinoceros. „Zeitschrift für Zoologische Systematik und Evolutionsforschung”. 21 (4), s. 312, 1983. DOI: 10.1111/j.1439-0469.1983.tb00297.x. (ang.).
  5. ↑ H.Н. Каландадзе & А.С. Раутиан: Система млекопитающих и историческая зоогеография. W: Филогенетика млекопитающих. Москва: Издательство Московского университета, 1992, s. 116. (ros.).
  6. 1 2 ICZN. Opinion 1080. Didermocerus Brookes, 1828 (Mammalia) suppressed under the plenary powers. „Bulletin of zoological nomenclature”. 34 (1), s. 21–24, 1978. (ang.).
  7. ↑ J. Brookes: A catalogue of the Anatomical and Zoological Museum of Joshua Brookes. London: Richard Taylor, 1828, s. 75. (ang.).
  8. ↑ J.E. Gray. Observations on the Preserved Specimens and Skeletons of the Rhinocerotidæ in the Collection of the British Museum and Royal College of Surgeons, including the Descriptions of Three New Species. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1867, s. 1021, 1867. (ang.).
  9. 1 2 C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Für gebildete Leser aller Stände, besonders für die reifere Jugend und ihre Lehrer. Breslau: A. Schulz, 1842, s. 125. (niem.).
  10. 1 2 3 4 E. Dinerstein, Family Rhinocerotidae (Rhinoceroses), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 2. Hoofed Mammals, Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 144-, ISBN 978-84-96553-77-4 (ang.).
  11. 1 2 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 390. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
  12. 1 2 W. Franklin: Family Camelidae (Camels). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 2: Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 180. ISBN 978-84-96553-77-4. (ang.).
  13. ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Dicerorhinus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-15]. (ang.).
  14. 1 2 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 637. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
  15. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 230.
  16. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 226.
  17. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 170.
  18. ↑ L.C. Rookmaaker: Bibliography of the rhinoceros. An analysis of the literature on the recent rhinoceroses in culture, history and biology. Rotterdam: A.A. Balkema, 1983, s. 28. ISBN 978-90-6191-261-3. (ang.).
  19. ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-09-12]. (ang.).
  20. ↑ Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 166. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  21. ↑ P.-O. Antoine, D. Becker, L. Pandolfi & D. Geraads: Evolution and Fossil Record of Old World Rhinocerotidae. Appendix 1. Rhinocerotid Genera and Species Recognised in the Old World, from Eocene Times Onwards, with their Stratigraphical and Geographical Ranges and Last References. W: M. Melletti, B. Talukdar & D. Balfour (redaktorzy): Rhinos of the World. Ecology, Conservation and Management. Cham: Springer, 2025, s. 44. ISBN 978-3-031-67168-5. (ang.).
  22. ↑ 陈冠芳 & 吴文裕 / G. Chen & W. Wu. 河北磁县九龙口中新世哺乳动物 / Miocene mammalian fossils of Jiulongkou, Ci Xian district, Hebei. „古脊椎动物与古人类 / Vertebrata PalAsiatica”. 14 (1), s. 8, 1976. (chiń. • ang.).
  23. ↑ Y. Yan, Y. Wang, C. Jin & J.I. Mead. New remains of Rhinoceros (Rhinocerotidae, Perissodactyla, Mammalia) associated with Gigantopithecus blacki from the Early Pleistocene Yanliang Cave, Fusui, South Chin. „Quaternary International”. 354, s. 111, 2014. DOI: 10.1016/j.quaint.2014.01.004. (ang.).
  24. ↑ Zin Maung Maung Thein, M. Takai, T. Tsubamoto, Thaung Htike, N. Egi & Maung Maung. A new species of Dicerorhinus (Rhinocerotidae) from the Plio-Pleistocene of Myanmar. „Palaeontology”. 51 (6), s. 1422, 2008. DOI: 10.1111/j.1475-4983.2008.00813.x. (ang.).

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.