Drugie uderzenie

Start pocisku Trident II D5 z okrętu podwodnego. Pociski balistyczne wystrzeliwane z SSBN stanowią głównego gwaranta zdolności do drugiego uderzenia

Drugie uderzenie (ang. second strike) – zdolność państwa nuklearnego do przeprowadzenia odwetowego ataku jądrowego po przyjęciu nieprzyjacielskiego uderzenia nuklearnego[1]. Posiadanie wiarygodnej zdolności do drugiego uderzenia jest uznawane za fundament odstraszania nuklearnego, ponieważ gwarantuje agresorowi, że atak wyprzedzający nie uchroni go przed zniszczeniem[2][3].

Koncepcja jest ściśle powiązana z doktryną wzajemnego zagwarantowanego zniszczenia (MAD): dopóki obie strony dysponują zdolnością do odwetu nuklearnego, żadna z nich nie może racjonalnie zdecydować się na rozpoczęcie wojny jądrowej[1][4].

Geneza

Pojęcie drugiego uderzenia sformułował Albert Wohlstetter w artykule The Delicate Balance of Terror (1959)[2]. Wohlstetter wykazał, że samo posiadanie broni jądrowej nie gwarantuje odstraszania: siły odwetowe muszą przetrwać atak przeciwnika, otrzymać rozkaz użycia i dysponować zdolnością do dotarcia do celów[2]. Odstraszanie wymaga zdolności do użycia broni jądrowej po przyjęciu pierwszego uderzenia, a nie jedynie jej posiadania[2][4].

W latach 50. XX wieku arsenały obu supermocarstw były podatne na atak wyprzedzający: bombowce stacjonowały na otwartych lotniskach, a wczesne ICBM miały długi czas przygotowania do startu[1].

Implementacja: triada nuklearna

Start pocisku Polaris z okrętu podwodnego USS „Henry Clay". Wdrożenie SSBN w latach 60. XX wieku zapewniło przeżywalność sił odwetowych

Odpowiedzią na problem przeżywalności sił odwetowych była budowa triady nuklearnej, rozpraszającej arsenał na bombowce strategiczne, lądowe ICBM i pociski balistyczne wystrzeliwane z okrętów podwodnych (SLBM)[3][1].

Przełomem było wdrożenie SSBN: w 1960 roku USS „George Washington" jako pierwszy okręt podwodny odpalił pocisk balistyczny spod wody[3]. SSBN, operujące w głębinach oceanicznych, stały się najbardziej przeżywalnym komponentem triady i głównym gwarantem zdolności do drugiego uderzenia[5][6].

Perymetr

ZSRR, obawiając się uderzenia kontrsiłowego zdolnego zniszczyć dowództwo wojskowe przed wydaniem rozkazu odwetowego, opracował system Perymetr (znany na Zachodzie jako Dead Hand). System, uruchomiony w 1985 roku, umożliwia automatyczne wystrzelenie rakiet dowodzenia, które przekazują rozkaz odpalenia pocisków balistycznych, jeśli łączność z dowództwem zostanie utracona po wykryciu oznak ataku jądrowego[3]. Perymetr stanowi skrajny wariant zabezpieczenia zdolności do drugiego uderzenia, eliminujący ryzyko, że zniszczenie centrum decyzyjnego uniemożliwi odwet[1].

Zagrożenia dla zdolności odwetowej

Uderzenie kontrsiłowe

Strategia kontrsiłowa (ang. counterforce) polega na zniszczeniu arsenału nuklearnego przeciwnika zanim zostanie użyty[7]. Lieber i Press (2017) argumentowali, że rosnąca celność uzbrojenia, rozwój sensorów ułatwiających lokalizowanie mobilnych wyrzutni i okrętów podwodnych oraz zmniejszająca się liczba głowic wynikająca z traktatów rozbrojeniowych zwiększają wykonalność takiego uderzenia[7].

Wyścig technologiczny

Przeżywalność SSBN jest zagrożona przez rozwój technologii detekcji podwodnej, w tym sieci sensorów akustycznych, dronów podwodnych i obserwacji satelitarnej[6]. Raport Chatham House z 2020 roku wskazał dodatkowe zagrożenia: cyberataki na systemy dowodzenia i kontroli arsenału nuklearnego, broń hipersoniczną skracającą czas decyzyjny oraz sztuczną inteligencję wprowadzającą niepewność co do autonomii systemów wczesnego ostrzegania[8].

Start na ostrzeżenie

Doktryna startu na ostrzeżenie (ang. launch on warning) zakłada odpalenie pocisków po wykryciu nadlatujących rakiet przeciwnika, przed ich dotarciem do celu[1]. Minimalizuje ryzyko zniszczenia sił odwetowych na ziemi, ale niesie zagrożenie odpalenia arsenału na podstawie fałszywego alarmu[3].

Paradoks stabilności-niestabilności

Paradoks stabilności-niestabilności, sformułowany przez Glenna Snydera (1961) i rozwinięty przez Roberta Jervisa (1984), opisuje zależność między zdolnością do drugiego uderzenia a konfliktami konwencjonalnymi[1]. Gdy obie strony dysponują wiarygodnym odwetem nuklearnym, prawdopodobieństwo wojny jądrowej maleje, ale rośnie skłonność do prowadzenia konfliktów konwencjonalnych, ponieważ strony zakładają, że eskalacja do poziomu nuklearnego jest zbyt ryzykowna[1].

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Lawrence Freedman: The Evolution of Nuclear Strategy. Wyd. 3. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2003. ISBN 978-0-333-97239-7. (ang.).
  2. 1 2 3 4 Albert Wohlstetter, The Delicate Balance of Terror, Foreign Affairs, styczeń 1959 [dostęp 2026-04-30] (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 Joseph M. Siracusa: Nuclear Weapons: A Very Short Introduction. Oxford University Press, 2008. ISBN 978-0-19-922954-3. (ang.).
  4. 1 2 Thomas C. Schelling: Arms and Influence. New Haven: Yale University Press, 1966. ISBN 978-0-300-00221-8. (ang.).
  5. ↑ Stanisław Zarychta. Broń jądrowa w Europie. Stan obecny i realna groźba jej użycia. „Kwartalnik Bellona”. s. 47–66. [dostęp 2026-05-01]. (pol.).
  6. 1 2 Isaac Jenkins, The Future of Submarine Second Strike and the Balance of Stability [online], Nuclear Network, Center for Strategic and International Studies, 7 maja 2017 [dostęp 2026-04-30] (ang.).
  7. 1 2 Keir A. Lieber, Daryl G. Press, The New Era of Counterforce: Technological Change and the Future of Nuclear Deterrence [online], International Security, 2017, s. 9–49 [dostęp 2026-04-30] (ang.).
  8. ↑ Beyza Unal, Yasmin Afina, Patricia Lewis (red.), Perspectives on Nuclear Deterrence in the 21st Century [online], Chatham House, kwiecień 2020 [dostęp 2026-04-30] (ang.).

Bibliografia

  • Lawrence Freedman: The Evolution of Nuclear Strategy. Wyd. 3. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2003. ISBN 978-0-333-97239-7. (ang.).
  • Thomas C. Schelling: Arms and Influence. New Haven: Yale University Press, 1966. ISBN 978-0-300-00221-8. (ang.).
  • Joseph M. Siracusa: Nuclear Weapons: A Very Short Introduction. Oxford University Press, 2008. ISBN 978-0-19-922954-3. (ang.).
  • Stanisław Zarychta. Broń jądrowa w Europie. Stan obecny i realna groźba jej użycia. „Kwartalnik Bellona”. s. 47–66. (pol.). 
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.