Dysbioza

Dysbioza (ang. dysbiosis) – termin używany w naukach biomedycznych na określenie zmian w składzie i/lub funkcjach mikrobioty (zbioru mikroorganizmów zasiedlających dane środowisko), które są powiązane ze stanem chorobowym albo z zaburzeniem równowagi fizjologicznej gospodarza^[1]. Pojęcie to bywa stosowane w odniesieniu do różnych „miejsc” organizmu (m.in. jelit, jamy ustnej, dróg oddechowych, skóry czy pochwy), a nie tylko do mikrobioty jelitowej^[2].

W literaturze podkreśla się, że „dysbioza” jest pojęciem opisowym (heurystycznym), a nie jednoznaczną jednostką chorobową ani rozpoznaniem klinicznym, ponieważ nie istnieje jedna, powszechnie przyjęta definicja prawidłowej mikrobioty dla wszystkich ludzi i warunków^[3].

W ujęciu przeglądowym dysbiozę opisuje się jako stan, w którym obserwowane są zmiany w mikrobiocie (np. w obfitości poszczególnych taksonów, w różnorodności albo w wytwarzanych metabolitach) i jednocześnie zmiany te są związane z funkcjonowaniem organizmu gospodarza, w tym z odpornością i metabolizmem^[1][2]. Zależnie od kontekstu badawczego dysbioza może oznaczać przede wszystkim:

• zmianę składu (dysbiozę kompozycyjną) lub
• zmianę funkcji (dysbiozę funkcjonalną), gdy istotniejsze są różnice w szlakach metabolicznych i produktach mikrobioty niż sama lista gatunków^[2].

Pojęciem pokrewnym jest eubioza (ang. eubiosis) – stan mikrobioty uznawany za korzystny albo typowy dla zdrowia w danym kontekście^[4].

W piśmiennictwie często porządkuje się dysbiozę na podstawie obserwowanych wzorców zmian, takich jak:

• spadek liczebności mikroorganizmów uznawanych za korzystne w danym układzie (np. uczestniczących w utrzymaniu bariery nabłonkowej lub wytwarzaniu krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych)^[1].
• wzrost udziału patobiontów (drobnoustrojów zwykle bytujących w organizmie, które w określonych warunkach mogą sprzyjać stanom zapalnym lub zakażeniom)^[1].
• spadek różnorodności mikrobioty, który bywa interpretowany jako zmniejszenie odporności ekosystemu na zakłócenia^[1].

Dysbioza jest też łączona z osłabieniem zjawiska określanego jako oporność kolonizacyjna (zdolność mikrobioty do ograniczania kolonizacji patogenów oraz nadmiernego rozrostu części mikroorganizmów)^[5].

Ocena dysbiozy opiera się zwykle na badaniach mikrobioty metodami biologii molekularnej, w tym na sekwencjonowaniu markerów (np. genu 16S rRNA u bakterii) oraz na podejściach metagenomicznych^[2]. W badaniach populacyjnych stosuje się m.in. miary różnorodności oraz porównania z grupami odniesienia, a w części prac proponuje się wskaźniki ilościowe (tzw. indeksy dysbiozy) wyznaczane na podstawie zestawu cech mikrobioty typowych dla wybranych stanów zdrowia i choroby^[6].

Dysbiozę opisywano w kontekście wielu chorób i zaburzeń, m.in. przewlekłych stanów zapalnych, chorób metabolicznych oraz zakażeń, jednak siła dowodów na związek przyczynowy bywa różna (często obserwuje się korelacje, a kierunek zależności może być dwustronny)^[1][2][6].

Przykładem sytuacji, w której zaburzenia mikrobioty stanowią istotny element obrazu klinicznego, jest nawrotowe zakażenie wywołane przez Clostridioides difficile, gdzie w wybranych przypadkach uwzględnia się przeszczep mikrobioty kałowej jako jedną z opcji postępowania po nieskuteczności standardowych terapii antybiotykowych^[7].

W badaniach i praktyce klinicznej funkcjonują różne sposoby modyfikowania mikrobioty, takie jak interwencje dietetyczne, stosowanie wybranych preparatów mikrobiologicznych oraz (w ograniczonych wskazaniach) przeszczep mikrobioty kałowej^[2][7].

W pracach metodologicznych zwraca się uwagę, że popularne użycie słowa „dysbioza” bywa zbyt ogólne (np. jako etykieta dla każdej różnicy między grupami), co może utrudniać formułowanie i testowanie hipotez biologicznych^[3][8]. Podkreśla się też, że „zdrowa” mikrobiota nie jest identyczna u wszystkich osób, zmienia się w czasie i zależy od wielu czynników (np. wieku, środowiska, diety, leków), dlatego interpretacja różnic między osobami wymaga ostrożności^[2].