Ehestandsdarlehen

Ehestandsdarlehen ([ˈeːəʃtantsˌdaʁleːən], z niem. pożyczka małżeńska) – część promowania rodziny w Niemczech nazistowskich. Wprowadzona w 1933 roku, była oferowana nowożeńcom w formie bonów na artykuły gospodarstwa domowego, początkowo pod warunkiem, że kobieta przestanie pracować. O ile zarobki męża nie były bardzo niskie, oprocentowanie pożyczki pozostawało niższe, jeśli tylko on pracował; a jedna czwarta kapitału była umarzana za każde dziecko.

Opis

Pożyczki małżeńskie zostały stworzone na mocy „Ustawy o zmniejszaniu bezrobocia” z 1 czerwca 1933 roku[1][2]. „Aryjscy” nowożeńcy mogli otrzymać bezprocentową pożyczkę w wysokości 1000 reichsmarek[1][3], w formie bonów na nazwisko męża, które można było wymienić na artykuły gospodarstwa domowego, takie jak meble[4]. Kwota ta stanowiła około jednej piątej przeciętnego rocznego wynagrodzenia netto[5]; robotnicy przemysłowi zarabiali 140 RM miesięcznie[6].

Początkowo pożyczki wymagały, aby panna młoda natychmiast przestała pracować[1] i nie podejmowała innej pracy przez cały okres trwania pożyczki, chyba że mąż zarabiał mniej niż 125 RM miesięcznie[2]. Planujący mieli nadzieję, że program pożyczkowy spowoduje, że 800 000 kobiet opuści rynek pracy w ciągu pierwszych czterech lat, a związany z nim program dotacji do produkcji artykułów gospodarstwa domowego miał zapewnić miejsca pracy dla kolejnych 200 000 mężczyzn[7]. W listopadzie 1933 roku „Völkischer Beobachter” przedstawił jako „świetlany” przykład ślub zbiorowy i późniejsze rezygnacje 122 pracownic fabryki papierosów Reemtsma w Berlinie, które w ten sposób zwolniły miejsca pracy dla bezrobotnych mężczyzn[8].

Do 1937 roku osiągnięto pełne zatrudnienie i potrzebne były robotnice, więc wymóg został zniesiony, a pożyczka udostępniona wszystkim młodym ludziom o udokumentowanym aryjskim pochodzeniu i „zdrowiu genetycznym”[9][6][10][11]. Spowodowało to wzrost liczby wniosków: do 1936 roku około jedna trzecia par je otrzymywała; do 1939 roku liczba ta wzrosła do 42%[12]. W lipcu 1938 roku, jako część Dekretu o Dobrobycie Ludności Wiejskiej, dodano specjalny program pożyczek małżeńskich dla robotników rolnych: pary kwalifikowały się, jeśli jedno z małżonków pracowało w rolnictwie lub leśnictwie przez pięć lat przed zawarciem małżeństwa, a pożyczka była umarzana po kolejnych dziesięciu latach takiej pracy. Istniała również odnawialna dotacja w wysokości 400 RM dla pracowników rolnych na założenie gospodarstwa domowego[13].

Złożenie wniosku o pożyczkę wymagało wykazania „wartości” pod względem pochodzenia i zdrowia, co mogło być uciążliwe[14]. Jednakże ustawa z 31 sierpnia 1939 roku zawiesiła wymogi dokumentacyjne w przewidywaniu skutków wojny[2][15].

Pary, w których oboje małżonkowie byli zatrudnieni, musiały spłacać pożyczkę w tempie 3% miesięcznie; jeśli pracował tylko mąż, stopa spłaty wynosiła 1% miesięcznie[3][6]. Zgodnie z nazistowską polityką odwrócenia spadku wskaźnika urodzeń wśród Niemców, jedna czwarta pożyczki była umarzana za każde dziecko, tak że po czwartym dziecku nie było już nic do spłacenia[3][16][17]. Dało to początek potocznemu określeniu „abkindern” (oddziecić) na spłatę pożyczki przez wydanie na świat potomstwa[18].

Do końca 1938 roku udzielono 1 121 000 pożyczek małżeńskich, 800 000 na pierwotnych warunkach wymagających od panny młodej zaprzestania pracy, a „baby boom” zaowocował umorzeniem 980 000 z nich[19]. Pożyczkę następnie zmniejszono o połowę, do 500 RM[6]. 250 RM za każde dziecko pozostawało silną zachętą; dostępna była również inna pomoc finansowa, zwana Kindergeld, aby zachęcać rodziny do posiadania dzieci[6]. Pożyczki były szczególnie silną zachętą do zawarcia małżeństwa po zajściu w ciążę pozamałżeńską[3].

Pożyczki były częściowo finansowane z podatku od osób stanu wolnego zwanego Ehestandshilfe („pomoc małżeńska”)[20][21]. Był on pobierany w wysokości 2–5% rocznego dochodu brutto od osób poniżej 55. roku życia, które podlegały podatkowi dochodowemu; na mocy ustawy z 16 października 1934 roku został włączony do podatku dochodowego począwszy od stycznia 1935 roku[22][23].

W wyniku programu pożyczek małżeńskich meble i wyposażenie wnętrz należały do nielicznych sektorów handlu detalicznego, które odnotowały ekspansję w okresie Trzeciej Rzeszy; i nie dotyczyło to domów towarowych, które zostały wyraźnie wykluczone[24].

Powojenny odpowiednik

Rząd NRD umorzył wszystkie zaległe pożyczki małżeńskie w 1950 roku, a w 1972 roku wprowadził własny program pożyczkowy, Ehekredit (kredyt małżeński), który silnie przypominał nazistowską pożyczkę małżeńską: nowożeńcy poniżej 26 roku życia otrzymywali bezprocentową pożyczkę w wysokości 5000 marek wschodnioniemieckich, która była stopniowo umarzana w miarę posiadania dzieci (w tym przypadku 3), ponownie określana jako abkindern[25][26].

Przypisy

  1. 1 2 3 Klaus-Jörg Ruhl, Brauner Alltag: 1933–1939 in Deutschland, Fotografierte Zeitgeschichte, Düsseldorf: Droste, 1981, ISBN 978-3-7700-0585-7, s. 63 ((niem.)).
  2. 1 2 3 Cornelia Schmitz-Berning, Vokabular des Nationalsozialismus, Berlin/New York: de Gruyter, 1998, ISBN 978-3-11-013379-0, s. 161 ((niem.)).
  3. 1 2 3 4 Richard Grunberger, A Social History of the Third Reich, London: Weidenfeld, 1971, ISBN 9780297002949, s. 235.
  4. ↑ Matthew Stibbe, Women in the Third Reich, London: Arnold / New York: Oxford University, ISBN 978-0-340-76105-2, s. 40–41.
  5. ↑ Stibbe, s. 40.
  6. 1 2 3 4 5 Ruhl, s. 64.
  7. ↑ David Schoenbaum, Hitler’s Social Revolution: Class and Status in Nazi Germany 1933–1939, 1966, repr. New York/London: Norton, 1980, OCLC 173223624, s. 181.
  8. ↑ Stibbe, s. 41.
  9. ↑ Grunberger, s. 255.
  10. ↑ Ruhl, s. 75.
  11. ↑ Stibbe, s. 87.
  12. ↑ Stibbe, s. 44.
  13. ↑ Schoenbaum, s. 171.
  14. ↑ Stibbe, s. 54.
  15. ↑ Stibbe, s. 155.
  16. ↑ Stibbe, s. 41.
  17. ↑ Ruhl, s. 62–64.
  18. ↑ Christian Zentner, Friedemann Bedürftig, tr. Amy Hackett, The Encyclopedia of the Third Reich, New York: Macmillan, 1991, ISBN 978-0-02-897500-9; repr. New York: Da Capo, 1997, ISBN 978-0-306-80793-0, s. 1, 718.
  19. ↑ Grunberger, s. 235, 254.
  20. ↑ Zentner, Bedürftig, s. 574.
  21. ↑ Shepard Bancroft Clough, Thomas Moodie and Carol Moodie, eds., Economic History of Europe: Twentieth Century, Documentary history of Western civilization, New York: Harper & Row, 1968, OCLC 463948695, s. 254.
  22. ↑ Schmitz-Berning, s. 122.
  23. ↑ Friedrich Hartmannsgruber, Die Regierung Hitler, volume 3 1936, Munich: Oldenbourg, 2002, ISBN 978-3-7646-1839-1, s. 17 ((niem.)).
  24. ↑ Schoenbaum, s. 134, 143 and note 118.
  25. ↑ Heike Trappe, Emanzipation oder Zwang?: Frauen in der DDR zwischen Beruf, Familie und Sozialpolitik, Berlin: Akademie, 1995, ISBN 978-3-05-002808-8, s. 70 ((niem.)).
  26. ↑ Michael Schwartz, „Emanzipation zur sozialen Nützlichkeit: Bedingungen und Grenzen von Frauenpolitik in der DDR” in Sozialstaatlichkeit in der DDR: Sozialpolitische Entwicklungen im Spannungsfeld von Diktatur und Gesellschaft 1945/49–1989, ed. Dierk Hoffmann, Michael Schwartz, Schriftenreihe der Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte, Sondernummer, Munich: Oldenbourg, 2005, ISBN 978-3-486-57804-1, pp. 47–88, s. 70 ((niem.)), also in Lieschen Müller wird politisch: Geschlecht, Staat und Partizipation im 20. Jahrhundert, ed. Christine Hikel, Nicole Kramer and Elisabeth Zellmer, Zeitgeschichte im Gespräch 4, Munich: Oldenbourg, 2009, ISBN 978-3-486-58732-6, s. 39 ((niem.)): „ein spezieller Ehekredit für junge Ehepaare, der mit der Möglichkeit des ‘Abkinderns’ – der schrittweisen Streichung der Kreditschuld bei Geburt von mehreren Kindern – stark an die ‘Ehestandsdarlehen’ des NS-Regimes erinnerte”.

Bibliografia uzupełniająca

  • Ulrike Eichborn. „Ehestandsdarlehen. Dem Mann der Arbeitsplatz, der Frau Heim, Herd und Kinder”. In Annette Kuhn, ed. Frauenleben im NS-Alltag. Bonner Studien zur Frauengeschichte 2. Pfaffenweiler: Centaurus, 1994. ISBN 978-3-89085-860-9. s. 48–64. ((niem.))
  • Michelle Mouton. From Nurturing the Nation to Purifying the Volk: Weimar and Nazi Family Policy, 1918–1945. Publications of the German Historical Institute. Cambridge/New York: Cambridge University, 2007. ISBN 9780521861847.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.