Elista

Elista

Элиста

Elista
Herb Flaga
Państwo	Rosja
Republika	Kałmucja
Data założenia	1865[1]
Prawa miejskie	1930[1]
Burmistrz	Radi Burulow
Powierzchnia	92,36 km²
Wysokość	120 m n.p.m.
Populacja (2020)
• liczba ludności	103 122[2]
• gęstość	1116,52 os./km²
Nr kierunkowy	+7 84722
Kod pocztowy	3580xx
Tablice rejestracyjne	08
Położenie na mapie Kałmucji Elista
Położenie na mapie Rosji Elista
46°19′N 44°16′E/46,316667 44,266667
Strona internetowa

Elista (ros. Элиста, kałm. Элст, Elst) – miasto na terytorium Federacji Rosyjskiej, ośrodek administracyjny i stolica republiki Kałmucji, ok. 103,1 tys. mieszkańców (2020). Ważny regionalny węzeł transportowy i port lotniczy.

Miasto tworzy odosobniony ośrodek miejski na tle słabo zaludnionych obszarów półpustynnych (półpustynia nadkaspierska). W promieniu ok. 200 km nie znajduje większy ośrodek miejski, a największym miastem w tej odległości jest leżący ok. 170 km na południe Budionnowsk (ok. 60 tys. mieszkańców)^[3][4].

W mieście rozwinął się przemysł materiałów budowlanych, spożywczy oraz meblarski^[1]. Choć wokół Elisty działają niewielkie złoża surowców (ropa, gaz, minerały) oraz rozwija się sektor energetyki odnawialnej, lokalna gospodarka opiera się głównie na administracji publicznej, usługach oraz przetwórstwie rolniczym^[5].

Ze względu na warunki klimatyczne otoczenie miasta stało się jednym z głównych rejonów rozwoju energetyki odnawialnej w Rosji. W okolicach Elisty funkcjonują duże parki fotowoltaiczne oraz farmy wiatrowe (m.in. Elektrownia Wiatrowa Rodnikowskaja i Salska), dla których miasto stanowi zaplecze techniczne i zarządcze^[6].

Miasto leży w zachodniej części Kałmucji, na wschodnich stokach Wzgórz Jergieni, ok. 260 km od zachodniego wybrzeża Morza Kaspijskiego^[7]. Znajduje się w strefie klimatu skrajnie kontynentalnego, w obrębie półpustyni nadkaspierskiej, na skraju suchego rejonu określanego tradycyjnie jako Czarne Ziemie. Najbliższą milionową metropolią oraz głównym centrum regionalnym jest Wołgograd, oddalony o ok. 290 km na północ^[3].

Dwie trzecie mieszkańców miasta stanowią Kałmukowie, natomiast drugą co do wielkości grupą narodowościową są Rosjanie^[8]. Tradycyjną religią Kałmuków jest buddyzm tybetański (Elista jest uznawana za jedno z głównych centrów tej religii w Europie^[9]), natomiast populacja rosyjska wyznaje głównie prawosławie^[10]. Dla większości populacji przynależność religijna ma charakter kulturowo-tradycyjny^[11].

Ogólna liczba mieszkańców:

• 1939 – 17,1 tys. mieszk.
• 1959 – 23,2 tys. mieszk.
• 1970 – 49,9 tys. mieszk.
• 1989 – 89,7 tys. mieszk.
• 2002 – 104,3 tys. mieszk.
• 2008 – 102,7 tys. mieszk.
• 2020 – 103,1 tys. mieszk.

Elista została założona w 1865 roku, jako niewielka osada w prowincji Astrachań. Nazwa Elista to hydronim pobliskiej rzeki, której nazwa w miejscowym języku oznacza piasek lub wytrwały. W 1927 r. na bazie istniejącej wsi zbudowano osadę, która w 1930 roku uzyskała prawa miejskie.

Elista od 1924 roku była stolicą obwodu autonomicznego, następnie Kałmuckiej Autonomicznej SRR (socjalistycznej republiki w składzie ZSRR), a od 1991 r. Republiki Kałmucji.

W czasie II wojny światowej, 13 sierpnia 1942 r. Elista została zdobyta przez armię niemiecką (Grupa Armii A). Ponieważ niemiecka ofensywa na południowym odcinku frontu wschodniego w grudniu 1942 r. się załamała, miasto w styczniu 1943 zostało opuszczone przez Grupę Armii Hoth i 4 Armię Pancerną, a następnie jednostki stopniowo wycofywały się na zachód^[12].

Podczas okupacji hitlerowskiej, Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 500 osób. 9 września 1942 roku Niemcy zlikwidowali getto, a Żydów zamordowali. Sprawcami zbrodni było Sonderkommando Astrachań^[13].

W latach 1944–1957 ludność kałmucka została wysiedlona na rozkaz Stalina na Syberię. Została ona oskarżona o współpracę z armią niemiecką w trakcie II wojny światowej. W tym czasie Elista nosiła nazwę Stiepnoj (Степно́й). W 1958 po rehabilitacji ponownie utworzono Kałmucką ASRR. Na początku lat 60. XX wieku Elista liczyła ok. 30 tys. mieszkańców i dość szybko się rozwijała. Jej przemysł był wówczas oparty głównie na surowcach zwierzęcych: mięsie, skórach, wełnie^[14].

W 1998 r. w mieście zorganizowano XXXIII Olimpiadę szachową.

Podczas wizyty w mieście w 1998 r. XIV Dalajlama zdecydował o budowie nowej buddyjskiej świątyni dla mieszkańców Elisty. Została ona otwarta w grudniu 2005 roku.

Elista była ważnym centrum szachowym, sportu propagowanego przez prezydenta republiki Kirsana Ilumżynowa – mistrza szachowego i prezydenta FIDE. W 1998 r. odbyła się tutaj 33. olimpiada szachowa.

W mieście działa też klub piłkarski FK Elista (wcześniej Urałan Elista), grający obecnie w rozgrywkach Wtoroj diwizion.

• Kirsan Ilumżynow (1962) – prezydent Republiki Kałmucji
• Sanan Siugirow (1993) – arcymistrz szachowy

• Howell^[15]
• Lhasa, od 27 października 2004^[16]

• Bitwa stalingradzka

• Elista na www.mojgorod.ru (ros.)