Ely (rzeka)
 Rzeka w środkowym biegu | |
| Kontynent | |
|---|---|
| Państwo | |
| Księstwo | |
| Lokalizacja | |
| Długość | 39 km |
| Powierzchnia zlewni |
167 km² |
| Źródło | |
| Miejsce | Ffynnon Elai, na północny zachód od Tonyrefail |
| Wysokość |
ok. 370 m n.p.m. |
| Współrzędne | |
| Ujście | |
| Recypient | Cardiff Bay |
| Miejsce | |
| Wysokość |
0 m n.p.m. |
| Współrzędne | |
Położenie na mapie Walii  | |
Położenie na mapie Wielkiej Brytanii  | |
Ely (ang. River Ely, wal. Afon Elái) – rzeka w południowej Walii (Wielka Brytania), na terenie hrabstw Rhondda Cynon Taf, Vale of Glamorgan i Cardiff[1]. Długość rzeki wynosi 39 km, a powierzchnia jej dorzecza – 167 km²[2].
Źródło rzeki (Ffynnon Elai) znajduje się na południowo-wschodnim zboczu wzniesienia Mynydd Pen-y-graig, na wysokości około 370 m n.p.m., około 3 km na północny zachód od miasta Tonyrefail. Rzeka płynie w kierunku południowo-wschodnim, w górnym i środkowym biegu dnem doliny Ely Valley. Przepływa przez miejscowości Penrhiwfer, Tonyrefail, Ynysmaerdy, Talbot Green, Pontyclun, Miskin, St Fagans i zachodnie dzielnice Cardiff. Na południe od Cardiff, a na północ od Penarth, rzeka uchodzi do sztucznego jeziora Cardiff Bay[3]. Przed wybudowaniem tworzącej go zapory Cardiff Bay Barrage (1999) Ely uchodziła poprzez estuarium, wspólne z rzeką Taff, do Kanału Bristolskiego[a][2][4][5].
Głównym dopływem jest rzeka Clun (ujście w Pontyclun)[2].
12-kilometrowy odcinek rzeki, między Miskin a St Fagans, objęty jest ochroną jako Site of Special Scientific Interest (SSSI) ze względu na występujący na brzegach w dużej ilości gatunek tojadu Aconitum anglicum[2][6].
Stan ekologiczny i chemiczny
W XIX–XX wieku obszar wzdłuż Ely był ośrodkiem koncentracji przemysłu, w szczególności górnictwa węgla, hutnictwa i przemysłu papierniczego, co wpłynęło na wysokie zanieczyszczenie rzeki. Pomimo zaniku działalności przemysłowej rzeka pozostaje jedną z najbardziej zanieczyszczonych na terenie Walii[6].
Na początku lat 70. XX wieku najbardziej zanieczyszczony był środkowy odcinek rzeki. W rejonie tym średnioroczne BZT5 sięgało 6,7 mg/l, stężenie azotu azotanowego 3,4 mg/l, a przewodność elektrolityczna 362 μS/cm. Jedynie pod względem zanieczyszczenia azotem amonowym wyższe wartości – 7,4 mg/l, notowano w górnym odcinku[7].
Ely podzielona jest na kilka jednolitych części wód. Jednolita część wód powierzchniowych (JCWP) o kodzie GB109057027120 (Ely R - source to conf Nant Clun) w 2024 roku miała stan ekologiczny oceniony jako umiarkowany, o czym zadecydował stan ichtiofauny, podczas gdy stan fitobentosu i makrozoobentosu był dobry, a makrofitów bardzo dobry. Stan ekologiczny JCWP GB109057027260 (Ely R - conf Nant Clun to Allot Gardens, Ely) był słaby, o czym zadecydował stan ichtiofauny i makrozoobentosu. Spośród badanych substancji priorytetowych normy przekroczył jedynie poziom WWA[8].
Uwagi
Przypisy
- ↑ Election Maps. Ordnance Survey. [dostęp 2026-07-22]. (ang.).
- 1 2 3 4 River Ely (Afon Elai) [online], Afonnydd Cymru, 2025 [dostęp 2026-07-22] (ang.).
- ↑ Georeferenced Maps: OS Maps Leisure (1:50,000/1:25,000). National Library of Scotland. [dostęp 2026-07-22]. (ang.).
- ↑ Cardiff Bay Barrage. Institution of Civil Engineers. [dostęp 2026-07-22]. (ang.).
- ↑ Georeferenced Maps: OS 1:25,000, 1937-61. National Library of Scotland. [dostęp 2026-07-22]. (ang.).
- 1 2 River Ely. Afonnydd Cymru. [dostęp 2026-07-22]. (ang.).
- ↑ M.A. Learner, J.W. Desnem, T.C. Iles, A comparison of some classification methods used to determine benthic macro-invertebrate species associations in river survey work based on data obtained from the River Ely, South Wales, „Freshwater Biology”, 13, 1983, s. 13–36, DOI: 10.1111/j.1365-2427.1983.tb00654.x, PMID: 32390669.
- ↑ Warstwa WFD River Waterbodies Cycle 3 2024 Interim [online], waterwatchwales-nrw.hub.arcgis.com [dostęp 2026-07-23].