Eugeniusz Rudnik

Eugeniusz Rudnik
Data i miejsce urodzenia

28 października 1932[1][2]
Nadkole

Data śmierci

24 października 2016[3]

Gatunki

muzyka elektroakustyczna

Zawód

kompozytor, reżyser dźwięku, inżynier elektronik

Aktywność

1960–2016

Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (złota)
grób Eugeniusza Rudnika na cmentarzu w Kamieńczyku gm. Wyszków

Eugeniusz Rudnik (ur. 28 października 1932 w Nadkolu nad Liwcem, zm. 24 października 2016) – polski inżynier elektronik i reżyser dźwięku. Pionier muzyki elektronicznej i elektroakustycznej w Polsce[4], kompozytor współczesny.

Życiorys

W 1967 ukończył studia na Wydziale Elektroniki Politechniki Warszawskiej. Od 1955 pracował w Polskim Radiu, a od 1958 w Studiu Eksperymentalnym Polskiego Radia, czwartej w Europie placówce tego typu, założonej i kierowanej przez Józefa Patkowskiego. W latach 1967–1968 Rudnik pracował w Studio Muzyki Elektronicznej Westdeutscher Rundfunk w Kolonii, współpracując z Włodzimierzem Kotońskim przy realizacji utworu Klangspiele, a także u boku Karlheinza Stockhausena i Petera Kotika. Na przełomie lat 60 i 70 współtworzył dzieła norweskiego kompozytora, Arne Nordheima, m.in. Colorazione i Solitaire (1969) – na otwarcie norweskiego ośrodka sztuki współczesnej Sonja Henie Niels Onstad Art Centre oraz Plus ou moins (1970), stworzoną dla pawilonu skandynawskiego na Wystawę Światową w Osace – poświęconą w całości degradacji i bezwzględnej konieczności ochrony środowiska, a także interaktywną instalację Sculpture sonore (1968) w centrum rehabilitacji niewidomych w Oslo. Zrealizował dziesiątki dzieł: m.in. Andrzeja Dobrowolskiego – Muzyka na taśmę magnetofonową i obój solo (1965), Krzysztofa Pendereckiego – Psalmus (1961), Ekecheirija (1972) – na ceremonię otwarcia Igrzysk Olimpijskich w Monachium, Włodzimierza Kotońskiego – Aela (1970), Bogusława Schaeffera – Missa elettronica (1975). Współpracował z Franco Evangelistim podczas jego stażu w warszawskim Studio, a także z dziesiątkami twórców z kręgu muzyki i innych sztuk pięknych.

Rudnik był jednym z pierwszych w Polsce realizatorów muzyki elektroakustycznej i współtwórcą tzw. polskiej szkoły muzyki elektroakustycznej, autorem innowacyjnych rozwiązań przestrzennej projekcji dźwięku, kompozytorem Skalarów (1966), jednego z pierwszych w świecie utworów poliwersjonalnych na taśmę, oraz pierwszego polskiego utworu kwadrofonicznego Vox humana (1968) zrealizowanego w Studio WDR w Kolonii. Swą pracą zdefiniował i uprawomocnił rolę realizatora dźwięku jako współtwórcy muzycznego dzieła elektroakustycznego.

Jako kompozytor stworzył około 95 utworów, m.in. w studiach elektronicznych w Warszawie, Sztokholmie, Kolonii, Paryżu, Bourges, Baden-Baden, Brukseli i Gandawie. Były one prezentowane na antenach radiofonii całej Europy i wielu krajów świata, a także wielokrotnie na festiwalach: Warszawska Jesień[5], Musica Polonica Nova we Wrocławiu, Światowe Dni Muzyki w Finlandii, Muzicki Biennale w Zagrzebiu, Fylkingen w Sztokholmie, Berliner Festwochen, Festival d’Automne a Paris, L’Europe acousmatique w Centre Georges Pompidou w Paryżu, Phonurgia Nova w Arles i wielu innych. W 2006 Rudnik był centralną postacią warszawskiej edycji festiwalu Audio Art. Jego kompozycja Homo ludens w roku 1985 prezentowana była na prestiżowej, światowej wystawie sztuki współczesnej Documenta VII w Kassel, w której wcześniej uczestniczyli m.in. Tadeusz Kantor i Magdalena Abakanowicz. Wiele utworów Rudnika było również nominowanych do nagród, m.in. Prix Italia, Karl Szczuka Preis. W 2007 Biblioteka Narodowa w Paryżu włączyła 30 prac Rudnika do własnego specjalnego zbioru światowej sztuki audialnej.

Jako wykonawca live electronic, Rudnik brał udział w zespołowych improwizacjach we Francji i w Polsce, m.in. wspólnie z Arne Nordheimem, Francoise Bernardem Mache, Kare Kolbergiem i Bohdanem Mazurkiem. Prowadził zajęcia ze studentami Akademii Muzycznej w Warszawie oraz w Szkole Dziennikarstwa im. M. Wańkowicza. Był również wykładowcą na seminariach reportażu, kolaudantem i jurorem konkursów filmowych i dziennikarskich.

Charakterystyka twórczości

Twórczość Rudnika można podzielić na dwie kategorie; autonomiczne utwory elektroakustyczne i utwory określane jako „ars acustica”. W obu rodzajach kompozytor wykorzystuje materiał elektroniczny, bądź przetworzony elektronicznie materiał konkretny o różnym stopniu rozpoznawalności źródła. Kompozytor często posługuje się metodą collage’u, czyniąc zeń podstawowy środek ekspresji. Gatunkowo utwory „ars acustica” oscylują między rodzajem słuchowiska radiowego a muzyką programową.

Nagrody i wyróżnienia

Otrzymał wiele nagród, oprócz wspomnianych już wcześniej, m.in.: w 1968 na I Międzynarodowym Konkursie Muzyki Elektronicznej w Hanover (USA) za Dixi, w 1972 I nagrodę na Międzynarodowym Konkursie Muzyki Elektroakustycznej w Bourges (Francja) za Mobile, w 1973 III nagrodę w Bourges za Ostinato, w 1984 II nagrodę w Bourges za Homo ludens, w 1987 nagrodę Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji „za wybitne osiągnięcia w dziedzinie twórczości i realizacji eksperymentalnej muzyki elektronicznej dla programów Polskiego Radia i Telewizji” oraz Złotą Odznakę Honorową Rady Narodowej M. St. Warszawy za zasługi dla Warszawy, w 1991 Nagrodę honorową w dziedzinie Radia na Festiwalu Mediów w Łodzi Człowiek w zagrożeniu, „za nieprzemijające i uniwersalne wartości dokumentujące zagrożenia bytu ludzkiego we współczesnej cywilizacji”, w 1993 nagrodę Euphonie d’or w Bourges raz jeszcze za Mobile oraz nagrodę Złoty Mikrofon za „cenione na świecie osiągnięcia w dziedzinie sztuki radiowej oraz autonomiczną muzykę eksperymentalną”, w 2002 I nagrodę (razem z Marią Brzezińską) na XVII Międzynarodowym Katolickim Festiwalu Filmów i Multimediów w Niepokalanowie oraz na festiwalu „Dwa Teatry” w Gdańsku za Przyjaciółki z Żelaznej ulicy. W 2000 odznaczony został Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[6].

27 października 2012 na festiwalu Soundedit odebrał nagrodę „Człowiek ze Złotym Uchem” za „pionierskie osiągnięcia w dziedzinie produkcji muzycznej”[7][8].

W 2014 został odznaczony Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[9][10].

Kompozycje

opracowano na podst. materiału źródłowego[11]
  1. Lekcja I, utwór „ars acustica” (1959)
  2. Collage (1965)
  3. Korzeń (1965)
  4. Lekcja II, utwór „ars acustica” (1965)
  5. Skalary – studium technologiczne (1966)
  6. Dixi (1967)
  7. Metamorfoza – muzyka ilustracyjna (1968)
  8. Vox humana (1968)
  9. Rondo (1969)
  10. My, utwór „ars acustica” (1970)
  11. Osaka plus minus (wspólnie z Arne Nordheimem) (1970)
  12. Divertimento (1971)
  13. Mobile (wersje I i II) (1972)
  14. Aulodia (1972)
  15. Ready made (1973)
  16. Ostinato (wersja I) (1973)
  17. Wokale (wspólnie z Bernardem Kawką) (1973)
  18. Ring (1974)
  19. Ring II (1974)
  20. Martwa natura z ptakiem (wersje I i II) (1974)
  21. Etiuda monotematyczna (1974)
  22. Ostinato (wersja II) (1974)
  23. Nokturn (1975)
  24. Cztery poematy (1976)
  25. Ready made'77 (1977)
  26. Gołębie Warszawy (1978)
  27. Polak melduje z kosmosu (1978)
  28. Moulin diabolique (1979)
  29. Etude de l’aspirine parisienne (1979)
  30. Omaggio all’anonimo (wspólnie z Ryszardem Szeremetą) (1979)
  31. Nous (1979)
  32. Tryptyk – pamięci Franca Evangelistiego (1980)
  33. Berceuse (1982)
  34. Elegia – ofiarom wojny (1982)
  35. Kamienne epitafium – pamięci księdza Jerzego Popiełuszki (1984)
  36. Homo ludens – balet radiowy (1984)
  37. Ekecheiria – szkic do portretu Mistrza (1984)
  38. Szkic do portretu Mistrza (1984)
  39. Podzwonne – pamięci Andrzeja Markowskiego (1986)
  40. Gilotyna – dg, utwór „ars acustica” (1989)
  41. Via crucis – epitafium poświęcone pamięci polskich oficerów zamordowanych w kwietniu i maju 1940 przez NKWD i pogrzebanych we wsi Katyń koło Smoleńska (1990)
  42. Annus miraculi, utwór „ars acustica” (1990)
  43. Ptacy i ludzie, etiuda koncertowa na czworo artystów, troje skrzypiec, dwa słowiki, nożyczki i garncarkę ludową (1992)
  44. Pan Jezus niewierzących, utwór „ars acustica” (1992)
  45. Panichida – pamięci Jerzego Bienieckiego (1994)
  46. Suite electroacoustique en vieux style (wspólnie z Thierrym Genicotem), muzyka baletowa (1994)
  47. Annus mirabilis (1995)
  48. Sekunda wielka - mała suita dokumentalna dla dorosłych(wspólnie z Anną Kaczkowską), utwór „ars acustica” (1995)
  49. Diewuszka, wasze dokumienty, utwór „ars acustica” (1995)
  50. Przyjaciółki z Żelaznej ulicy – radiowa ballada dokumentalna (wspólnie z Marią Brzezińską) (1995)
  51. Interludia – 15 miniatur (1995)
  52. Theme: G-M-E-B (1995)
  53. Pourquoi Cocteau – epitafium na śmierć Wielkiego Aktora Georges’a Genicot (1997)
  54. Martwa natura z ptakiem, zegarem, strzelcem i panną (1997)
  55. Rumore (1997)
  56. Homo radiophonicus – radiowa ballada dokumentalna (1998)
  57. Peregrynacje Pana Podchorążego albo nadwiślańskie żarna – radiowa ballada dokumentalna, utwór „ars acustica” (1999)
    wersja niemiecka: Die Wanderungen des Herr Fähnrich oder Die Mühlsteine an der Weichsel (2001)
  58. Jesień Ludów (1999)
  59. Śniadanie na trawie w grocie Lascaux (2002)
  60. Agonia pastoralna (2003)
  61. Johna pamięci rapsod frywolny (2004)
  62. Manewry albo Dama i huzary, liryczny poemat dźwiękowy (2004)
  63. Ecce homo (2005)
  64. Epitafium – zamęczonym w kamiennym piekle Gross Rosen (2005)
  65. Neomobile (2005)
  66. Ruratorium (2006)
  67. Epilogos, kompozycja kolektywna (2007)
  68. Larum – „Dlaboga, co się stało z Wami, Żołnierze?” (2008)
  69. Jan III Sobieski i towarzysze broni (2008)
  70. Dzięcielina pałała (2010)
  71. ERdada 80/50/40 (2012)
  72. Memini tui – Im Gedanken an Arne Nordheim (2013)
  73. Elektrowyzwoliny (wspólnie z Bolesławem Błaszczykiem) (2013)

Muzyka filmowa i teatralna

Filmy (wybór)
Przedstawienia teatralne (w tym telewizyjne)

Przypisy

  1. ↑ Gala rozdania nagród „Człowiek ze Złotym Uchem”, festiwal Soundedit, Łódź, 27 października 2012.
  2. ↑ Jędrzej Słodkowski: Gala Soundedit: Ludzie ze Złotym Uchem i wspaniałe koncerty. cjg.gazeta.pl, 2012-10-28. [dostęp 2012-10-28].
  3. ↑ Pionier polskiej muzyki elektronicznej nie żyje. Eugeniusz Rudnik miał 84 lata. [dostęp 2016-10-24].
  4. ↑ Festiwal Soundetit 2012 – goście. [dostęp 2014-08-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-25)].
  5. ↑ Kazimierz Nowacki i inni, Indeks WJ 1956-2024 [online], warszawska-jesien.art.pl, s 46 [dostęp 2026-05-02] (pol.).
  6. ↑ M.P. z 2001 r. Nr 4, poz. 78 (ISAP)
  7. ↑ Soundedit 2012 – Brygada Kryzys i Gala Rozdania Nagród. Wirtualna Polska, 2012-10-28. [dostęp 2012-10-28]. UWAGA NA ZDJĘCIA!
  8. ↑ Soundedit 2012: Gala wręczenia nagród “Człowiek ze Złotym Uchem” [zdjęcia]. Dzień Dobry Łódź, 2012-10-28. [dostęp 2012-10-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-16)].
  9. ↑ Lista laureatów Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis [online], gov.pl [dostęp 2026-03-27].
  10. ↑ Wręczenie Medali „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” [online], gov.pl, 9 stycznia 2015 [dostęp 2026-03-27].
  11. 1 2 3 4 Rudnik Eugeniusz. [w:] Encyklopedia POLMIC [on-line]. Polskie Centrum Informacji Muzycznej (POLMIC). [dostęp 2025-08-03].
  12. ↑ Eugeniusz Rudnik w bazie filmpolski.pl
  13. ↑ Sławomir Pietras: „Don Juan“ przynosi szczęście. maestro.net.pl, 2020-03-09.
  14. ↑ Stefan Drajewski: Żniwa w styczniu czyli trzeci etap Polskiego Teatru Tańca - recenzja. Głos Wielkopolski (gloswielkopolski.pl), 2017-01-23. [dostęp 2025-08-03].
  15. ↑ Mane-Thekel-Fares 15.02.1975. [w:] Archiwum Cyfrowe Teatru Wielkiego – Opery Narodowej [on-line]. Teatr Wielki - Opera Narodowa. [dostęp 2025-08-03].
  16. 1 2 3 4 5 Eugeniusz Rudnik, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby).

Bibliografia

  • Archiwum Bolesława Błaszczyka 2008.
  • G. Michalski, Eugeniusz Rudnik, [w:] "Ruch Muzyczny", 1970, nr 7.
  • J. Bieniecki, Bajadery Eugeniusza Rudnika, [w:] "Teatr Polskiego Radia", 1997, nr 1.
  • D. Mazurowski, Z E.R. rozmowa niesymetryczna, [w:] "Estrada i Studio", 2000, nr 1 i 2.
  • "15 stron świata", [film dokumentalno-artystyczny], reż. Zuzanna Solakiewicz; prod. 2012
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.