Fabula rasa

Fabula rasa
Autor

Edward Stachura

Typ utworu

szkic literacki

Wydanie oryginalne
Miejsce wydania

Olsztyn

Język

polski

Data wydania

1979

Wydawca

Pojezierze

Fabula rasa – szkic literacki Edwarda Stachury, napisany w dwóch częściach – Fabula rasa (rzecz o egoizmie) oraz Fabula rasa (apendyks)[1]; wydany w 1979 w Olsztynie przez wydawnictwo „Pojezierze” oraz na łamach miesięcznika „Twórczość”[2].

Fabula rasa zredagowana została w latach 1978–1979, podczas rozwoju choroby psychicznej poety, kiedy występowały u niego symptomy maniakalne[3]. Stachura nalegał nawet (bezskutecznie), aby jego imię na okładce książki zostało zastąpione zwrotem CZŁOWIEK–NIKT[2]. Notatki do książki autor pisał od 1966[4]. Dzieło to powstało przed tragicznym wypadkiem, który był wynikiem pierwszej próby samobójczej, gdy Stachura stracił cztery palce prawej ręki.

Analiza utworu wskazuje na występowanie u autora stanu manii. Narrator stawia się w pozycji nauczyciela z omniscjencją, który jest w stanie w patetyczny sposób odpowiadać nawet na najbardziej skomplikowane pytania (np. jak powstał świat?). Elementy te dają wrażenie urojenia wielkościowego. Odpowiedzi dawane przez narratora są pokrętne, zagmatwane i mają luźną konstrukcję logiczną, miejscami przypominają schizofazję, czyli tzw. sałatę słowną[3].

Fabula rasa jest dialogiem człowieka-Ja (egocentryka, jak wcześniejsi bohaterowie Stachury: Szerucki i Pradera) z człowiekiem-nikt[5][6], dla którego inspiracją są doświadczenia mistyczne mistyków chrześcijańskich i buddyjskich[7][8]. Swojego człowieka-nikt autor stawia w jednym rzędzie z Buddą, Lao-tse i Jezusem[9].

W treści dzieła pojawiają się nawiązania do słów i poczynań Jezusa[10], którego, według Stachury, ludzie nie zrozumieli i przekręcili jego przekaz[11]. Cytuje m.in. w tym kontekście Ewangelię Tomasza (logion 7):

… dwa tysiące lat temu jeden z ludzi-nikt przemierzał krainy i mówił ludziom-Ja, co będąc uważnym i prawym w sobie odkrył i zrozumiał; wydostał się z piekła i do piekła, dla ludzi, wrócił. Mówił na przykład: błogosławiony jest lew, którego spożywa człowiek, jako że lew stanie się człowiekiem; i przeklęty jest człowiek, którego lew pożera, jako że człowiek stanie się lwem. Podstawcie pod lwa to, co nazywa się Ja, Ego, SuperEgo, AlterEgo lub jeszcze inaczej[12].

Źródła inspiracji i powinowactwo duchowe Stachura potwierdził w swoich ostatnich słowach, napisanych przed popełnieniem samobójstwa 24 lipca 1979:

bo kto śpi nikomu krzywdy nie czyni
bo rozumiem nie-bycie i nie-czynienie
bo kocham braci moich: Lao-tse, Buddę i Jezusa
i kocham wszystkich ludzi i nie potępiam za [tekst nieczytelny]
Bo w szpitalu[13][14]

Przypisy

  1. ↑ Buchowski 1993 ↓, s. 153.
  2. 1 2 Buchowski 1993 ↓, s. 162.
  3. 1 2 Jan Jędrzejczyk, Choroba afektywna dwubiegunowa i jej związki z twórczością, w: Nowiny Psychologiczne, PTPsych, Warszawa, 2008, s. 55, ISSN 0867-7980
  4. ↑ Edward Stachura, "Dzienniki. Zeszyty podróżne 1". Wybór i opracowanie: Dariusz Pachocki, Iskry, Warszawa 2010
  5. ↑ Buchowski 1993 ↓, s. 156–157.
  6. ↑ Falkiewicz 1995 ↓, s. 23–24.
  7. ↑ Buchowski 1993 ↓, s. 157, 159.
  8. ↑ Falkiewicz 1995 ↓, s. 41–42.
  9. ↑ Buchowski 1993 ↓, s. 159.
  10. ↑ Stachura 1982 ↓, s. 114, 121–122, 176, 179.
  11. ↑ Stachura 1982 ↓, s. 121–122.
  12. ↑ Stachura 1982 ↓, s. 179.
  13. ↑ Stachura 1982 ↓, s. 444.
  14. ↑ Buchowski 1993 ↓, s. 193.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.