Federico García Lorca

Federico García Lorca

Federico García Lorca (1932)
Data i miejsce urodzenia	5 czerwca 1898 Fuente Vaqueros
Data i miejsce śmierci	19 sierpnia 1936 nieopodal Alfacar
Narodowość	hiszpańska
Dziedzina sztuki	literatura piękna
Epoka	surrealizm
Muzeum artysty	Casa de Lorca w Grenadzie
Ważne dzieła
Poeta w Nowym Jorku Publika

Federico del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca, bardziej znany jako Federico García Lorca (ur. 5 czerwca 1898 w Fuente Vaqueros, zm. 19 sierpnia 1936 k. Alfacar) – hiszpański poeta i dramaturg; był także malarzem, pianistą i kompozytorem. Sztandarowy przedstawiciel Pokolenia 27. Jeden z najwybitniejszych przedstawicieli hiszpańskiej literatury XX wieku^[1].

Urodził się w Fuente Vaqueros w prowincji Grenada. W roku 1909 jego rodzina przeprowadziła się do Grenady, a on sam w roku 1919 wyjechał do Madrytu, gdzie studiował literaturę i filozofię i gdzie zaprzyjaźnił się m.in. z Salvadorem Dalím i Luisem Buñuelem.

Swój pierwszy tom opowiadań, Impresiones y paisajes, opublikował jeszcze w Grenadzie, w roku 1918. Swoją pierwszą sztukę, El maleficio de la mariposa, wystawił już w Madrycie, w roku 1920. Nie spotkała się ona z życzliwym przyjęciem (odbyły się tylko cztery przedstawienia), co sprawiło, że Lorca twierdził później, iż wystawiona w roku 1927 Mariana Pineda, opisująca życie i śmierć rewolucjonistki Mariany Pinedy, była jego pierwszym utworem dramatycznym.

W latach 1929–1930 przebywał w Stanach Zjednoczonych, przede wszystkim w Nowym Jorku. Z tego czasu pochodzi tomik wierszy Poeta en Nueva York oraz sztuki Así que pasen cinco años i El público.

Jego powrót do Hiszpanii zbiegł się z proklamowaniem Drugiej Republiki Hiszpańskiej. W latach 1931–1936, do wybuchu wojny domowej, zajmował się reżyserią teatralną, aktorstwem i napisał swoje najgłośniejsze sztuki.

Był osobą homoseksualną^[2]. Został zamordowany (zastrzelony^[3]) przez skrajnie prawicową bojówkę na początku hiszpańskiej wojny domowej. Odpowiedzialność za jego zamordowanie 19 sierpnia 1936 ponoszą Gonzalo Queipo de Llano i José Valdés Guzmán^[4]. Wcześniej, 16 sierpnia, został zabity jego szwagier Manuel Fernandez Montesinos, burmistrz Grenady^[5].

Na język polski jego utwory tłumaczyli m.in. Danuta Mucha, Urszula Aszyk, Zbigniew Bieńkowski, Leszek Engelking, Jerzy Ficowski, Mieczysław Jastrun, Irena Kuran-Bogucka, Jacek Lyszczyna, Józef Łobodowski, Jarosław Marek Rymkiewicz, Włodzimierz Słobodnik, Zofia Szleyen i Jan Winczakiewicz. W 2019 roku, w serii Biblioteka Narodowa wydawnictwa Ossolineum, ukazał się tom Wiersze i wykłady, ze wstępem i w opracowaniu Justyny Ziarkowskiej i wyborze Marcina Kurka.

• 1924: Salvador Dalí Potrójny portret Garcíi Lorki – obraz
• 1936: Pablo Neruda Oda do Fryderyka Garcia Lorka
• 2002: Stanisław Sojka Soykanova – piosenka
• 2009: Jarosław Jar Chojnacki Pieśń jesienna – piosenka
• 2012: Rafael Juran – animacja 2D „Śmierć Federico Lorki”
• 2023: Łona, Konieczny, Krupa "Pan Darek" - piosenka ( Płyta:TAXI)

• Warren Carroll: Ostatnia krucjata. Hiszpania 1936. Warszawa: 2007. ISBN 978-83-60562-09-3.
• Günther Lorenc: Federico García Lorca. Warszawa: 1963.

Filmy fabularne

• „Lorca, muerte de un poeta” (1987), reż. Juan Antonio Bardem – sześcioodcinkowy serial telewizyjny ukazujący życie Lorki od młodości do śmierci. Lorcę gra Nickolas Grace.
• „The Disappearance of Garcia Lorca” (1996), reż. Marcos Zurinaga – amerykańsko-hiszpański dramat oparty na książce o poszukiwaniach prawdy o śmierci Lorki oraz polityczny kontekst wojny domowej w Hiszpanii. Lorcę gra Andy García.
• „Lorca: muerte en Granada” (1997), reż. Marcos Zurinaga – inna wersja historii śmierci Lorki, również z Andym Garcíą w roli głównej (często mylona z powyższym filmem, choć były dystrybuowane pod różnymi tytułami). Film skupia się na ostatnich dniach Lorki przed jego egzekucją.
• „Little Ashes” (2008), reż. Paul Morrison – film opowiada o relacjach między młodym Lorcą, Luisem Buñuelem i Salvadorem Dalím w latach 20. Lorcę gra Javier Beltrán, a Dalí'ego Robert Pattinson oraz eksploruje również domniemany romans Lorki z Dalím.

Filmy dokumentalne

• „Federico García Lorca: A Family Portrait” (1980) – dokument skupiający się na życiu Lorki poprzez wspomnienia jego rodziny.
• „Lorca: así que pasen cien años” (1986), reż. Juan Antonio Bardem – refleksyjny dokument z okazji 50. rocznicy śmierci Lorki, ukazujący jego twórczość i wpływ na kulturę.
• „El mar deja de moverse” (2006), reż. Emilio Ruiz Barrachina – film dokumentalny próbujący zrekonstruować ostatnie dni życia poety.

• Dzieła Federico García Lorca (hiszp.)
• Artykuł o Garcii Lorce
• Muzeum Dom Poety w Grenadzie (hiszp.)