Franciszek Bożek

Franciszek Bożek

Ramzes

Franciszek Bożek (1925)
kapitan
Data i miejsce urodzenia	24 sierpnia 1892 Wólka Małkowa
Data i miejsce śmierci	20 października 1951 Wronki
Przebieg służby
Lata służby	1914-1916, 1919-1924, 1939, 1942-1945
Siły zbrojne	c. k. Obrona Krajowa Wojsko Polskie Armia Krajowa
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa wojna polsko-ukraińska Wojna polsko-bolszewicka Kampania wrześniowa
Późniejsza praca	nauczyciel szkolny
Odznaczenia

Franciszek Bożek, ps. „Ramzes” (ur. 24 sierpnia 1892 w Wólce Małkowej, zm. w 20 października 1951 we Wronkach) – kapitan piechoty rezerwy Wojska Polskiego i Armii Krajowej, dowódca placówki AK w Tryńczy, nauczyciel.

Syn Józefa i Zofii z d. Sum. W 1907 roku ukończył 5-klasową szkołę męską w Sieniawie. W latach 1908–1913 uczył się w c. k. Seminarium Nauczycielskim Męskim w Rzeszowie^[1]. W latach 1913–1914 był zastępcą nauczyciela w 1-klasowej szkole eksponowanej w Końskiej Ulicy-Majdanie Sieniawskim^[2].

W 1914 roku został zmobilizowany do 34 pułku piechoty Obrony Krajowej w Jarosławiu^[3]. Od stycznia do marca 1915 roku był słuchaczem szkoły oficerskiej 10 Korpusu w Bazinie na Węgrzech. 2 maja jako dowódca plutonu wyruszył na front wschodni. 1 sierpnia 1915 roku awansował do stopnia chorążego^[3]. Walczył w obronie twierdzy Przemyśl. W lipcu 1916 roku został wzięty do niewoli rosyjskiej i osadzono go w obozie jenieckim w guberni kujbyszewskiej^[1].

W styczniu 1919 roku powrócił z niewoli i jako porucznik został przydzielony do Legii Oficerskiej w Przemyślu, a następnie do 9 pułku piechoty w Jarosławiu. W lutym 1919 roku został przeniesiony do Grupy Operacyjnej „Bug”. 15 kwietnia 1919 roku został referentem w Dowództwie Punktu Etapowego Cieszanów, a 23 maja został przeniesiony do Kałusza. W sierpniu 1919 roku brał udział w przejmowaniu Pokucia od wycofującej się armii rumuńskiej. 23 sierpnia 1919 roku został dowódcą 2 Kompanii Etapowej w Kosowie, a 15 grudnia 1919 roku dowódcą 1 Kompanii VI Baonu Etapowego w Kołomyi. Na wiosnę 1920 roku kompania została przeniesiona na Wołyń, a 15 marca 1920 roku przemianowana na 1 Kompanię Etapowa III Lwowskiego Baonu Etapowego. 15 sierpnia 1920 roku został dowódcą 3 Kompanii Etapowej III Lwowskiego Baonu Etapowego. Na wiosnę 1921 roku został dowódcą 1 Kompanii 24 Baonu Celnego na Podolu, a 13 lipca 1921 roku został dowódcą 3 Kompanii 24 Baonu Celnego na Podolu. 9 listopada 1922 roku Bataliony Celne zostały przemianowane na Straż Graniczną. W czerwcu 1923 roku został zdemobilizowany^[1]. W 1924 roku został awansowany do stopnia kapitana rezerwy.

Od marca 1924 był nauczycielem w szkole powszechnej w Brzozowicach na Śląsku. 7 października 1925 roku zawarł małżeństwo z Heleną z d. Fraszak, z którą miał córkę i syna. Następnie był nauczycielem w szkole powszechnej w Rudzie na Pomorzu. W Grudziądzu i Toruniu ukończył wyższe kursy nauczycielskie z historii, geografii i biologii^[1]. Następnie powrócił na Górny Śląsk i w latach 1932–1937 był kierownikiem 6-klasowej szkoły powszechnej w Strzemieszycach Małych, a w latach 1937–1939 w szkole powszechnej nr 2 w Sosnowcu^[2]

24 sierpnia 1939 roku został zmobilizowany do wojska i brał udział w kampanii wrześniowej. Przez miesiąc ukrywał się u rodziny w Głogowcu, a w listopadzie powrócił do szkoły w Sosnowcu^[1]. 12 kwietnia 1940 roku podczas lekcji w szkole został aresztowany przez gestapo i 14 kwietnia wywieziony do obozu koncentracyjnego w Dahau (numer obozowy 3370), a 25 maja przeniesiony do obozu koncentracyjnego w Mauthausen-Gusen^[4]. 31 lipca 1940 roku po interwencji żony, powrócił do domu z raną nogi, którą leczył kilka miesięcy. Po odmowie podpisania volkslisty, zagrożony aresztowaniem, od września 1941 roku ukrywał się w Koszelewie, a następnie został przerzucony do Sieteszy^[1].

Wiosną 1942 roku został przyjęty przez kpt. Teofila Banacha „Skrzydłowskiego” do AK. 3 kwietnia 1943 roku został dowódcą Placówki AK Tryńcza. W lutym 1944 roku był egzaminatorem elewów turnusu szkoły podoficerskiej Obwodu. W grudniu 1944 roku na odprawie dowódców placówek, w gajówce między Sieteszą i Chodakówką, nakazał Janowi Tothowi „Mewa” zorganizowanie oddziału zwalczającego lewicowych działaczy politycznych, członków PPR, funkcjonariuszy UB i MO oraz żołnierzy sowieckich. W lutym 1945 roku na naradzie dowództwa oddziału „Mewy” w Sieniawie, zaproponował likwidację ośmiu członków PPR. W maju 1945 roku przekazał dowództwo Placówki AK (DSZ) Tryńcza, Józefowi Rachwałowskiemu^[1].

Wyjechał na Górny Śląsk i był kierownikiem szkoły powszechnej nr 2 w Sosnowcu. 1 września 1945 roku został kierownikiem szkoły powszechnej nr 17 w Bytomiu. W latach 1946–1948 wspólnie z Stanisławem Łakotą „Portos”, Edwardem Cieślą „Zabawa” i Tadeuszem Cieślą punkt przerzutowy emigrantów na zachód. W maju 1947 roku został członkiem SL, a także był inspektorem oświaty rolniczej. 1 września 1947 roku został nauczycielem w Szkole Przemysłowo-Górniczej w Bobrku. 9 kwietnia 1948 roku został kontrolerem Powiatowego Inspektoratu Oświaty Rolniczej w Starostwie Powiatowym w Będzinie^[1].

8 lipca 1949 roku został aresztowany przez UB i osadzony w Zakładzie Karnym w Przemyślu^[1]. 16 marca 1950 roku przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Rzeszowie na sesji wyjazdowej w Przemyślu rozpoczął się pokazowy proces przeciw ks. Henrykowi Uchmanowi, ks. Michałowi Wosiowi i Franciszkowi Bożkowi^[5][6][7]. 24 marca 1950 roku został skazany na karę śmierci, którą na mocy amnestii zamieniono na 15 lat więzienia^[8].

21 lipca 1951 roku przeniesiono go do więzienia we Wronkach. 26 lipca 1951 roku został umieszczony w szpitalu więziennym, gdzie 20 października 1951 roku zmarł. W 1990 roku postanowieniem Izby Karnej Sądu Najwyższego został uniewinniony^[1].

• Srebrny Medal Waleczności 1 klasy^[3]

• Ranglisten der K. K. Landwehr und der K. K. Gendarmerie 1918. Wien: K. K. Hof und Staatsdruckerei, 1918. (niem.).