Teofil Banach
 major | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
przed 6 maja 1944 |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1926-1939, 1941-1944 |
| Siły zbrojne | |
| Główne wojny i bitwy | |
| Odznaczenia | |
    | |
Teofil Banach, ps. „Bogumił”, „Bogusz”, „Skrzydłowski” (ur. 29 sierpnia 1907 w Czortkowie, zm. przed 6 maja 1944 w Lasach Sieniawskich) – żołnierz Wojska Polskiego i Armii Krajowej. Komendant Obwodu AK Przeworsk, inspektor Inspektoratu Przemyśl Armii Krajowej.
Życiorys
Był synem Teofila i Kazimiery z d. Dyhdalewicz. Po ukończeniu gimnazjum, w latach 1926–1929 kształcił się w szkole podchorążych piechoty w Ostrowi Mazowieckiej. 15 sierpnia 1929 roku awansowany na podporucznika i skierowany do 79 pułku piechoty w Słonimiu na stanowisko dowódcy plutonu kompanii Ciężkich Karabinów Maszynowych. 1 stycznia 1933 roku awansowany na porucznika. W 1936 roku został dowódcą Dywizyjnego Kursu Podchorążych Rezerwy 20. Dywizji Piechoty, a także wykładowcą w szkole podchorążych rezerwy piechoty. 19 marca 1938 roku awansował na kapitana[1][2][3].
Na przełomie marca i kwietnia został zastępcą dowódcy 7. samodzielnego batalionu ckm Brygady Obrony Narodowej „Sieradz” w Armii „Łódź”. We wrześniu 1939 roku batalion wycofał z zachodniej granicy w kierunku Twierdzy Modlin, gdzie wszedł w skład 2 pułku piechoty legionów. Po kapitulacji Twierdzy Modlin, został wzięty do niewoli niemieckiej i umieszczony w obozie jenieckim Soldau. 19 października 1939 roku został zwolniony z obozu[1][2][3].
Po wyjściu z niewoli zamieszkał w Przeworsku i pracował w sklepie gospodarczym u Leokadii Jarzymowskiej. W 1941 roku wstąpił w szeregi ZWZ gdzie prowadził działalność konspiracyjną, a w sklepie zorganizował konspiracyjny punkt kontaktowy. 1 sierpnia 1942 roku został mianowany komendantem Obwodu AK Przeworsk, a we wrześniu 1943 roku inspektorem Inspektoratu Rejonowego AK Przemyśl[1][2][3].
29 marca 1944 roku został w sklepie aresztowany przez Gestapo z Jarosławia, był wożony na przesłuchania do Krakowa i Tarnowa. W pierwszych dniach maja został skazany przez Policyjny Sąd Doraźny na karę śmierci i w grupie 14 zakładników wywieziony do lasów sieniawskich i rozstrzelany. 6 maja 1944 roku w „Obwieszczeniu” pojawiło się jego nazwisko na liście rozstrzelanych. Pośmiertnie awansowany do stopnia majora[1][2][3].
Jego bratem był Roman Banach, uczestnik powstania warszawskiego, operator filmowy.
Odznaczenia
- Krzyż Walecznych (1939)
- Brązowy Krzyż Zasługi
- Krzyż Armii Krajowej (pośmiertnie)
- Krzyż Kampanii Wrześniowej (pośmiertnie)
Przypisy
- 1 2 3 4 Teodor Gąsiorowski: Obwód Przeworsk SZP-ZWZ-AK w latach 1939–1944/45. Kraków: Instytut Pamięci Narodowej, 2009, s. 288-290. ISBN 978-83-89937-51-3.
- 1 2 3 4 Banach, Teofil [online], www.dws-zip.com [dostęp 2025-06-11].
- 1 2 3 4 Andrzej Jarzymowski, Wspomnienie o aresztowaniu kpt. Teofila Banacha [online], jaroslawskaksiegakresowian.pl [dostęp 2025-06-11].