Franciszek Wład

Franciszek Seweryn Wład
Ilustracja
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia

17 października 1888
Otynia, Austro-Węgry

Data i miejsce śmierci

18 września 1939
pod Iłowem, Polska

Przebieg służby
Lata służby

1907–1939

Siły zbrojne

Armia Austro-Węgier
Wojsko Polskie

Jednostki

Sztab Generalny Wojska Polskiego
1 Pułk Strzelców Podhalańskich
25 Dywizja Piechoty
14 Wielkopolska Dywizja Piechoty

Stanowiska

dowódca pułku
dowódca dywizji

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
bitwa nad Bzurą

Odznaczenia
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920–1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (II RP) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Komandor Orderu Korony Rumunii Komandor Orderu Miecza (Szwecja) Oficer Orderu Palm Akademickich (Francja) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Medal Pamiątkowy Jubileuszowy 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej Order Korony Żelaznej III klasy (Austro-Węgry)
Państwowa Odznaka Sportowa

Franciszek Seweryn Wład (ur. 17 października 1888 w Otyni, zm. 18 września 1939 w gajówce Januszew) – generał brygady Wojska Polskiego, dwukrotny kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys

Syn Demetra i Eleonory z domu Suchomel[1][2]. Uczęszczał do szkoły powszechnej i niższej szkoły średniej w Czerniowcach[3][2]. 18 sierpnia 1907 ukończył Korpus Kadetów w Koszycach[3][2] i został mianowany kadetem (Faehnrichem)[4]. 1 września tego roku rozpoczął służbę w cesarskiej i królewskiej armii[5], gdzie 1 października otrzymał przydział do 95 pułku piechoty we Lwowie[4][2]. Podczas I wojny światowej jako dowódca kompanii, brał udział w walkach osłonowych w Małopolsce Wschodniej[2] z armią rosyjską, a 27 sierpnia 1914 w bitwie pod Lwowem został ranny (przestrzał płuc)[6]. Na polu bitwy został wzięty do niewoli i następnie był leczony w szpitalach rosyjskich w Krzemieńcu, Charkowie i Rostowie nad Donem[7]. Pod koniec 1914 przewieziono go na wschodnią Syberię[2] do Pieszczanki koło Czyty[7], skąd 15 marca 1915 uciekł[8] i przez Chiny, Japonię i USA – 1 września 1915 dostał się do Anglii[3], gdzie był internowany[4]. Od stycznia do maja 1916 przybywał w tamtejszych szpitalach[4]. 26 maja 1916, w wyniku wymiany jeńców wojennych[4], wrócił do armii austriackiej i od 1 maja 1917 do 31 marca 1918 walczył na froncie włoskim, jako oficer operacyjny 6 dywizji piechoty, a następnie do 3 listopada 1918 jako oficer sztabu 11 brygady piechoty[4].

29 listopada 1918, razem z Tadeuszem Kutrzebą, został przyjęty do Wojska Polskiego z zatwierdzeniem posiadanego stopnia kapitana i przydzielony do Sztabu Generalnego[9]. Wyznaczono go na stanowisko zastępcy szefa oddziału demobilizacyjnego dla armii niemieckiej i austriackiej[10][11]. W trakcie wojny polsko-ukraińskiej, w styczniu 1919 został szefem sztabu na Froncie Wołyńskim[10][11], a w maju tego roku, w czasie wojny z bolszewikami, szefem sztabu 1 Dywizji Piechoty Legionów i grupy gen. Rydza-Śmiglego[12] na Froncie Litewsko-Białoruskim[8]. Brał udział m.in. w działaniach grupy gen. Majewskiego i gen. Babiańskiego – od zdobycia Włodzimierza Woł. i Kowla po Łuck oraz na froncie wileńskim do zdobycia Drysy i do rozpoczęcia działań na Dźwińsk[3]. Za bohaterstwo wykazane podczas wojny 10 marca 1922 odznaczono go orderem „Virtuti Militari” V klasy[11].

W latach 1919–1921, razem z Tadeuszem Kasprzyckim i Janem Sadowskim, studiował we francuskiej École Supérieure de Guerre w Paryżu[13]. 1 września 1921, po ukończeniu studiów, otrzymał dyplom francuskiego Sztabu Generalnego „Brevet d'état-major”[14]. Po powrocie do kraju został przydzielony do Oddziału III Sztabu Generalnego. W styczniu 1923 minister spraw wojskowych, na wniosek szefa Sztabu Generalnego, przyznał mu pełne kwalifikacje do pełnienia służby na stanowiskach Sztabu Generalnego[15].

15 października 1926 objął dowództwo 1 pułku strzelców podhalańskich w Nowym Sączu[3][11]. 18 marca 1927 został mianowany dowódcą piechoty dywizyjnej 25 Dywizji Piechoty w Kaliszu[3][11], a 28 października 1930 dowódcą 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty w Poznaniu[3][11]. 21 grudnia 1932 Prezydent RP Ignacy Mościcki awansował go na generała brygady.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego udzielał się społecznie w LOPP oraz w Lidze Morskiej i Kolonialnej, gdzie był Wiceprezesem Zarządu Okręgowego w Poznaniu[3].

W wojnie obronnej 1939 dowodził 14 DP[11] w składzie Armii „Poznań”. W czasie bitwy nad Bzurą[11], w nocy z 15 na 16 września rozformował dywizję i wydał rozkaz o przebijaniu się oddziałów do Warszawy wraz ze zgrupowaniem gen. Tadeusza Kutrzeby.

Wład wraz ze swym sztabem i resztkami 58 pułku piechoty postanowił przebijać się przez Bzurę. 17 września jego oddział został zaatakowany ciężkim ogniem artylerii niemieckiej w lasach niedaleko Iłowa nad Bzurą. Generał został ciężko ranny w głowę. Zmarł w gajówce Januszew k. Wyszogrodu[11]. Przed śmiercią zdążył podyktować list do żony[16]: Myślę o Tobie, Polsce się poświęcam. Chowaj naszego syna, na dzielnego Polaka. Spowiadałem się. Frank. Oryginał listu prezentowany jest w Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą w Sochaczewie.

Został pochowany na dziedzińcu kościelnym w Iłowie[11]. Po wojnie jego prochy ekshumowano i pochowano na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie[11] (kwatera A21-półkole-1/2)[17].

26 kwietnia 1924 zawarł związek małżeński z Laurą z Włodzimirskich[18], miał syna Zdzisława Marcina (ur. 18 sierpnia 1926)[1], późniejszego żołnierza ps. „Dunin”[11].

Awanse

Wręczenie Poznaniowi odznaki honorowej 14 DP z okazji 15-lecia tej dywizji; przemawia gen. Franciszek Wład
Wielkopolskie Muzeum Wojskowe w Poznaniu - otwarcie działu 55 pp; gen. Franciszek Wład 2. z prawej w 1. rzędzie
Grób gen. Franciszka Włada na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie
  • chorąży – 18 sierpnia 1907[19]
  • podporucznik – 1 maja 1910[5]
  • porucznik – 1 sierpnia 1914[20]
  • kapitan – 1 maja 1917[5]
  • major – 19 lutego 1921 roku zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku[19], w piechocie, w grupie oficerów byłej armii austro-węgierskiej[21]
  • podpułkownik – 3 maja 1922 roku zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 163. lokatą w korpusie oficerów piechoty[22]
  • pułkownik – 1 grudnia 1924 roku ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 roku[19] i 29. lokatą w korpusie oficerów piechoty[23]
  • generał brygady – 21 grudnia 1932 roku ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1933 roku i 1. lokatą w korpusie generałów

Ordery i odznaczenia

Upamiętnienie

Jego imieniem nazwana jest od lat 70., ulica w Iłowie, którą wieziono poległego generała na miejsce pochówku przy miejscowym kościele. Jego imieniem nazwana jest także ulica na poznańskich Naramowicach[42][43].

Jego nazwisko zostało wymienione na tablicy pamiątkowej, umieszczonej w kościele św. Kazimierza w Nowym Sączu w 1988, honorującej dowódców 1 Pułku Strzelców Podhalańskich[44].

Od roku 2004 imię gen. bryg. Franciszka Włada nosi Szkoła Podstawowa w Kamionie, gdzie znajduje się również obelisk upamiętniający jego postać[45].

Od dnia 26 lipca 2008 imię generała brygady Franciszka Seweryna Włada nosi Wielkopolska Szkoła Podoficerska Wojsk Lądowych w Poznaniu[46].

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 2.
  2. 1 2 3 4 5 6 Polak (red.) 1991 ↓, s. 158.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Kolekcja GiO ↓, s. 3.
  4. 1 2 3 4 5 6 Kolekcja GiO ↓, s. 35.
  5. 1 2 3 4 Kolekcja GiO ↓, s. 5.
  6. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 2, 3, 16, 174.
  7. 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 3, 35.
  8. 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 174.
  9. ↑ Dziennik Rozporządzeń MSWojsk. Nr 9 z 7 grudnia 1918 r., poz. 179, 191.
  10. 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 3, 174.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Polak (red.) 1991 ↓, s. 159.
  12. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 3, 17.
  13. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 2, 3, 13.
  14. ↑ Ukończenie studiów we Francji. „Polska Zbrojna”. 65, s. 3, 1921-12-13. Warszawa.
  15. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 26 stycznia 1923 roku, s. 69.
  16. ↑ Żona generała – Laura Wład skazana została przez Wojskowy Sąd Specjalny Armii Krajowej na karę śmierci za współpracę z okupantem. Syn – Zdzisław Wład „Dunin” był żołnierzem „Baszty”
  17. ↑ Warszawskie cmentarze
  18. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 11.
  19. 1 2 3 Kolekcja GiO ↓, s. 17.
  20. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 5, 35.
  21. ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 9 z 5 marca 1921 r., poz. 253.
  22. ↑ Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 24.
  23. ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 131 z 17 grudnia 1924 r., s. 730.
  24. ↑ Łukomski G., Polak B., Suchcitz A., Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945, Koszalin 1997, s. 374.
  25. ↑ Dziennik Personalny 1922.04.30 R.3 Nr10, „Biblioteka Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk”, 30 kwietnia 1922, s. 319 [dostęp 2026-05-13].
  26. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 2, 4, 13, 16.
  27. ↑ M.P. z 1925 r. nr 102, poz. 435 „za zasługi na polu wyszkolenia armji”.
  28. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 3, 16.
  29. 1 2 Rocznik oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923, s. 10, 209, 398. [dostęp 2015-05-25].
  30. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 30.
  31. ↑ Rozporządzenie Kierownika MSWojsk. L. 4597/22 (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 9, s. 315)
  32. ↑ M.P. z 1932 r. Nr 65, poz. 85 (ISAP) „za zasługi na polu wyszkolenia wojska”.
  33. 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 15, 174.
  34. ↑ Na podstawie fotografii
  35. ↑ Dekoracja generałów orderem Legii Honorowej. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 224 z 30 września 1936.
  36. 1 2 Rocznik oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924, s. 10, 194, 341. [dostęp 2015-05-25].
  37. 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 15, 16.
  38. ↑ Sveriges statskalender / 1931. Bihang, s. 23]
  39. ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 9 z 1926 r., s. 45.
  40. 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 15.
  41. ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 12 z 6 sierpnia 1929 r., s. 238.
  42. ↑ Aleksandra Błaszak-Zbierska: Wycieczki po Piątkowie i okolicach. Poznań: ABOS, 1995, s. 137–153. ISBN 83-85337-17-2.
  43. ↑ Uchwała nr LXXV/1062/V/2010 z dnia 2010-07-06 - bip.poznan.pl [online], bip.poznan.pl [dostęp 2026-06-04].
  44. ↑ Nowy Sącz – tablica upamiętniająca dowódców 1 pułku Strzelców Podhalańskich. miejscapamiecinarodowej.pl. [dostęp 2015-04-02].
  45. ↑ b, Święto patrona szkoły generała brygady Franciszka Włada – bohatera bitwy nad Bzurą – Szkoła Podstawowa im. gen. bryg. Franciszka Włada w Kamionie [online] [dostęp 2025-04-04].
  46. ↑ Decyzja Nr 281/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 czerwca 2008 r. w sprawie przejęcia dziedzictwa tradycji, nazwy wyróżniającej oraz nadania imienia patrona i ustanowienia dorocznego Święta Szkoły Podoficerskiej Wojsk Lądowych w Poznaniu w: Dziennik Urzędowy MON Nr 13 z dnia 11 lipca 2008 r., poz. 151. Decyzja weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia czyli z dniem 26 lipca 2008 r.

Bibliografia

  • Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 834–835. ISBN 83-211-1096-7.
  • Zbigniew Mierzwiński: Generałowie II Rzeczypospolitej. Warszawa 1990: Wydawnictwo Polonia, s. 341–346. ISBN 83-7021-096-1.
  • Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione, s. 183.
  • Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.
  • Piotr Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939, Warszawa 1994, s. 198–199, 352. ISBN 83-11-08262-6.
  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].
  • Franciszek Seweryn Wład. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości; I.480.653 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-05-12].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.